Category Archives: 2. විභඞ්ගප්පකරණය.

18. ධම්ම හදය විභඞ්ගය.

1. ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?   ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?   සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   හේතූහු කෙතෙක්ද?   ආහාරයෝ කෙතෙක්ද?   ස්පර්‍ශයෝ කෙතෙක්ද?   වේදනාවෝ කෙතෙක්ද?   සඤ්ඤාවෝ කෙතෙක්ද?   චෙතනාවෝ කෙතෙක්ද?   චිත්තයෝ කෙතෙක්ද? ස්කන්‍ධ පසෙකි.   ආයතන දොළසෙකි.   ධාතූහු දහ අටදෙනෙකි.   සත්‍යයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ඉන්‍ද්‍රියයෝ විසි දෙකක් වෙති.   හේතූහු නවයක් වෙති.   ආහාර සතරක් වෙති.   ස්පර්‍ශ සතක් වෙති.   වේදනා සතක් වෙති.   සඤ්ඤා සතක් වෙති.   …

Continue reading

17. ඛුද්දකවත්‍ථු විභංගය විභඞ්ගය.

මාතිකා. එකකය. 1. ජාති මදය,  ගොත්‍ර මදය,  ආරොග්‍ය මදය,  යොබ්බන මදය,  ජීවිත මදය,  ලාභ මදය,  සත්කාර මදය,  ගරුකාර මදය,  පුරෙක්ඛාර නම් තමා උසස්යයි මානයෙන් යුත් මදය,  පරිවාර මදය,  භොග මදය,  වණ්ණ මදය,  සුත මදය,  පටිභාන මදය,  රත්තඤ්ඤූ (බොහෝ රාත්‍රීන් දන්නා) මදය,  පිණ්ඩපාතික මදය,  අනවඤ්ඤාන මදය,  ඉරියාපථ මදය,  ඉද්ධි මදය,  යස මදය,  සීල මදය,  ඣාන මදය,  …

Continue reading

16. ඥාණ විභඞ්ගය.

මාතිකා. එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන මාතිකා වස්තුව මෙසේය. 1.  එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   විඥානයෝ පස් දෙනෙක් හේතු නොවූවෝ අහේතුකයෝය.   හේතු විප්පයුත්තයෝය.   සප්පච්චයෝය.   සංඛතයෝය.   අරූපයෝය.   ලෞකිකයෝය.   සාශ්‍රවයෝය.   සංයෝජනියෝය.   ගන්ථනියයෝය.   ඔඝනියයෝය.   යොගනියයෝය.   නීවරණියෝය.   පරාමට්ඨයෝය.   උපාදානියයෝය.   සංකිලෙසිකයෝය.   අව්‍යාකෘතයෝය.   සාරම්මණයෝය.   අචෙතසිකයෝය.   විප්පකයෝය.   උපාදින්න උපාදානියෝය.   අසංකිලිට්ඨ සංකිලෙසිකයෝය.   සවිතර්ක සවිචාරයෝ නොවෙති.   අවිතර්ක විචාර මාත්‍ර නොවෙති.   අවිතර්ක අවිචාරයෝය.   පීති සහගත …

Continue reading

15. පටිසම්භිදා විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය. 1.  පටිසම්භිදා සතරක් වෙති.   අත්‍ථ පටිසම්භිදා,  ධම්ම පටිසම්භිදා,  නිරුත්ති පටිසම්භිදා  පටිභාන පටිසම්භිදා යනුයි. 2. අන්‍ර්‍ථයෙහි (හේතු ඵලයෙහි) ඥානය අන්‍ථ පටිසම්භිදා නමි.   ධර්‍මයෙහි (ප්‍රත්‍යයෙහි) ඥානය ධම්ම පටිසම්භිදා නමි.   එහි ධර්‍ම නිරුත්ති වචනයෙහි ඥානය නිරුත්ති පටිසම්භිදා නමි.   සබ්බත්‍ථක ඥානය අරමුණුකොට ඥානය ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කරන්නහුගේ ප්‍රභෙදගතවූ ඥානය පටිභාන පටිසම්භිදා නමි. 3.  පටිසම්භිදා සතරක් වෙති.   අත්‍ථ පටිසම්භිදා,  ධම්ම …

Continue reading

14. සික්ඛාපද විභඞ්ගය.

අභිධම්ම භාජනිය.   1.  සික්‍ෂාපද පසක් වෙති.   ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  නොදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  කාමයන්හි වැරදි හැසිරීමෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  මුසාවාදයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  ප්‍රමාදයට හේතුවූ සුරාමේරයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය, යනුයි. 2.   එහි ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය කවරේද?   යම් කලෙක ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වන්නහුට සොම්නස් සහගතවූ,  ඥානසම්ප්‍රයුක්තවූ කාමාවචර කුසල් සිත උපන්නේ වෙයි.   එසමයෙහි යම් ප්‍රාණඝාතයෙන් ඈත්වීමක්,  වෙන්වීමක්,  පටිවිරතියක්,  විරමණයක්,  අක්‍රියාවක්,  …

Continue reading

13. අප්පමඤ්ඤා විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය. 1. අප්පමඤ්ඤා සතරෙකි.   මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි.   එසේ දෙවෙනි දිශාවක්ද,  තුන්වෙනි දිශාවක්ද,  එසේ සතරවෙනි දිශාවක්ද (පතුරුවයි.)   මෙසේ උඩද,  යටද,  සරසද,  සෑම තන්හි,  සියලු ආත්ම භාවයන් කෙරෙහි,  සියලු සතුන් ඇති ලෝකය,  මෛත්‍රී සහගත සිතින්,   විපුල වශයෙන්,  මහග්ගත වශයෙන්,  අප්‍රමාණ වශයෙන්,  අවෛරී වශයෙන්,  අව්‍යාපාද වශයෙන් පතුරුවා වාසය කරයි.   …

Continue reading

12. ඣාන විභංගය.

මාතිකා. 1. මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම ප්‍රාතිමොක්‍ෂ සංවරයෙන් සංවරණය වූයේ වාසය කරයි.   ආචාරයෙන් හා ගෝචරයෙන් යුක්තවූයේ,  ස්වල්පවූ භය දක්නා සුළුවූයේ,  ශික්‍ෂා පදයන් සමාදන්ව හික්මෙයි.   ඉන්‍ද්‍රියයන්හි වසන ලද දොරටු ඇත්තේ,  භෝජනයෙහි පමණ දන්නේ,  පෙර රාත්‍රියෙහිද,  අපර රාත්‍රියෙහිද නිදි වර්ජිත කිරීමෙහි යුක්ත වූයේ,  ප්‍රඥාවෙන් වට කොට ගත් වීය්‍ර්‍යයෙන් බෝධිපාක්‍ෂික ධර්‍මයන් පිළිබඳ භාවනාවෙහි යෙදීමෙන් යුක්ත වූයේ වෙයි.   හෙතම ඉදිරියට …

Continue reading

11. මග්ග විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය.  1. ආය්‍ර්‍යවූ මාර්‍ගාංග අටක් වෙති.   ඒ කෙසේද?   සම්මාදිට්ඨිය, සම්මාසංකප්පය, සම්මාවාචාව, සම්මාකම්මන්තය, සම්මාආජීවය, සම්මාවායාමය, සම්මාසතිය, සම්මාසමාධිය යනුයි.  2. එහි සම්මාදිට්ඨිය කවරේද?   දුකෙහි දැනීමක් වේද,  දුක් ඉපදීමෙහි දැනීමක් වේද,  දුක් නැතිකිරීමෙහි දැනීමක් වේද, දුක් නැතිකිරීමට පිළිපැදීමේ දැනීමක් වේද,  මෙය සම්මා දිට්ඨියයි කියනු ලැබේ.  3. එහි සම්මා සංකප්පය කවරේද?  (ගිහිගෙන් නික්මීමේ අදහසවූ) නෙක්ඛම්ම සංකප්පය,  (අනුන් සැපසේ …

Continue reading

10. බොජ්ඣඞ්ග විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය. 1. බොජ්ඣංගයෝ සත් දෙනෙක් වෙති.   සතිසම්බොජ්ඣංගය,  ධම්මවිචය සම්බොජ්ඣංගය,  විරිය සම්බොජ්ඣංගය,  පීති සම්බොජ්ඣංගය,  පස්සද්ධි සම්බොජ්ඣංගය,  සමාධි සම්බොජ්ඣංගය,  උපෙක්ඛා සම්බොජ්ඣංගය යනුයි. 2. එහි සති සම්බොජ්ඣංගය කවරේද?   මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම උතුම්වූ සිහිය හා ප්‍රඥාවෙන් යුක්තවූයේ,  කොට බොහෝ කල්වූද,  කියා බොහෝ කල්වූද දේ සිහි කරන්නේ,  නැවත නැවත සිහි කරන්නේ,  සිහි ඇත්තේ වේද,  මෙය සති සම්බොජ්ඣංගයයි කියනු ලැබේ. …

Continue reading

ඉද්ධිපාද විභංගය

සුත්තන්ත භාජනිය. 1. ඉද්ධිපාදයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම කත්තුකම්‍යතා ඡන්දය අධිපතිකොට ලැබූ සමාධිය හා බලවත් වීය්‍ර්‍යයෙන්ද යුක්තවූ ඉද්ධිපාදය වඩයි.   වීය්‍ර්‍යය අධිපතිකොට ලැබූ සමාධිය හා බලවත් වීය්‍ර්‍යයෙන්ද යුක්තවූ ඉද්ධිපාදය වඩයි.   චිත්තය අධිපතිකොට ලැබූ සමාධිය හා බලවත් වීය්‍ර්‍යයෙන්ද යුක්තවූ ඉද්ධිපාදය වඩයි.   වීමංසාව අධිපතිකොට ලැබූ සමාධිය හා බලවත් වීය්‍ර්‍යයෙන්ද යුක්තවූ ඉද්ධිපාදය වඩයි. 2.  ඉදින් භික්‍ෂුව ඡන්දය …

Continue reading