Category Archives: අභිධර්ම පිටකය

3. අසංගහිතෙන සංගහිත පද නිද්දෙසය.

1. වෙදනා ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සඤ්ඤා ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සංඛාර ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සමුදය ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධර්මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෙන්, කෙතෙක් ආයතනයෙන්, කෙතෙක් ධාතුවෙන් සංග්‍රහ වෙත්ද? ඒ ධර්මයෝ අසංඛත ස්කන්‍ධයන් අත්හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, එක …

Continue reading

2. සංග්‍රහ අසංග්‍රහ පද නිර්දේශය.

1. චක්ඛායතනය විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් -පෙ- ඵොට්ඨබ්බායතනය විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් චක්ඛු ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් -පෙ- ඵොට්ඨබ්බ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ …

Continue reading

1. සංකත අසංකත පද නිද්දෙසය

1. රූපස්කන්‍ධය කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? රූපස්කන්‍ධය එකම ස්කන්‍ධයෙන්, එකොළොස් ආයතනයකින්, එකොලොස් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙක් ධර්‍මයන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, එකම ආයතනයකින්, සප්ත විඥාන ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි. 2. වෙදනාස්කන්‍ධය, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? වෙදනා ස්කන්‍ධය, එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම …

Continue reading

මාතිකා

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස. මාතිකා. 1. කෙතෙක් (ස්කත්‍ධ, කෙතෙක් ආයතන, කෙතෙක් ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? 2. (චක්ඛු යනාදී ආයතන ස්කන්‍ධ වශයෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලදුව, (ආයතන ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාවූ (චක්ඛු නමැති ආයතනය හැර සත්විසි රූපාදිය, කෙතෙක් ස්කන්‍ධ කෙතෙක් ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? (නොහොත් චක්‍ෂුර් …

Continue reading

18. ධම්ම හදය විභඞ්ගය.

1. ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?   ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?   සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   හේතූහු කෙතෙක්ද?   ආහාරයෝ කෙතෙක්ද?   ස්පර්‍ශයෝ කෙතෙක්ද?   වේදනාවෝ කෙතෙක්ද?   සඤ්ඤාවෝ කෙතෙක්ද?   චෙතනාවෝ කෙතෙක්ද?   චිත්තයෝ කෙතෙක්ද? ස්කන්‍ධ පසෙකි.   ආයතන දොළසෙකි.   ධාතූහු දහ අටදෙනෙකි.   සත්‍යයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ඉන්‍ද්‍රියයෝ විසි දෙකක් වෙති.   හේතූහු නවයක් වෙති.   ආහාර සතරක් වෙති.   ස්පර්‍ශ සතක් වෙති.   වේදනා සතක් වෙති.   සඤ්ඤා සතක් වෙති.   …

Continue reading

17. ඛුද්දකවත්‍ථු විභංගය විභඞ්ගය.

මාතිකා. එකකය. 1. ජාති මදය,  ගොත්‍ර මදය,  ආරොග්‍ය මදය,  යොබ්බන මදය,  ජීවිත මදය,  ලාභ මදය,  සත්කාර මදය,  ගරුකාර මදය,  පුරෙක්ඛාර නම් තමා උසස්යයි මානයෙන් යුත් මදය,  පරිවාර මදය,  භොග මදය,  වණ්ණ මදය,  සුත මදය,  පටිභාන මදය,  රත්තඤ්ඤූ (බොහෝ රාත්‍රීන් දන්නා) මදය,  පිණ්ඩපාතික මදය,  අනවඤ්ඤාන මදය,  ඉරියාපථ මදය,  ඉද්ධි මදය,  යස මදය,  සීල මදය,  ඣාන මදය,  …

Continue reading

16. ඥාණ විභඞ්ගය.

මාතිකා. එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන මාතිකා වස්තුව මෙසේය. 1.  එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   විඥානයෝ පස් දෙනෙක් හේතු නොවූවෝ අහේතුකයෝය.   හේතු විප්පයුත්තයෝය.   සප්පච්චයෝය.   සංඛතයෝය.   අරූපයෝය.   ලෞකිකයෝය.   සාශ්‍රවයෝය.   සංයෝජනියෝය.   ගන්ථනියයෝය.   ඔඝනියයෝය.   යොගනියයෝය.   නීවරණියෝය.   පරාමට්ඨයෝය.   උපාදානියයෝය.   සංකිලෙසිකයෝය.   අව්‍යාකෘතයෝය.   සාරම්මණයෝය.   අචෙතසිකයෝය.   විප්පකයෝය.   උපාදින්න උපාදානියෝය.   අසංකිලිට්ඨ සංකිලෙසිකයෝය.   සවිතර්ක සවිචාරයෝ නොවෙති.   අවිතර්ක විචාර මාත්‍ර නොවෙති.   අවිතර්ක අවිචාරයෝය.   පීති සහගත …

Continue reading

15. පටිසම්භිදා විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය. 1.  පටිසම්භිදා සතරක් වෙති.   අත්‍ථ පටිසම්භිදා,  ධම්ම පටිසම්භිදා,  නිරුත්ති පටිසම්භිදා  පටිභාන පටිසම්භිදා යනුයි. 2. අන්‍ර්‍ථයෙහි (හේතු ඵලයෙහි) ඥානය අන්‍ථ පටිසම්භිදා නමි.   ධර්‍මයෙහි (ප්‍රත්‍යයෙහි) ඥානය ධම්ම පටිසම්භිදා නමි.   එහි ධර්‍ම නිරුත්ති වචනයෙහි ඥානය නිරුත්ති පටිසම්භිදා නමි.   සබ්බත්‍ථක ඥානය අරමුණුකොට ඥානය ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂා කරන්නහුගේ ප්‍රභෙදගතවූ ඥානය පටිභාන පටිසම්භිදා නමි. 3.  පටිසම්භිදා සතරක් වෙති.   අත්‍ථ පටිසම්භිදා,  ධම්ම …

Continue reading

14. සික්ඛාපද විභඞ්ගය.

අභිධම්ම භාජනිය.   1.  සික්‍ෂාපද පසක් වෙති.   ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  නොදුන් දේ ගැනීමෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  කාමයන්හි වැරදි හැසිරීමෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  මුසාවාදයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය,  ප්‍රමාදයට හේතුවූ සුරාමේරයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය, යනුයි. 2.   එහි ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වීමේ ශික්‍ෂාපදය කවරේද?   යම් කලෙක ප්‍රාණඝාතයෙන් වෙන්වන්නහුට සොම්නස් සහගතවූ,  ඥානසම්ප්‍රයුක්තවූ කාමාවචර කුසල් සිත උපන්නේ වෙයි.   එසමයෙහි යම් ප්‍රාණඝාතයෙන් ඈත්වීමක්,  වෙන්වීමක්,  පටිවිරතියක්,  විරමණයක්,  අක්‍රියාවක්,  …

Continue reading

13. අප්පමඤ්ඤා විභඞ්ගය.

සුත්තන්ත භාජනිය. 1. අප්පමඤ්ඤා සතරෙකි.   මේ ශාසනයෙහි මහණතෙම මෛත්‍රී සහගත සිතින් එක් දිශාවක් පතුරුවා වාසය කරයි.   එසේ දෙවෙනි දිශාවක්ද,  තුන්වෙනි දිශාවක්ද,  එසේ සතරවෙනි දිශාවක්ද (පතුරුවයි.)   මෙසේ උඩද,  යටද,  සරසද,  සෑම තන්හි,  සියලු ආත්ම භාවයන් කෙරෙහි,  සියලු සතුන් ඇති ලෝකය,  මෛත්‍රී සහගත සිතින්,   විපුල වශයෙන්,  මහග්ගත වශයෙන්,  අප්‍රමාණ වශයෙන්,  අවෛරී වශයෙන්,  අව්‍යාපාද වශයෙන් පතුරුවා වාසය කරයි.   …

Continue reading