සුත්තන්ත භාජනිය

සම්‍යක්ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   මේ සස්නෙහි මහණතෙම නූපන් ලාමක අකුශල ධර්‍මයන්ගේ නොඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,  උපන් ලාමක අකුශල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,   නූපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,   උපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිසද,  වැඩීම පිණිසද,  මහත්බව පිණිසද,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණකිරීම පිණිසද කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද, යනුයි.

කෙසේ මහණතෙම නූපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද, එහි නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   ලෝභය,  දෝසය, මෝහය යන තුන් අකුසල මූලයෝය.   එයට එකතුවූ ක්ලේශයෝය.   ඒ හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය,  සංඥා ස්කන්‍ධය,  සංස්කාර ස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් සමුට්ඨානවූ කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මෙය නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.

මෙසේ මේ ´´නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස,  කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   ´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක් ඇද්ද,  කැමති බවක්,  කරණු කැමැත්තක්,  කුසලයක්,  ධර්‍මයට කැමැත්තක් ඇද්ද, එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   ඇති කරයි.   විශෙෂයෙන් ඇතිකරයි.  පහළ කරයි.   විශෙෂයෙන් පහළ කරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත   ඇතිකරයි යනු කියනු ලැබේ.

´´උත්සාහකරයි´´ යනු එහි උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසිකවූ වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   විශෙෂයෙන් යුක්තවූයේ,   පැමිණියේ,     විශෙෂයෙන් පැමිණියේ,  ඇතිවූයේ,  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.    එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය´´ යනු එහි වීය්‍ර්‍යය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-   සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය වීය්‍ර්‍යයයි කියනු ලැබේ.   මේ වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   විශෙෂයෙන් පටන්ගනියි.   සේවනය කරයි.   වඩයි.   බහුල වශයෙන් කරයි.   එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´සිත දැඩිකොට ඔසවයි´´ යනු එහි චිත්තය කවරේද?   යම් සිතක් ඇද්ද,  මනයක්,  මානසයක්,  -පෙ- තජ්ජා,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුද යනුයි.   මෙය චිත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ සිත දැඩිකොට ගනියි.   විශෙෂයෙන් දැඩිකොට ගනියි.   උපකාර කරයි.   උසස්ව උපකාර කරයි.   එහෙයින් සිත දැඩිකොට ගනීයයි කියනු ලැබේ.

´´බලවත් ලෙස උත්සාහ කෙරේය´´ යනු එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,   -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

කෙසේ මහණතෙම උපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් උත්සාහය උපදවයි.   එහි උපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද? ලෝභය,  දෝසය, මෝහය යන තුන් අකුසල මූලයෝය.   එයට එකතුවූ ක්ලේශයෝය.   ඒ හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය,  සංඥා ස්කන්‍ධය,  සංස්කාර ස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් උපන් කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මොවුහු උපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ උපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස, කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   ´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක් ඇද්ද,  කැමති බවක්,  කරණු කැමැත්තක්,  කුසලයක්,  ධර්‍මයට කැමැත්තක් ඇද්ද, එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   ඇති කරයි.   විශෙෂයෙන් ඇතිකරයි.  පහළ කරයි.   විශෙෂයෙන් පහළ කරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත   ඇතිකරයි යනු කියනු ලැබේ.   බලවත් උත්සාහය යනු   -පෙ-  උත්සාහ කරයි යනු   -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භකෙරේ යනු    -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු    -පෙ-  කැමැත්ත උපදවයි යනු එහි බලවත් කැමැත්ත කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

කෙසේ මහණතෙම නූපන් අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?

එහි නූපන් කුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   අලොභය අදොසය අමොහය යන කුසල් මුල් තුනද,  එය හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය  -පෙ-  විඥාන ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් උපන් කාය කර්‍මය, වචි කර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මොවුහු නුපන් කුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ නූපන් කුසල ධර්‍මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   බලවත් උත්සාහය උපදවයි.

´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු  -පෙ-  උත්සාහ කෙරේය යනු  -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය යනු  -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු  -පෙ-  ´´බලවත් උත්සාහය උපදවයි´´ යනු එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසිකවූ වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවුයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

කෙසේ මහණතෙම උපන් කුසල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිස.  වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.

එහි උපන් කුශල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   එයින් අලොභය අදොසය අමොහය යන කුසල් මුල් තුනද,  එය හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය  -පෙ-  විඥාන ස්කන්‍ධය යනුයි.   උපන් කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යන මොවුහු උපන් කුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ උපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිස,  වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.   පැවතීම යනු යම් පැවැත්මක් ඇද්ද,  එය අසම්මොඝයයි.   යම් අසම්මොඝයක් ඇද්ද, එය මහත් බවයි.   යම් මහත් බවක් ඇද්ද,  එය විපුල බවයි.   යම් විපුල බවක් ඇද්ද,  එය භාවනාවයි.   යම් භාවනාවක් ඇද්ද,  එය වැඩීමයි.   කැමැත්ත උපදවයි යනු   -පෙ-  උත්සාහ කෙරේය යනු  -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය යනු  -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු  -පෙ-  බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි යනු.

එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහය යයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත්සේ උත්සාහ කිරීමයයි කියනු ලැබේ.

(සුත්තන්ත භාජනිය නිමි. )

පඤ්හ පුච්ඡකය.

16.  සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම නූපන් ලාමක අකුශල ධර්‍මයන්ගේ   -පෙ-  සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයන් අතුරෙන් කුශලයෝ කෙතෙක්ද?  අකුසලයෝ කෙතෙක්ද?   අව්‍යාකෘතයෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සරණයෝ (කෙලෙස් සහිතයෝ) කෙතෙක්ද?   අරණයෝ (කෙලෙස් රහිතයෝ) කෙතෙක්ද? කුසල්ම සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තවූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ,  සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තවූවෝ වෙති.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍මයෝය.   අනුපාදින්න උපාදානියයෝය.   අසංකිලිට්ඨ අසංකිලෙසිකයෝය.   සවිතර්‍ක සවිචාරවූවෝ වෙති.   අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර වූවෝ වෙති.   අවිතර්‍ක අවිචාරවූවෝ වෙති.   ප්‍රීති සහගතවූවෝ වෙති.   සුඛ සහගතවූවෝ වෙති.   උපෙක්‍ෂා සහගතවූවෝ වෙති.   දර්‍ශන නම්වූ සෝවාන් මාර්‍ගයෙන් හෝ,  භාවනා නම්වූ සෙසු මාර්‍ග තුනින් හෝ නොම දුරු කටයුතුය.   දර්‍ශනයෙන් නොව භාවනාවෙන් නොව දුරු කටයුතු හේතුකය.   අපචයගාමී වෙති.   ශෛක්‍ෂයෝය.   අප්පමාණයෝය.   අප්පමාණාරම්මණයෝය.   ප්‍රණීතයෝය.   සම්මත්ත නියතයෝය.   මග්ගාරම්මණයෝ නොවෙති.   මග්ග හේතුකයෝය.   මග්ගාධිපතීහු වෙති.   මග්ගාධිපතීහුයයි නොකිය යුතුය.   උප්පන්නවූවෝ වෙති.   අනුප්පන්නවූවෝ වෙති.   උප්පාදීහුයයි නොකිය යුතුය.  අතීතවූවෝ වෙති.   අනාගතවූවෝ වෙති.   පච්චුප්පන්නවූවෝ වෙති.   අතීතාරම්මණයයිද,  අනාගතාරම්මණයයිද,   පච්චුප්පන්නාරම්මණයයිද නොකිය යුතුය.   අජ්ඣත්තවූවෝ වෙති.   බහිද්ධවූවෝ වෙති.  අජ්ඣත්ත බහිද්ධවූවෝ වෙති.   බහිද්ධාරම්මනයෝය.   අනිදස්සන අප්පටිඝයෝය.   හේතු නොවේ.   සහේතුකයෝය.   හේතු සම්ප්‍රයුක්තයෝය.   හේතුද,  සහේතුකයයිද නොකිය යුතුය.   සහේතුකද,  හේතු නොවූවෝද වෙති.   හේතුද,  හේතු සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   හේතු සම්ප්‍රයුක්තද හේතු නොවූවෝද වෙති.   හේතු නොවූවෝ සහේතුකයෝය.

17. සප්‍රත්‍යයෝය.   සංඛතයෝය.   අනිදස්සනයෝය.   අප්පටිඝයෝය.   අරූපයෝය.   ලොකෝත්තරයෝය.   කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් දතයුතුය.   කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් නොදතයුතුය.   ආශ්‍රවයෝ නොවෙති.   අනාශ්‍රවයෝය.   ආශ්‍රව විප්‍රයුක්තයෝය.   ආශ්‍රවද සාශ්‍රවයයිද,  සාශ්‍රවද ආශ්‍රව නොවේයයිද නොකිය යුතුය.   ආශ්‍රවද ආශ්‍රව සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  ආශ්‍රව සම්ප්‍රයුක්තද ආශ්‍රව නොවේයයිද නොකිය යුතුය.   ආශ්‍රව විප්‍රයුක්තයෝය.   අනාශ්‍රවයෝය.   සංයෝජනයෝ නොවෙති.   -පෙ-  ග්‍රන්‍ථයෝ නොවෙති.   -පෙ-  ඔඝයෝ නොවෙති.  -පෙ-  යොගයෝ නොවෙති.  -පෙ-  නීවරණයෝ නොවෙති.  -පෙ-  පරාමාසයෝ  නොවෙති.  -පෙ-  සාරම්මණයෝය.  චිත්තයෝ නොවෙති.   චෛතසිකයෝය.   චිත්ත සම්ප්‍රයුක්තයෝය.   චිත්ත සංසට්ඨයෝය.   චිත්ත සමුට්ඨානයෝය.   චිත්තය හා එකට උපන්නෝය.   චිත්තය අනුව පෙරළෙන්නෝය.     චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨානයෝය.   චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන හා එකට උපන්නෝය.   චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන හා අනුව පෙරළෙන්නෝය.   බාහිරයෝය.   උපාදා නොවූවෝ වෙති.   අනුපාදින්නයෝය.   උපාදානයෝ  නොවෙති.   -පෙ-  ක්ලේශයෝ නොවෙති.   -පෙ-   දර්‍ශනයෙන් නොම දුරු කටයුතුය.    භාවනාවෙන් නොම දුරු කටයුතුය.   දර්‍ශනයෙන් නොම දුරු කටයුතු හේතුකය.   භාවනාවෙන් නොම දුරු කටයුතු හේතුකය.   සවිතර්‍කවූවෝ වෙති.   අවිතර්‍කවූවෝ වෙති.   සවිචාරවූවෝ වෙති.   අවිචාරවූවෝ වෙති.   සප්‍රීතිකවූවෝ වෙති.   අප්‍රීතිකවූවෝ වෙති.   ප්‍රීති සහගතවූවෝ වෙති.   ප්‍රීති සහගත නොවූවෝ වෙති.   සුඛ සහගතවූවෝ වෙති.   සුඛ සහගත නොවූවෝ වෙති.   උපෙක්‍ෂා සහගතවූවෝ වෙති.   උපෙක්‍ෂා සහගත නොවූවෝ වෙති.   කාමාවචර නොවූවෝ වෙති.   රූපාවචර නොවූවෝ වෙති.   අරූපාවචර නොවූවෝ වෙති.   අපරියාපන්නයෝය.   නීය්‍යානිකයෝය.   නියතයෝය.    අනුත්තරයෝය.   අරණයෝය.

(පඤ්හ පුච්ඡකය නිමි.)

(සම්‍යක්ප්‍රධාන විභඞ්ගය නිමි.)
—————

අභිධම්ම භාජනිය.

10.  සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   මේ සස්නෙහි මහණතෙම නූපන් ලාමක අකුශල ධර්මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.    උපන් ලාමක අකුශල ධර්මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.    නූපන් කුශල ධර්මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.    උපන් කුශල ධර්මයන්ගේ පැවතීම පිණිස,  වැඩීම පිණිස,  මහත් බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.   කෙසේ මහණතෙම නූපන් ලාමක අකුශල ධර්මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,   උත්සාහ කෙරෙයිද,   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියිද,   සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,    බලවත්සේ උත්සාහ කෙරේද?   මේ සස්නෙහි මහණතෙම දිට්ඨිගතයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිසද,  පළමුවන භූමියට පැමිණීම පිණිසද,  නීය්‍යානිකවූ,  අපචයගාමීවූ,  ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩාද,  කාමයන්ගෙන් වෙන්වම  -පෙ-  දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති,  ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   එසමයෙහි නූපන් අකුශල ධර්මයන්ගේ නූපදිම පිණිස,  කැමැත්ත උපදවයි.   වෑයම් කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන්ගනියි.   සිත දැඩිසේ ඔසවයි.   බලවත්සේ උත්සාහ කරයි.   කැමැත්ත  උපදවයි යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක් ඇද්ද,  කැමතිවීමක් කරණු කැමැත්තක්,  දක්‍ෂබවක්,  ස්වභාවයෙන් කැමැත්තක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   නැවත නැවත උපදවයි.   කිසි අනතුරකින් වැටුන ඡන්දය නැවත ඔසවයි.   නොසිඳී පැවැත්ම පිණිස පමුණුවයි.   එයම ප්‍රකට කරයි.   ප්‍රමුඛභාවය ඇතිකරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත උපදවයි යනු කියයි.   උත්සාහ කෙරේ යනු එහි උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික විය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  විරිය සම්බොජඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   විශෙෂයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   පැමිණියේ වෙයි.   විශෙෂයෙන් පැමිණියේ වෙයි.   උපන්නේ වෙයි.   යුක්තවූයේ වෙයි.   එහෙයින් උත්සාහය කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි´´ යනු එහි විය්‍ර්‍යය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  විරිය සම්බොජඣංගයක් ඇද්ද,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය වීය්‍ර්‍යයයි කියනු ලැබේ.   මෙම වීය්‍ර්‍යය පටන්ගනියි.   විශෙෂයෙන් පටන්ගනියි.   සේවනය කරයි.   වඩයි.   බහුල වශයෙන් කරයි.   එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය  ආරම්භ කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´සිත දැඩිකොට ඔසවයි´´ යනු එහි සිත කවරේද?   යම් සිතක් ඇද්ද,  මනසයක්,  මානසයක්,  -පෙ-  තජ්ජා,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සිතයයි කියනු ලැබේ.   මේ සිත දැඩිසේ ඔසවයි.    නැවත නොවැවෙන සේ ඔසවයි.   වීය්‍ර්‍යයෙන් රුකුල් දෙයි.   වැඩි වැඩියෙන් වීය්‍ර්‍යයෙන් රුකුල් දෙයි.   එහෙයින් සිත දැඩිකොට ඔසවායයි කියනු ලැබේ.   ´´බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි´´ යනු එහි සම්‍යක් ප්‍රධානය (බලවත් උත්සාහය) කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද, විරිය සම්බොජඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සම්‍යක් ප්‍රධානයයි කියනු ලැබේ.   අවශෙෂ ධර්මයෝ සම්‍යක්ප්‍රධාන සම්ප්‍රයුක්තයෝය.

11. කෙසේ මහණතෙම උපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?   මේ සස්නෙහි මහණතෙම යම් කලෙක දෘෂ්ටිගතයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිසද,  පළමු භූමියට පැමිණීම පිණිසද,  නීය්‍යානිකවූ,  අපචයගාමිවූ ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩයි.   කාමයන්ගෙන් වෙන්වම,  -පෙ-  දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   යම් සමයයක උපන් ලාමක අකුසල ධර්මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?

´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු   -පෙ-  ´´උත්සාහ කෙරේය´´ යනු  -පෙ-  ´´වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය´´ යනු  -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි´´  -පෙ-  ´´බලවත් උත්සාහ කරයි.´´

එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද? යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද, වීය්‍ර්‍ය  සම්බොධ්‍යංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සම්‍යක් ප්‍රධානයයි කියනු ලැබේ.   අවශෙෂ ධර්මයෝ සම්‍යක්ප්‍රධාන සම්ප්‍රයුක්තයෝය.

12.  කෙසේ මහණතෙම නූපන් කුශල ධර්මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?   මේ සස්නෙහි මහණතෙම යම් කලෙක දෘෂ්ටිගතයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිසද,  පළමු භූමියට පැමිණීම පිණිසද,  නීය්‍යානිකවූ,  අපචයගාමීවූ,  ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩාද,  කාමයන්ගෙන් වෙන්වම  -පෙ-  දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති,  ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   එසමයෙහි නූපන් කුසල ධර්මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?

´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු   -පෙ-  ´´උත්සාහ කරයි´´  යනු  -පෙ-  ´´වීය්‍ර්‍යය පටන්ගනියි´´ යනු  -පෙ-  ´´සිත දැඩිසේ ඔසවයි´´ යනු,  -පෙ-  ´´බලවත් උත්සාහ කරයි´´ යනු  -පෙ-

13.  එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද? යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් විරිය සම්බොජ්ඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.     අවශෙෂ ධර්මයෝ බලවත් උත්සාහය හා සම්ප්‍රයුක්තයෝය.

14.  කෙසේ මහණතෙම උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවතීම පිණිස,  වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණකිරීම පිණිස,  කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?   මේ සස්නෙහි මහණතෙම යම් කලෙක දෘෂ්ටිගතයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස,  පළමු භූමියට පැමිණීම පිණිස,  නීය්‍යානිකවූ,  අපචයගාමීවූ,  ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩාද,  කාමයන්ගෙන් වෙන්වම  -පෙ-  දුක්වූ ප්‍රතිපදා ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති,  ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   එසමයෙහි උපන් කුසල ධර්මයන්ගේ පැවතීම පිණිස වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?

´´පැවතීම පිණිස´´ යනු යම් පැවැත්මක් ඇද්ද,  එය නොනැසීම් බවයි.   යම් නොනැසීම් බවක් ඇද්ද,  එය නැවත නැවත වැඩීමයි.   යම් නැවත නැවත වැඩීමක් ඇද්ද,  එය මහත් බවයි.   යම් මහත් බවක් ඇද්ද,  එය භාවනාවයි.   යම් භාවනාවක් ඇද්ද,  එය සම්පූර්‍ණ කිරීමයි.

´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක්,  කැමති බවක්,  කරණු කැමැත්තක්,  දක්‍ෂ බවක්,  ස්වභාවයෙන් කැමැත්තක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   නැවත නැවත උපදවයි.   කිසි අනතුරකින් වැටුන ඡන්‍දය නැවත ඔසවයි.   නොසිඳී පැවැත්ම පිණිස පමුණුවයි.   එයම ප්‍රකට කරයි.   ප්‍රමුඛභාවය ඇතිකරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත උපදවයි යනු කියනු ලැබේ.

´´උත්සාහ කෙරේ´´ යනු එහි උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක්,  විරිය සම්බොජ්ඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය උත්සාහය යයි කියනු ලැබේ.     මේ උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් උත්සාහ කෙරේ යයි කියනු ලැබේ.

´´වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය´´ යනු එහි විය්‍ර්‍යය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක්,  විරිය සම්බොජඣංගයක්, මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද, එයයි.   මෙය වීය්‍ර්‍යයයි කියනු ලැබේ.   මේ වීය්‍ර්‍යය පටන්ගනියි.   විශෙෂයෙන් පටන්ගනියි.   සේවනය කරයි.   වඩයි.   බහුල වශයෙන් කරයි.   එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය  පටන්ගනියීයයි කියනු ලැබේ.   ´´සිත දැඩිසේ ඔසවයි´´ යනු එහි සිත කවරේද?   යම් සිතක්,  ´´මන´´ යක්,  ´´මානස´´ යක්,  -පෙ-  තජ්ජා මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සිතයයි කියනු ලැබේ.   මේ සිත දැඩිසේ ඔසවයි.    නැවත නොවැටෙන සේ ඔසවයි.   වීය්‍ර්‍යයෙන් රුකුල් දෙයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි යනු එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක්, විරිය සම්බොජඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   සෙසු ධර්මයෝ බලවත් උත්සාහයහ.  සම්ප්‍රයුක්තයෝය.   එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?

15. මේ සස්නෙහි මහණතෙම යම් කලෙක දිට්ඨිගතයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිසද, පළමු භූමියට පැමිණීම පිණිසද,  නීය්‍යානිකවූ,  අපචයගාමිවූ ලෝකෝත්තර ධ්‍යානය වඩාද,  කාමයන්ගෙන් වෙන්වම,  -පෙ-  දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   එසමයෙහි යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක්, -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක්, විරිය සම්බොජඣංගයක්,  මග්ගංගයක්,  මග්ගපරියාපන්නයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   සෙසු ධර්මයෝ බලවත් උත්සාහයහ.  සම්ප්‍රයුක්තයෝය.

(අභිධම්ම භාජනිය නිමි.)

සුත්තන්ත භාජනිය.

1. සම්‍යක්ප්‍රධානයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   මේ සස්නෙහි මහණතෙම නූපන් ලාමක අකුශල ධර්‍මයන්ගේ නොඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,  උපන් ලාමක අකුශල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,   නූපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,   උපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිසද,  වැඩීම පිණිසද,  මහත්බව පිණිසද,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණකිරීම පිණිසද කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද, යනුයි.

2. කෙසේ මහණතෙම නූපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද,

3.  එහි නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   ලෝභය,  දෝසය, මෝහය යන තුන් අකුසල මූලයෝය.   එයට එකතුවූ ක්ලේශයෝය.   ඒ හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය,  සංඥා ස්කන්‍ධය,  සංස්කාර ස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් සමුට්ඨානවූ කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මෙය නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.

4.  මෙසේ මේ ´´නූපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස,  කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   ´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක් ඇද්ද,  කැමති බවක්,  කරණු කැමැත්තක්,  කුසලයක්,  ධර්‍මයට කැමැත්තක් ඇද්ද, එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   ඇති කරයි.   විශෙෂයෙන් ඇතිකරයි.  පහළ කරයි.   විශෙෂයෙන් පහළ කරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත   ඇතිකරයි යනු කියනු ලැබේ.

´´උත්සාහකරයි´´ යනු එහි උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසිකවූ වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   විශෙෂයෙන් යුක්තවූයේ,   පැමිණියේ,     විශෙෂයෙන් පැමිණියේ,  ඇතිවූයේ,  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.    එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය´´ යනු එහි වීය්‍ර්‍යය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-   සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය වීය්‍ර්‍යයයි කියනු ලැබේ.   මේ වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   විශෙෂයෙන් පටන්ගනියි.   සේවනය කරයි.   වඩයි.   බහුල වශයෙන් කරයි.   එහෙයින් වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේයයි කියනු ලැබේ.

´´සිත දැඩිකොට ඔසවයි´´ යනු එහි චිත්තය කවරේද?   යම් සිතක් ඇද්ද,  මනයක්,  මානසයක්,  -පෙ- තජ්ජා,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුද යනුයි.   මෙය චිත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ සිත දැඩිකොට ගනියි.   විශෙෂයෙන් දැඩිකොට ගනියි.   උපකාර කරයි.   උසස්ව උපකාර කරයි.   එහෙයින් සිත දැඩිකොට ගනීයයි කියනු ලැබේ.

´´බලවත් ලෙස උත්සාහ කෙරේය´´ යනු එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,   -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

5.  කෙසේ මහණතෙම උපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් උත්සාහය උපදවයි.   එහි උපන් ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද? ලෝභය,  දෝසය, මෝහය යන තුන් අකුසල මූලයෝය.   එයට එකතුවූ ක්ලේශයෝය.   ඒ හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය,  සංඥා ස්කන්‍ධය,  සංස්කාර ස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් උපන් කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මොවුහු උපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ උපන් ලාමක අකුසල ධර්‍මයන්ගේ දුරුකිරීම පිණිස, කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   ´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු එහි කැමැත්ත කවරේද?   යම් කැමැත්තක් ඇද්ද,  කැමති බවක්,  කරණු කැමැත්තක්,  කුසලයක්,  ධර්‍මයට කැමැත්තක් ඇද්ද, එයයි.   මෙය කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.   මේ කැමැත්ත උපදවයි.   ඇති කරයි.   විශෙෂයෙන් ඇතිකරයි.  පහළ කරයි.   විශෙෂයෙන් පහළ කරයි.   එහෙයින් කැමැත්ත   ඇතිකරයි යනු කියනු ලැබේ.   බලවත් උත්සාහය යනු   -පෙ-  උත්සාහ කරයි යනු   -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භකෙරේ යනු    -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු    -පෙ-  කැමැත්ත උපදවයි යනු එහි බලවත් කැමැත්ත කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

6. කෙසේ මහණතෙම නූපන් අකුසල ධර්‍මයන්ගේ නූපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවාද,  උත්සාහ කෙරේද,  වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කෙරේද,  සිත දැඩිකොට ඔසවයිද,  බලවත් සේ උත්සාහ කෙරේද?

7.  එහි නූපන් කුසල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   අලොභය අදොසය අමොහය යන කුසල් මුල් තුනද,  එය හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය  -පෙ-  විඥාන ස්කන්‍ධය යනුයි.   එයින් උපන් කාය කර්‍මය, වචි කර්‍මය,  මනොකර්‍මය යනුයි.   මොවුහු නුපන් කුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ නූපන් කුසල ධර්‍මයන්ගේ ඉපදීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍ය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   කැමැත්ත උපදවයි.´´   බලවත් උත්සාහය උපදවයි.

´´කැමැත්ත උපදවයි´´ යනු  -පෙ-  උත්සාහ කෙරේය යනු  -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය යනු  -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු  -පෙ-  ´´බලවත් උත්සාහය උපදවයි´´ යනු එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසිකවූ වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවුයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත් උත්සාහයයි කියනු ලැබේ.

කෙසේ මහණතෙම උපන් කුසල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිස.  වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය පටන් ගනියි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.

8.  එහි උපන් කුශල ධර්‍මයෝ කවරහුද?   එයින් අලොභය අදොසය අමොහය යන කුසල් මුල් තුනද,  එය හා සම්ප්‍රයුක්තවූ වේදනා ස්කන්‍ධය  -පෙ-  විඥාන ස්කන්‍ධය යනුයි.   උපන් කායකර්‍මය,  වචීකර්‍මය,  මනොකර්‍මය යන මොවුහු උපන් කුසල ධර්‍මයෝයයි කියත්.   මෙසේ මේ උපන් කුශල ධර්‍මයන්ගේ පැවතීම පිණිස,  වැඩීම පිණිස,  මහත්බව පිණිස,  භාවනාවන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස කැමැත්ත උපදවයි.   උත්සාහ කරයි.   වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කරයි.   සිත දැඩිකොට ඔසවයි.   බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි.   පැවතීම යනු යම් පැවැත්මක් ඇද්ද,  එය අසම්මොඝයයි.   යම් අසම්මොඝයක් ඇද්ද, එය මහත් බවයි.   යම් මහත් බවක් ඇද්ද,  එය විපුල බවයි.   යම් විපුල බවක් ඇද්ද,  එය භාවනාවයි.   යම් භාවනාවක් ඇද්ද,  එය වැඩීමයි.   කැමැත්ත උපදවයි යනු   -පෙ-  උත්සාහ කෙරේය යනු  -පෙ-  වීය්‍ර්‍යය ආරම්භ කෙරේය යනු  -පෙ-  සිත දැඩිසේ ඔසවයි යනු  -පෙ-  බලවත් ලෙස උත්සාහ කරයි යනු.

9.  එහි බලවත් උත්සාහය කවරේද?   යම් චෛතසික වීය්‍ර්‍යාරම්භයක් ඇද්ද,  -පෙ-  සම්‍යක් ව්‍යායාමයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බලවත් උත්සාහය යයි කියනු ලැබේ.   මේ බලවත් උත්සාහයෙන් යුක්තවූයේ වෙයි.   -පෙ-  සමන්නාගතවූයේ වෙයි.   එහෙයින් බලවත්සේ උත්සාහ කිරීමයයි කියනු ලැබේ.

(සුත්තන්ත භාජනිය නිමි. )