3. අසංගහිතෙන සංගහිත පද නිද්දෙසය.

1. වෙදනා ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සඤ්ඤා ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සංඛාර ස්කන්‍ධය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක්, සමුදය ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධර්මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෙන්, කෙතෙක් ආයතනයෙන්, කෙතෙක් ධාතුවෙන් සංග්‍රහ වෙත්ද? ඒ ධර්මයෝ අසංඛත ස්කන්‍ධයන් අත්හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, එක ආයතනයකින්ද, එක ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

2. නිරොධ සත්‍යය කරණ කොටගෙන යම් ධර්මයක් සතර ස්කන්‍ධයෙන් හා එකම ආයතනයකින්ද, එකම ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

3. ජීවිතෙන්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍ම කෙනෙක් ඒ ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, එකම ආයතනයෙන්ද, එකම ධාතුවෙන්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

4. ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, පුරුසින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සුඛෙන්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, දුක්ඛින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, දොමනස්සින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සද්ධින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, විරියින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සතින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සමාධින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, අඤ්ඤතාවින්ද්‍රිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, අවිජ්ජා කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, අවිජ්ජා ප්‍රත්‍යයෙන් සංඛාරය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ඵස්සය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, ඵස්ස ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තණ්හාව කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, තණ්හා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, කම්ම භවය කරණ කොටගෙන යම් ධර්‍මයක්, ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, නිර්වාණ ස්කන්‍ධය තබා ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

5. ජාතිය කරණ කොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ජරාව කරණකොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. මරණය කරණකොටගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, එකම ආයතනයෙන්ද, එකම ධාතුවෙන්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

6. සොකය – දුක්ඛ – දොම්නස – උපායාසය – සතිපට්ඨානය – සම්‍යක් ප්‍රධානය – අප්‍රමාණය – පඤ්චෙන්‍ද්‍රිය – පඤ්ච බලය – සත්ත බොජ්ඣංගය – ආය්‍ර්‍ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය – ස්පර්‍ශය – වේදනාව – සංඥාව – චෙතනාව – අධිමොක්‍ෂය – මනසිකාරය – හෙතු ධර්මය – හෙතූන්ගෙන්ද සහෙතුක ධර්මය – හෙතූන්ගෙන්ද හෙතු සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මය – ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ නිර්වාණ ධර්මය ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් හැර ඒ ධර්‍මය ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන තුනකින්ද, ධාතු නවයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

7. අප්පච්ච ධර්මය – අසංඛත ධර්මය – ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ හතරකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. (ඵස්ස සංඥා චෙතනා අධිමොක්ඛ මනසිකාර නිර්දෙශ සංස්කාර ස්කන්‍ධ නිර්දෙශය මෙනි.) චෙතනා නිර්දෙශය වෙදනා ස්කන්‍ධයට සමානයි. අප්‍රත්‍යය ධර්මය කරණකොටගෙන යම් ධර්‍ම කෙනෙක් අසංඛත ධර්‍මයන් කරණකොටගෙන ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

8. ආශ්‍රව ධර්මය – ආශ්‍රව ධර්මයන් කරණ කොටගෙනද, ආශ්‍රව සහිත ධර්මය – ආශ්‍රවයන් සමගද, ආශ්‍රව සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මය – ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ නිර්වාණ ධාතුව ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

9. සංයොජන, ග්‍රන්‍ථ, ඔයොග, නීවරණ පරාමාස ධර්‍මය පරාමාසවූද, පරාමට්ඨවූද ධර්මය ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ඒ ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් තබා ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

10. සිත් හා එක්ව හටගත්තාවූ ධර්මයන් – සිතා හා සම්ප්‍රයුක්ත ධර්ම – චිත්ත සංසට්ඨ ධර්ම – චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන ධර්ම – චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන සහභූ ධර්ම – චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨානානු පරිවත්තී ධර්ම – ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද, නිර්වාණ ධාතුව ස්කන්‍ධ වශයෙන් හැර එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ධ එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය.

11. සිත හා එක්ව හටගත්තාවූ ධර්මයන් – සිත හා පෙරළෙන ධර්මයන් – ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ යම්කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද, එකම ආයතනයෙන්ද, එකම ධාතු සංග්‍රහයෙන්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ.

12. උපාදාන ධර්මයන් – ක්ලෙශ ධර්මයන්ගෙන් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් – ක්ලෙශ ධර්මයන්ද, සංකිලෙස ධර්මයන්ද – ක්ලෙශ ධර්මයන්ගෙන්ද, සංකිලිට්ඨ ධර්මයන්ගෙන්ද යම් ධර්ම කෙනෙක් – ක්ලේශයන් සමගද ක්ලෙශ සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයන්හාද යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්‍ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලදී. ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ කීයකින්, ආයතන කීයකින්, ධාතු කීයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකකින්, ධාතු එකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ.

——————–

2. සංග්‍රහ අසංග්‍රහ පද නිර්දේශය.

1. චක්ඛායතනය විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් -පෙ- ඵොට්ඨබ්බායතනය විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් චක්ඛු ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් -පෙ- ඵොට්ඨබ්බ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතර විසින්, ආයතන දෙකක් විසින්, ධාතු අටක් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

2. චක්‍ෂුර් විඤ්ඤාණ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක්, සොත විඤ්ඤාණ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක්, ඝාණ විඤ්ඤාණ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක්, ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක්, කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක්, මනො ධාතුව විසින් යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතර විසින්, ආයතන දෙකක් විසින්, ධාතු අටක් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

3. චක්ඛුන්‍ද්‍රිය සමග යම් ධර්‍ම කෙනෙක්, සොතින්‍ද්‍රිය සමග යම් ධර්‍ම කෙනෙක්, ඝාණින්‍ද්‍රිය සමග යම් ධර්‍ම කෙනෙක්, ජීවිතින්‍ද්‍රිය සමග යම් ධර්‍ම කෙනෙක්, කායින්‍ද්‍රිය සමග යම් ධර්‍ම කෙනෙක්, ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය විසින් යම් ධර්‍ම කෙනෙක්. පුරිසින්‍ද්‍රිය විසින් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතර විසින්, ආයතන දෙකක් විසින්, ධාතු අටක් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

4. අසංඥා භවය විසින්, එකවොකාර භවය විසින් යම් ධර්මයක් ඒ ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන් විසින්, කෙතෙක් ආයතනයන් විසින්, කෙතෙක් ධාතූන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්‍මය ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන තුනකින්ද, ධාතු නවයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

5. පරිදෙවයෙන් යම් ධර්‍ම කෙනෙක් සනිදර්‍ශන සප්පටි ධර්මයන්ගෙන් යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

6. දැකීම් රහිතවූ, හැපීම් රහිතවූ යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ තුමූ සතර නාම ස්කන්‍ධයෙන්ද, සොළොස් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

7. සනිදස්සන ධර්‍මයන් සමග යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

8. හැපීම් සහිතවූ යම් ධර්ම කෙනෙක්, උපාදා රූපයක් කරණකොට ගෙන යම් ධර්ම කෙනෙක් ස්කන්ධ සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. ආයතන සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ධාතු සංග්‍රහයෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. ඒ ධර්මයෝ කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? ඒ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතූන් දහහතකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

1. සංකත අසංකත පද නිද්දෙසය

1. රූපස්කන්‍ධය කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? රූපස්කන්‍ධය එකම ස්කන්‍ධයෙන්, එකොළොස් ආයතනයකින්, එකොලොස් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙක් ධර්‍මයන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, එකම ආයතනයකින්, සප්ත විඥාන ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

2. වෙදනාස්කන්‍ධය, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? වෙදනා ස්කන්‍ධය, එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ධර්‍මායතනයකින්, එකම ධර්‍ම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි.

කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, සතළොස් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

3. සංඥාස්කන්‍ධය හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය සංඥා ස්කන්‍ධය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ධර්‍මායතනයකින්, එකම ධර්‍ම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි.

4. සංස්කාර ස්කන්‍ධය සංඛ්‍යාතවූ අභිසංස්කරණ ලක්‍ෂණවූ සමපණස් චෛතසිකය සංස්කාර ස්කන්‍ධය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ධර්‍මායතනයකින්, එකම ධර්‍ම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි.

5. විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය හෙවත් ආරම්මණ විජාණන ලක්‍ෂණවූ එකුන් අනූවක් චිත්තය එකම විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය එකම ස්කන්‍ධයෙන්, එකොළොස් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? සතර ස්කන්‍ධයෙන්, එකොලොස් ආයතනයකින්, එකොළොස් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය යනුයි.

6. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනාස්කන්‍ධයද කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? රූපස්කන්‍ධයද, වේදනාස්කන්‍ධයද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසින්, ධාතු එකොළොසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

7. රූපස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසින්, ධාතු එකොළොසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

8. රූපස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසින්, ධාතු එකොළොසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

9. රූපස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ

කරණ ලද්දේය. කීයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්ධ තුනකින්ද, කිසි ආයතනයකින්ද, කිසියම් ධාතු කෙනෙකුගෙන්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

10. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද?

රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධර්‍මයන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින්, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

11. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධර්‍මයන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින්, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

12. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. ධර්‍ම කීයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, කිසි ආයතනයකින්ද, කිසියම් ධාතුවලින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

13. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින්, සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. ධර්‍ම කීයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

14. රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? රූපස්කන්‍ධයද, වේදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දොළොසකින්, ධාතු අටළොසකින්, සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කීයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, කිසියම් ආයතනයකින්ද, කිසියම් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

15. රූපස්කන්‍ධයද, වෙදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුද? රූපස්කන්‍ධයද, වෙදනා ස්කන්‍ධයද, සංඥා ස්කන්‍ධයද, සංස්කාර ස්කන්‍ධයද, විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධයද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධර්‍ම කෙණෙකුන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

16. පංච ස්කන්‍ධය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධර්‍ම කෙණෙකුන් විසින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

17. චක්ඛායතනය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනය එකම රූප ස්කන්‍ධයකින්ද, එකම චක්ඛායතනයෙන්ද, එකම චක්ඛු ධාතුවෙන්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය.

සංඥාස්කන්‍ධය හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය සංඥා ස්කන්‍ධය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනය සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්ද, එකොළොස් ආයතනයන්ගෙන්ද, සතළොස් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

18. සොතායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

19. ාණායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

20. ජිව්හායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

21. කායායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

22. රූපායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

23. සද්දායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

24. ගන්ධායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

25. රසායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

26. ඵොට්ඨබ්බායතනය -පෙ- එකම ස්කන්‍ධයකින්, එකම ආයතනයකින්, එකම ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

27. මනායතනය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? මනායතනය එකම විඤ්ඤාණස්කන්‍ධයකින් හා එකම ආයතනයකින්ද සප්ත විඥාන ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්ද, එකොළොස් ආයතනයන්ගෙන්ද, එකොලොස් ධාතූන්ගෙන්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

28. අසංඛත ස්කන්‍ධයන්හි පිහිටි ධර්‍මායතනය සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්ද, එකම ධර්‍ම ධාතුවෙන්ද, සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ධර්‍මායතනය එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

29. චක්ඛායතනයද, සොතායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

30. චක්ඛායතනයද, ාණායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, ාණායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

31. චක්ඛායතනයද, ජිව්හායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, ජිව්හායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

32. චක්ඛායතනයද, කායායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, කායායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

33. චක්ඛායතනයද, රූපායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, රූපායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

34. චක්ඛායතනයද, ශබ්දායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, ශබ්දායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

35. චක්ඛායතනයද, ගන්ධායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, ගන්ධායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

36. චක්ඛායතනයද, රසායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, රසායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ. චක්ඛායතනයද, ඵොට්ඨබ්බායතනයද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකින්ද, ධාතු දෙකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, ඵොට්ඨබ්බායතනයද ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

37. චක්ඛායතනයද, මනායතනයද ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? චක්ඛායතනයද, මනායතනයද ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

38. චක්ඛායතනයද, ධර්මායතනයද නිර්වාණය ස්කන්‍ධ සංඛ්‍යාවෙන් අත්හැර ස්කන්ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

39. දොළොස් ආයතන කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? දොළොස් ආයතනයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ සංඛ්‍යාවෙන් අත්හැර ස්කන්ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙකින් අංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? කිසියම් ස්කන්‍ධයන්, කිසියම් ආයතනයන්ගෙන් කිසියම් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

40. චක්ඛු ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? චක්ඛු ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

41. සොත ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? සොත ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

42. ාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

43. ජිව්හා ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ජිව්හා ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

44. කාය ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? කාය ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

45. රූප ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? රූප ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

46. සද්ද ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? සද්ද ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

47. ගන්‍ධ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ගන්‍ධ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

48. රස ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? රස ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

49. ඵොට්ඨබ්බ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ඵොට්ඨබ්බ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

50. චක්ෂුර් විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? චක්ෂුර් විඤ්ඤාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

51. සොත විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? සොත විඤ්ඤාන ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

52. ාණ විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ාණ විඤ්ඤාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

53. ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

54. කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

55. මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

56.

57. ධර්‍ම ධාතුව නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, අසංගහිත ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

58. චක්ඛු ධාතුවද, සොත ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

59. චක්ඛු ධාතුවද, ාණ ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

60. චක්ඛු ධාතුවද, ජිව්හා ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

61. චක්ඛු ධාතුවද, කාය ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

62. චක්ඛු ධාතුවද, රූප ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

63. චක්ඛු ධාතුවද, සද්ද ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

64. චක්ඛු ධාතුවද, ගන්‍ධ ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

65. චක්ඛු ධාතුවද, රස ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

66. චක්ඛු ධාතුවද, ස්පර්‍ශ ධාතුවද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීය.

67. චක්ඛු ධාතුවද, චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද

සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

68. චක්ඛු ධාතුවද, සොත විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

69. චක්ඛු ධාතුවද, ාණ විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

70. චක්ඛු ධාතුවද, ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

71. චක්ඛු ධාතුවද, කාය විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

72. චක්ඛු ධාතුවද, මනො ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

73. චක්ඛු ධාතුවද, මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවද ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු සොළසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

74. චක්ඛු ධාතුවද, ධර්‍ම ධාතුවද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

75. අටළොස් ධාතූහු කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? අටළොස් ධාතූහු නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

76. දුක්ඛ සත්‍යය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? දුක්ඛ සත්‍යය ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසි ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේ නොවෙයි. සංග්‍රහ කරණ ලද්දේමැයි.

77. සමුදය සත්‍යයද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

78. මාර්‍ග සත්‍යයද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

79. නිරෝධ සත්‍යය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේ නොවේ. එක් ආයතනයකින් එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ද පසින්ද, එකොළොස් ආයතනයන්ගෙන්ද, සතළොස් ධාතූන්ගෙන්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

80. දුක්ඛ සත්‍යයද, සමුදය සත්‍යයද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

81. දුක්ඛ සත්‍යයද, මාර්‍ග සත්‍යයද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

82. දුක්ඛ සත්‍යයද, නිරොධ සත්‍යයද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

83. දුක්ඛ සත්‍යයද, සමුදය සත්‍යයද මාර්‍ග සත්‍යයද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

84. දුක්ඛ සත්‍යයද, සමුදය සත්‍යයද, නිරොධ සත්‍යයද නිර්‍වණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

85. දුක්ඛ සත්‍යයද, සමුදය සත්‍යයද, මාර්‍ග සත්‍යයද, නිරොධ සත්‍යයද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

86. සතර සත්‍යයෝ කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

87. චක්ඛුන්‍ද්‍රිය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? චක්ඛුන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

88. සොතෙන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

89. ානෙන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

90. ජිව්හෙන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

91. කායින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

92. ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

93. පුරිසෙන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

94. මනින්‍ද්‍රිය එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

95. ජීවිතෙන්‍ද්‍රිය ස්කන්ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේයි.

96. සුඛින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

97. දුක්ඛින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

98. සොමනස්සින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

99. දොමනස්සින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

100. උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

101. සද්ධින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

102. විරියින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

103. සතින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

104. සමාධින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

105. පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

106. අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

107. අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

108. අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසින්ද, ධාතු සතළොසින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

109. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සොතින්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

110. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, ානෙන්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

111. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, ජිව්හෙන්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

112. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, කායින්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

113. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, ඉත්‍ථින්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

114. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, පුරිසෙන්‍ද්‍රියද එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

115. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, මනින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්ද ආයතන දෙකකින්ද ධාතු අටකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

116. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, ජීවිතින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

117. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සුඛින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

118. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, දුක්ඛින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

119. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සොමනස්සින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

120. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, දොමනස්සින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

121. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, උපෙක්ඛින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

122. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සද්ධින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

123. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, විරියින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

124. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සතින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

125. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, සමාධින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

126. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, පඤ්ඤින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

127. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

128. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, අඤ්ඤින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

129. චක්ඛුන්‍ද්‍රියද, අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රියද ස්කන්ධ දෙකකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

130. දෙවිසිඉන්‍ද්‍රිය කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? දෙවිසි ඉන්‍ද්‍රිය සතර ස්කන්‍ධයන්ගෙන්ද, ආයතන හතකින්ද, යන සොලොස්

ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන පසකින්, ධාතු පසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

131. අවිද්‍යාව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

132. අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් වූ සංස්කාරයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

133. සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් වූ විඤ්ඤාණය එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතූන් සතෙන් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

134. විඤ්ඤාන ප්‍රත්‍යයෙන් වූ නාමරූපය ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

135. නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන්වූ සළායතනය ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු දොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු සයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

136. සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් වූ ස්පර්‍ශයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

137. ස්පර්‍ශ ප්‍රත්‍යයෙන් ඇතිවූ වේදනාවෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

138. වෙදනා ප්‍රත්‍යයෙන් වූ තෘෂ්ණාවෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

139. තෘෂ්ණා ප්‍රත්‍යයෙන්වූ උපාදානයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

140. උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් වූ කර්‍මභවයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

141. උත්පත්තිභවය ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී.

කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය. එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

142. කාමභවය ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය. එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

143. සඤ්ඤාභවය ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය. එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

144. පඤ්චවොකාරභවය ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය. එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

145. රූපභවය ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන පසකින්ද, ධාතු අටකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී. ආයතන සතකින්ද, ධාතු දසයකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

146. අරූපභවය ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

147. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවය ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

148. චතුවොකාරභවය ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

149. අසඤ්ඤිභවය එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

150. එකවොකාරභවය එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

151. ජාතිය ස්කන්‍ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

152. ජරාව ස්කන්‍ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

153. මරණය ස්කන්‍ධ දෙකකින්, එක් ආයතනයකින්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලදී.

154. ශොකය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

155. පරිදෙවය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

156. දුක එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

157. දොම්නස එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

158. උපායාසය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

159. සතිපට්ඨානය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

160. සම්‍යක් ප්‍රධානය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

161. ඉද්ධිපාදය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

162. ධ්‍යානය ස්කන්‍ධ දෙකකින්ද, එකම ආයතනයකින්ද, එකම ධාතුවකින්ද, සංග්‍රහ කරණ ලද්දේයි. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු සතළොසකින්ද සංග්‍රහ නොරණ ලද්දේය.

163. අප්‍රමාණයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

164. ප්‍රඥෙන්‍ද්‍රිය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

165. පඤ්ච බලය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

166. සත්ත බොජ්ඣඞගය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

167. ආය්‍ර්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

168. ස්පර්‍ශය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

169. වෙදනාව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

170. සංඥාව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

171. චෙතනාව එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

172. අධිමොක්‍ෂය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

173. මනසිකාරය එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

174. සිත එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, ධාතු සතකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දේය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන එකොළොසකින්ද, ධාතු එකොළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේය.

175. කුශල ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? කුශල නම්වූ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

176. අකුශල ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? අකුශල ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

177. අව්‍යාකෘත ධර්‍මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් ගෙන ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

178. සුඛ වෙදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු පසළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

179. දුක්ඛ වෙදනාවෙන් සම්ප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු පසළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

180. අදුක්ඛමසුඛ වෙදනාවෙන් යුක්තවූ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

181. විපාක ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දසයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

182. විපාක ධර්‍ම ධර්‍මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

183. සංකිලිට්ඨ සංකිලෙසික ධර්‍මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය. එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

184. නෙව විපාක න විපාක ධර්‍ම ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු තෙළෙසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින්, කිසි ආයතනයකින්, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දෝ නොවෙත්. ධාතු පසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

185. උපාදින්න උපාදානීය ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, සතළොස් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

186. අනුපාදින්න උපාදානීය ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන සතකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්. ආයතන පසකින්ද, ධාතු දහයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

187. අනුපාදින්න අනුපාදානීය ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

188. අසංකිලිට්ඨ අසංකිලෙසික ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

189. අසංකිලිට්ඨ සංකිලෙසික ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

190. විතර්‍ක සහිත, විචාර සහිත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු පසළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

191. අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්ද, ධාතු පසළොසකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

192. අවිතර්‍ක අවිචාර ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසින්, ආයතන දොළසින්, ධාතු සතළොසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින්, කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලදී.

193. සුඛ සහගත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු පසළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

194. උපෙක්‍ෂා සහගත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

195. සෝවාන් මාර්‍ගයෙන් දුරුකළයුතු ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

196. භාවනාවෙන් දුරුකළයුතු ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

197. සෝවන් මාර්‍ගයෙන් දුරුකිරීම හේකුකවූ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

198. භාවනාවෙන් දුරුකිරීම හේකුකවූ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

199. ආචයගාමී ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

200. අපචයගාමී ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

201. ශෛක්ෂ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

202.

203.

204. දර්‍ශනයෙන් පහ නොකළයුතුවූත්, භාවනාවෙන් පහ නොකළයුතුවූත් ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

205. දර්‍ශනයෙන් පහාතබ්බහෙතුක නොවූත්, භාවනාවෙන් පහාතබ්බහෙතුක නොවූත් ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

206. ආචයගාමිනී නොවූත්, අපචයගාමිණී නොවූත් ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

207. ශෛක්ෂ නොවූත්, අශෛක්ෂ නොවූත් ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

208. පරිත්ත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු අටළොසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

209. අප්‍රමාණ ධර්මයෝ, ප්‍රණීත ධර්මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

210. පරිත්තාරම්මණ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු අටකින්ද, සංග්‍රහ කරණ ලදී. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහයකින්ද, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

211. මහග්ගතාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

212. අප්‍රමාණාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

213. හීන ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

214. මිච්ඡත්තනියත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

215. සම්මත්තනියත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

216. මාර්‍ගාරම්මණ ධර්‍මයෝ් ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

217. මාර්‍ගහෙතුක ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

218. මාර්‍ගාධිපතිවූ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

219.

220.

221. මධ්‍යස්ථ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින් ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

222. අනියත ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්ධ පසින්, ආයතන දොළසින්, ධාතු අටළොසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

223. උප්පන්න ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

224. අනුප්පන්න ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන සතකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. ආයතන පසකින්, ධාතු දසයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

225. උප්පාදින්න ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, සතළොස් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

226. අතීත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

227. අනාගත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

228. පච්චුප්පන්න ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

229. අජ්ඣත්ත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

230. බහිද්ධා ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

231. අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

232. පිටත්හි වූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

233. අතීතාරම්මණ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

234. අනාගතාරම්මණ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

235. පච්චුප්පන්නාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

236. අජ්ඣත්තාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

237. බහිද්ධාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

238. අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

239. සනිදස්සනසප්පටි ධර්මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

240. අනිදර්‍ශනසප්පටි ධර්‍මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන නවයකින්, ධාතු නවයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන තුනකින්, ධාතු නවයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

241. අනිදස්සන අප්පටි ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙති. ආයතන දහයකින්ද, ධාතු දහයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

242. හෙතු ධර්‍මයෝ කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු දහහතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

243. හෙතුවූද සහේතුකවූද ධර්මයෝද කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු දහහතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

244. හෙතුවූද හෙතු සම්ප්‍රයුක්තවූ ධර්‍මයෝද කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු දහහතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

245. හෙතු නොවූ ධර්‍මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

246. අහෙතුක ධර්‍මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

247. හෙතු විප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

248. හෙතු නොවූද අහෙතුකවූ ධර්‍මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

249. සහේතුක ධර්‍මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

250. හේතු සම්ප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

251. සහෙතුකවූද හෙතු නොවූද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

252. හෙතු සම්ප්‍රයුක්තවූ ධර්‍මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

253. හෙතු නොවන්නාවූද හෙතු නොවූ සහෙතුක ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

254. සප්පච්චය ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

255. සංඛත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

256. අප්‍රත්‍යය ධර්මයෝ අසංඛත ධර්මයෝ කිසි ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්ධ පසින්, ආයතන එකොළොසකින් ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

257. අතිදස්සන ධර්මයෝ කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ප්‍රමාණවූ ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

258. අනිදස්සන ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, සතළොස් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

259. සප්පටි ධර්මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

260. අප්පටි ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසි ස්කන්ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙති. ආයතන දහයකින්ද, ධාතු දහයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

261. රූපී ධර්මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

262. අරූපී ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

263. ලෞකික ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

264. ලෝකෝත්තර ධර්මයෝ නිවන ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

265. කිසිවෙකු විසින් දතයුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

266. කිසිවෙකු විසින් නොදතයුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

267. ආශ්‍රව ධර්මයෝද, ආශ්‍රවයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

268. ආශ්‍රව සහිත ධර්මයෝද ආශ්‍රවයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

269. ආශ්‍රව සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

270. ආශ්‍රව රහිත ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ සංඛ්‍යාවෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

271. ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ සංඛ්‍යාවෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

272. ආශ්‍රව සහිත ධර්මයෝද ආශ්‍රව සහිත ධර්මයෝ අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

273. ආශ්‍රව වූම ධර්මයෝද අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

274. ආශ්‍රව නොවූ ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත ධර්මයෝ අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

275. ආශ්‍රව රහිත ධර්මයෙන් නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

276. ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත අනාශ්‍රව ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

277. ආශ්‍රවයන් හා එක්වූ ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

278. ආශ්‍රවයන් හා එක්වූ ආශ්‍රව රහිත ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

279. සංයෝජන ධර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

280. ගන්‍ථ දර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

281. ඔ ධර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

282. යොග ධර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

283. නීවරණ ධර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

284. පරාමාස ධර්මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

285. පරාමාසවූද පරාමට්ඨවූ ධර්මයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

286. පරාමාස නොවූ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

287. පරාමාස විප්‍රයුක්ත ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

288. පරාමාස ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

289. පරාමට්ඨ පරාමාස නොවූ ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

290. පරාමාස හා එක්නොවූ පරාමට්ඨ ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

291. පරාමට්ඨ නොකරණ ලද ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

292. පරාමාස විප්‍රයුක්ත අපරාමට්ඨ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

293. පරාමාස සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහුය.

294. අරමුණු සහිත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු දසයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

295. අනාරම්මණ ධර්‍මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

296. චිත්ත ධර්මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ.

297. නොචිත්ත ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, එකොළොස් ආයතනයකින්, එකොළොස් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, එක් ආයතනයකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

298. චෛතසික ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

299. චිත්ත සම්ප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

300. චිත්ත සංසට්ඨ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

301. අචෛතසික ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

302. චිත්ත විප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

303. චිත්ත විසංසට්ඨ ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

304. චිත්ත සමුට්ඨාන ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු සයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු දොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

305. චිත්ත සමුට්ඨාන නොවන ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

306. චිත්ත හෙතු සහිත නොවූ ධර්මයෝ, චිත්තය අනුව නොපෙරලෙන ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

307. චිත්ත සහභූ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින් එක් ආයතනයකින් එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ සරණ ලද්දාහ. එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. එක් ස්කන්‍ධයකින්, එකොළොස් ආයතනයකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

308. චිත්ත අනුපරිවත්තී ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින් එක් ආයතනයකින් එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ සරණ ලද්දාහ. එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. එක් ස්කන්‍ධයකින්, එකොළොස් ආයතනයකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

309. චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

310. චිත්ත සමුට්ඨාන සහභූ ධර්මයෝ චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන අනුව පෙරළෙන ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

311. චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන නොවන ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

312. චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන සහභූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

313. චිත්ත සංසට්ඨ සමුට්ඨාන අනුව පෙරළෙන ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු අටළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු වෙත්.

314. අජ්ඣත්තික ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු දොළසින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු සයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

315. බාහිර ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන සයකින්, ධාතු සයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද?

316. උපාදා ධර්‍මයෝ එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු දහයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

317. උපාදා නොවන ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන තුනකින් ධාතු නවයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු අටකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

318. උපාදිණ්ණ ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්ද, එකොළොස් ආයතනයකින්ද, සතළොස් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ආයතනයකින්, එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

319. අනුපාදිණ්ණ ධර්‍මයෝ නිර්‍වාණ ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන සතකින් ධාතු අටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කෙතෙක් ස්කන්‍ධයන්ගෙන්, කෙතෙක් ආයතනයන්ගෙන්, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහු නොවෙත්. ආයතන පසකින්, ධාතු දසයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

320. උපාදාන ධර්‍මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

321. කිලෙස ධර්‍මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

322. කිලෙසිවූද සංකිලෙසිකවූද ධර්‍මයෝ එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

323. කිලෙසිවූද සංකිලිට්ඨ ධර්‍මයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

324. කිලෙසිවූද ක්ලෙශ සම්ප්‍රයුක්ත ධර්‍මයෝද එකම ස්කන්‍ධයකින්ද, එක් ආයතනයකින්ද, එක් ධාතුවකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන එකොළොසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

325. ක්ලේශ නොවූ ධර්මයෝද, නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

326. කිලුටු නොවූ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

327. කෙලෙසුන්ගෙන් යුක්ත නොවූ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

328. කෙලෙසන ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

329. කිලෙසන්නාවූද කෙලෙස් නොවූද ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

330. කෙලෙසුන්ගෙන් විප්‍රයුක්තවූ කෙලෙසන්නාවූ ධර්මයෝද ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

331. නොකෙලෙසන ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

332. කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන්වූ නොකෙලෙසන ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

333. කිලුටුවන ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

334. කෙලෙස සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

335. කිලුටුවූ කෙලෙස් නොවූ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

336. කෙලෙසුන් හා යුක්තවූද කෙලෙස් නොවූ ධර්මයෝද නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

337. දර්‍ශනයෙන් දුරු කටයුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

338. භාවනාවෙන් දුරුකටයුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

339. දර්‍ශනයෙන් දුරු කටයුතු හෙතු සහිත ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

340. භාවනාවෙන් දුරු කටයුතු හෙතු සහිත ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ නාමයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්ද, ආයතන දසයකින්ද, ධාතු දහසයකින්ද සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

341. දර්‍ශනයෙන් පහ නොකළ යුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් තබා ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

342. භාවනාවෙන් පහ නොකළ යුතු ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් තබා ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

343. භාවනාවෙන් පහ නොකළ හේතු ඇති ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් තබා ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

344.

345. විතර්‍ක සහිත ධර්‍මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

346. විචාර සහිත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දහයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

347. අචිතර්‍ක ධර්‍මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් තබා ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

348. අචිචාර ධර්‍මයෝ නිර්වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් තබා ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින්, ධාතු සතළොසකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. එක් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

349. සප්‍රීතික ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

350. ප්‍රීති සහගත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු දෙකකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

351. අප්‍රීතික ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

352. ප්‍රීති සහගත නොවූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

353. සැප සහගත නොවූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

354. සැප සහගත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු තුනකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු පසළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

355. උපෙක්‍ෂා සහගත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ තුනකින්, ආයතන දෙකකින්, ධාතු සතකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? ස්කන්‍ධ දෙකකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු එකොළොසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

356. උපෙක්‍ෂා සහගත නොවූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධයක් වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්ද, ආයතන දොළසකින්ද, ධාතු තෙළෙසකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහ. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින්, කිසියම් ආයතනයකින්, සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙති. ධාතු පසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

357. කාමාවචර ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

358. පය්‍ර්‍යාපන්න ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

359. සඋත්තර ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

360. කාමාවචර නොවූ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ චශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

361. අපරියාපන්න ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

362. අනුත්තර ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්‍ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

363. රූපාවචර ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

364. අරූපාවචර ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

365. නීය්‍ර්‍යානික ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

366. නියත ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

367. සරණ ධර්මයෝ ස්කන්‍ධ සතරකින්ද, ආයතන දෙකකින්ද, ධාතු දෙකකින්ද සංග්‍රහ කරණ ලද්දීය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? එක් ස්කන්‍ධයකින්, ආයතන දසයකින්, ධාතු සොළසකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහ.

368. රූපාවචර නොවූ ධර්මයෝ හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය අරණ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

369. අරූපාවචර නොවූ ධර්මයෝ හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය අරණ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

370. නීය්‍ර්‍යානික නොවූ ධර්මයෝ හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය අරණ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

371. අනියත ධර්මයෝ හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය අරණ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

372. අරණ ධර්මයෝ හෙවත් අරමුණ සලකුණක්කොට හැඳිනීම ලක්‍ෂණකොට ඇත්තාවූ සංඥා චෛතසිකය අරණ ධර්මයෝ නිර්‍වාණය ස්කන්ධ වශයෙන් අත්හැර ස්කන්‍ධ පසකින්, ආයතන දොළසකින් ධාතු දහඅටකින් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාහුය. කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දීද? කිසියම් ස්කන්‍ධයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ආයතනයකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්. කිසියම් ධාතුවකින් සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාහු නොවෙත්.

——————

මාතිකා

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස.

මාතිකා.

1. කෙතෙක් (ස්කත්‍ධ, කෙතෙක් ආයතන, කෙතෙක් ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද?

2. (චක්ඛු යනාදී ආයතන ස්කන්‍ධ වශයෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලදුව, (ආයතන ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාවූ (චක්ඛු නමැති ආයතනය හැර සත්විසි රූපාදිය, කෙතෙක් ස්කන්‍ධ කෙතෙක් ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද? (නොහොත් චක්‍ෂුර් විඥාන ධාතු ආදිය ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්ම) සංග්‍රහ කරණ ලදුව (ධාතු වශයෙන්) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාවූ (චක්‍ෂුර් විඥාන ධාතුව වර්ජිතකොට ඇත්තාවූ, ෂඩ් විඥාන ධාතු ආදිය කෙතෙක් ස්කන්‍ධ, කෙතෙක් ආයතන, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද?

3. (වෙදනා ස්කන්‍ධාදිය ස්කන්‍ධ වශයෙන්ම) සංග්‍රහ නොකරණ ලදුව, (ආයතන ධාතු වශයෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාවූ සංඥා සංස්කාර සොළොස් සූක්‍ෂම රූප නිර්‍වාණාදී ධර්‍මය, කෙතෙක් ස්කන්‍ධ, කෙතෙක් ආයතන, කෙතෙක් ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද?

4. (සමුදය සත්‍යාදිය ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතු වශයෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලද්දාවූ (සමුදය සත්‍යය වර්ජිතවූ ප්‍රකාර හතලිස් නවයක්වූ සංස්කාර ස්කන්‍ධයෙහි ඇතුලත්වූ ධර්‍මයන් විසින්) සංග්‍රහ කරණ ලදුව, ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දාවූ, සමුදය සත්‍යාදිය කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන් සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද?

5. (රූපස්කන්‍ධාදීන්ගේ වශයෙන් ස්කන්‍ධ, ආයතන, ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දාවූ (විඤ්ඤාණ ස්කන්‍ධාදිය විසින් ස්කන්‍ධ, ආයතන, ධාතූන් කරණකොට ගෙන) සංග්‍රහ නොකරණ ලද (රූප, වේදනා, සංඥා, සංස්කාර, නිර්‍වාණාදිය කෙතෙක් ස්කන්‍ධ, ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද?

6. (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සම්ප්‍රයොගවන ලද්දේද? (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) විප්‍රයොගවන ලද්දේද?

7. (සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන් යුක්තවූ ධර්‍මයන් හා සමග සම්ප්‍රයුක්ත) ධර්‍මය තෙමේ කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන් විප්‍රයුක්තවන ලද්දේද?

8. විප්‍රයුක්තවූ (ධර්‍මය හා සමග, සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන් යුක්තවූ ධර්‍මය තෙමේ කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ධාතු ආයතනයන්ගේන්) සම්ප්‍රයොග වන ලද්දේද?

9. සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන් යුක්තවූ (ධර්‍මය හා සමග සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන් සම්ප්‍රයුක්තවූ ධර්‍මය තෙමේ කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සම්ප්‍රයෝග වන ලද්දේද?

10. (සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන් නොයෙදුනාවූ ධර්‍මය හා සමග) විප්‍රයුක්තවූ (ධර්‍මය තෙමේ කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) විප්‍රයුක්ත වන ලද්දේද?

11. (ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලදුව ( කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සම්ප්‍රයුක්ත වන ලද්දේද? (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) විප්‍රයුක්ත වන ලද්දේදැයිද?

12. (සතර සම්ප්‍රයොග ලක්‍ෂණයෙන්) සම්ප්‍රයුක්ත වන ලදුව, (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ වන ලද්දේද? (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ නොවන ලද්දේද?

13. (ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ නොකරණ ලදුව ( කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සම්ප්‍රයුක්ත වන ලද්දේද? (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) විප්‍රයුක්ත වන ලද්දේද?

14. විප්‍රයුක්ත වන ලදුව, (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ කරණ ලද්දේද? (කෙතෙක් ස්කන්‍ධ ආයතන ධාතූන්ගෙන්) සංග්‍රහ නොකරණ ලද්දේද?

මෙසේ මේ තබන ලද්දාවූ මොතොමෝ නය මාතෘකා නම් වේ.

අබ්භ්‍යන්තර මාතෘකාවෙහි

15. පඤ්ච ප්‍රකාරවූ ස්කන්‍ධ, දොළොස් ප්‍රකාරවූ ආයතන, අටළොස් ධාතු, සතර වැදෑරුම්වූ සත්‍ය, දෙවිසි වැදෑරුම්වූ ඉන්‍ද්‍රිය, පටිච්ච සමුප්පාද ධර්‍ම, සතර සතිපට්ඨාන, සතර කෘත්‍යයක් ඇති වීය්‍ර්‍ය, සතරාකාරවූ ඎද්Ȁdධිපාද, සතරාකාරවූ ධ්‍යාන, සතරාකාරවූ අප්‍රමාණ්‍ය ධර්‍ම, ශ්‍රද්Ȁdධාදී පඤ්චෙන්‍ද්‍රිය ධර්‍ම, ශ්‍රද්ධාදී පඤ්චබල ධර්‍ම, සප්ත ප්‍රකාරවූ බොද්Ȁdධ්‍යංග ධර්‍ම, ආය්‍ර්‍ය අෂ්ඨාංගීක මාර්‍ගය, ස්පර්‍ශයද, වෙදනාවද, සංඥාවද, චෙතනාවද, සිතද, අධිමොක්‍ෂයද, මනසිකාරයද, තුන් වැදෑරුම් සංග්‍රහ ක්‍රමයද, තුන් වැදෑරුම් අසංග්‍රහ ක්‍රමයද, සතර වැදෑරුම් සම්ප්‍රයෝග ලක්‍ෂණයෙන් යුක්තවූ ක්‍රමයද, සතරාකාර විප්‍රයෝගද, සභාගද, විසභාගද, යන සියලු ධර්‍ම කොටස් ධාතු කථාවෙහි මාතිකා නම් වන්නීය.

18. ධම්ම හදය විභඞ්ගය.

1. ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?   ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?   සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   හේතූහු කෙතෙක්ද?   ආහාරයෝ කෙතෙක්ද?   ස්පර්‍ශයෝ කෙතෙක්ද?   වේදනාවෝ කෙතෙක්ද?   සඤ්ඤාවෝ කෙතෙක්ද?   චෙතනාවෝ කෙතෙක්ද?   චිත්තයෝ කෙතෙක්ද?

ස්කන්‍ධ පසෙකි.   ආයතන දොළසෙකි.   ධාතූහු දහ අටදෙනෙකි.   සත්‍යයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ඉන්‍ද්‍රියයෝ විසි දෙකක් වෙති.   හේතූහු නවයක් වෙති.   ආහාර සතරක් වෙති.   ස්පර්‍ශ සතක් වෙති.   වේදනා සතක් වෙති.   සඤ්ඤා සතක් වෙති.   චේතනා සතක් වෙති.   සිත් සතක් වෙති.

2. එහි පංචස්කන්‍ධයෝ කවරහුද?   රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සඤ්ඤාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය, යනුයි.   මේවා පංචස්කන්‍ධයෝ යයි කියනු ලැබේ.

3.  එහි දොළොස් ආයතනයෝ කවරහුද?   චක්ඛායතනය,  රූපායතනය,  සොතායතනය,  සද්දායතනය,  ඝාණායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  ජිව්හායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය,  ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය, යනුයි.      මේවා දොළොස් ආයතනයෝ යයි කියනු ලැබේ.

4. එහි අටළොස් (18) ධාතූහු කවරහුද?   චක්ඛු ධාතු,  රූප ධාතු,  චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතු,  සොත ධාතු,  සද්ද ධාතු,  සොත විඤ්ඤාණ ධාතු,  ඝාණ ධාතු,  ගන්‍ධ ධාතු,  ඝාණ විඤ්ඤාණ ධාතු,  ජිව්හා ධාතු,  රස ධාතු,  ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතු,  කාය ධාතු,  ඵොට්ඨබ්බ ධාතු,  කාය විඤ්ඤාණ ධාතු,  මනො ධාතු,  ධම්ම ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු යනුයි.   මේවා අටළොස් (18) ධාතූහු යයි කියනු ලැබේ.

5. එහි සතර සත්‍යයෝ කවරහුද?   දුක්ඛ සත්‍යය,  සමුදය සත්‍යය,  නිරොධ සත්‍යය,  මාර්‍ග සත්‍යය යනුයි.    මේවා සතර සත්‍යයෝ යයි කියනු ලැබේ.

6.  එහි දෙවිසි ඉන්‍ද්‍රියයෝ කවරහුද?   චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය,  පුරිසින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  සුඛින්‍ද්‍රිය,  දුක්ඛින්‍ද්‍රිය,  සොමනස්සින්‍ද්‍රිය, දොමනස්න්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,  සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.   මේවා දෙවිසි ඉන්‍ද්‍රියයෝ යයි කියනු ලැබේ.

7. එහි හේතු නවය කවරහුද?   කුසල හේතු තුන,  අකුසල හේතු තුන,  අව්‍යාකෘත හේතු තුන යනුයි.   මේවා හේතු නවය වෙති.   එහි තුන් කුසල හේතුහු කවරහුද?   අලොභයය කුසල හේතුවකි.   අදොසය කුසල හේතුවකි.   අමොහය කුසල හේතුවකි යනුයි.   මේ තුන් කුසල හේතූහු වෙති.

එහි අකුසල හේතු තුන කවරහුද?   ලෝභය අකුසල හේතුවකි.   ෙවෂය අකුසල හේතුවකි.   මොහය අකුසල හේතුවකි.   මේ තුන් අකුසල හේතූහු වෙති.      එහි තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු කවරහුද?   කුසල ධර්‍මයන්ගේ විපාක වශයෙන් හෝ,  ක්‍රියා අව්‍යාකෘත ධර්‍මයන්හි හෝ,  අලොභය,  අදොසය,  අමෝහය යනුයි.   මේ තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු වෙති.

8. එහි සතර ආහාරයෝ කවරහුද?   කබලිංකාර ආහාරය,  ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.   මේවා සතර ආහාරයෝ යයි කියනු ලැබේ.

9.  එහි සත් වැදෑරුම් ස්පර්‍ශයෝ කවරහුද?   චක්ඛු සම්ඵස්සය,  සොත සම්ඵස්සය,  ඝාණ සම්ඵස්සය,  ජිව්හා සම්ඵස්සය,  කාය සම්ඵස්සය,  මනොධාතු සම්ඵස්සය,  මනොවිඤ්ඤාණධාතු සම්ඵස්සය යනුයි.    මේවා සත් වැදෑරුම් ස්පර්‍ශයෝ යයි කියනු ලැබේ.

10. එහි සත්ත වේදනාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  මනො ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව යනුයි. මේවා සත්ත වේදනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

11. එහි සප්ත සංඥාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව යනුයි.    මේවා සප්ත සංඥාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

12. එහි සප්ත චෙතනාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව යනුයි. මේවා සප්ත චෙතනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

13. එහි සප්ත චිත්තයෝ කවරහුද?   චක්ඛුවිඤ්ඤාණය,   සොතවිඤ්ඤාණය,   ඝාණවිඤ්ඤාණය,   ජිව්හාවිඤ්ඤාණය,   කායවිඤ්ඤාණය,   මනොධාතුවිඤ්ඤාණය,   මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤාණය යනුයි.     මේවා සප්ත චිත්තයෝ යයි කියනු ලැබේ.

14. කාම ධාතුවෙහි ස්කන්‍ධයෝ කවරහුද?  ආයතනයෝ කවරහුද?   ධාතූහු කවරහුද?  සත්‍යයෝ කවරහුද?  ඉන්‍ද්‍රියයෝ කවරහුද?  හේතූහු කවරහුද?   ආහාරයෝ කවරහුද?   ස්පර්‍ශයෝ කවරහුද?   වේදනාවෝ කවරහුද?   සඤ්ඤාවෝ කවරහුද?   චෙතනාවෝ කවරහුද?   චිත්තයෝ කවරහුද?   කාමධාතුවෙහි ස්කන්‍ධ පසක් වෙති.   ආයතන දොළසක් වෙති.   ධාතූහු දහ අට දෙනෙක් වෙති.   තුන් සත්‍යයෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රියයෝ දෙවිස්සක් වෙති.   හේතූහු නවයක් වෙති.   ආහාර සතරක් වෙති.   සංඥා සතක් වෙති.   චෙතනා සතක් වෙති.   සිත් සතක් වෙති.

15. එහි කාමධාතුවෙහි ස්කන්‍ධ පස කවරහුද? රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සඤ්ඤාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය, යනුයි.   මොවුහු කාමධාතුවෙහි ස්කන්‍ධ පස වෙති.

16. එහි කාම ධාතුවෙහි දොළොස් ආයතනයෝ කවරහුද?   චක්ඛායතනය,  රූපායතනය,  සොතායතනය,  සද්දායතනය,  ඝාණායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  ජිව්හායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය,  ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය, යනුයි.      මේවා කාම ධාතුවෙහි දොළොස් ආයතනයෝ යයි කියනු ලැබේ.

17. එහි කාම ධාතුවෙහි අටළොස්  ධාතූහු කවරහුද?   චක්ඛු ධාතු,  රූප ධාතු,  චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතු,  සොත ධාතු,  සද්ද ධාතු,  සොත විඤ්ඤාණ ධාතු,  ඝාණ ධාතු,  ගන්‍ධ ධාතු,  ඝාණ විඤ්ඤාණ ධාතු,  ජිව්හා ධාතු,  රස ධාතු,  ජිව්හා විඤ්ඤාණ ධාතු,  කාය ධාතු,  ඵොට්ඨබ්බ ධාතු,  කාය විඤ්ඤාණ ධාතු,  මනො ධාතු,  ධම්ම ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු යනුයි.   මේවා කාම ධාතුවෙහි අටළොස්  ධාතූහු වෙති.

එහි කාම ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ කවරහුද?   දුක්ඛ සත්‍යය,  සමුදය සත්‍යය,  මාර්‍ග සත්‍යය යනුයි.    මේවා කාම ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ යයි කියනු ලැබේ.

18.  එහි කාම ධාතුවෙහි දෙවිසි ඉන්‍ද්‍රියයෝ කවරහුද?   චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය,  පුරිසින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  සුඛින්‍ද්‍රිය,  දුක්ඛින්‍ද්‍රිය,  සොමනස්සින්‍ද්‍රිය,  දොමනස්න්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,  සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.   මේවා කාම ධාතුවෙහි දෙවිසි ඉන්‍ද්‍රියයෝ යයි කියනු ලැබේ.

19. එහි කාම ධාතුවෙහි නව හේතූහු කවරහුද?   කුසල හේතූහු තුන් දෙනෙකි.   අකුසල හේතූහු තුන් දෙනෙකි.   අව්‍යාකෘත හේතූහු තුන් දෙනෙක් වෙති. මේවා කාම ධාතුවෙහි නව හේතූහු යයි කියනු ලැබේ.

20. එහි කාම ධාතුවෙහි සතර ආහාරයෝ කවරහුද?   කබලිංකාර ආහාරය,  ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.   මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සතර ආහාරයෝ යයි කියනු ලැබේ.

21.  එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත ස්පර්‍ශයෝ කවරහුද?   චක්ඛු සම්ඵස්සය,  සොත සම්ඵස්සය,  ඝාණ සම්ඵස්සය,  ජිව්හා සම්ඵස්සය,  කාය සම්ඵස්සය,  මනොධාතු සම්ඵස්සය,  මනොවිඤ්ඤාණධාතු සම්ඵස්සය යනුයි.    මේවා කාමධාතුවෙහි සප්ත ස්පර්‍ශයෝ යයි කියනු ලැබේ.

22. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත වේදනාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  මනො ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් හටගත් වේදනාව යනුයි. මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත වේදනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

23. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත සංඥාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සංඥාව යනුයි.    මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත සංඥාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

24. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත වේදනාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව යනුයි. මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත චෙතනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

25. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත සංඥාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව යනුයි. මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත සංඥාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

26. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත චේතනාවෝ කවරහුද?   ඇස හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කණ හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  නාසය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  දිව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  කය හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව යනුයි. මේවා එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත චෙතනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

27. එහි කාම ධාතුවෙහි සප්ත චිත්තයෝ කවරහුද?   චක්ඛුවිඤ්ඤාණය,   සොතවිඤ්ඤාණය,   ඝාණවිඤ්ඤාණය,   ජිව්හාවිඤ්ඤාණය,   කායවිඤ්ඤාණය,   මනොධාතුවිඤ්ඤාණය,   මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤාණය යනුයි.     මේවා කාම ධාතුවෙහි සප්ත චිත්තයෝ යයි කියනු ලැබේ.

28. රූප ධාතුවෙහි ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?  ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?   සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   – පෙ –   චිත්තයෝ කෙතෙක්ද?   රූප ධාතුවෙහි ස්කන්‍ධ පසකි.   ආයතන සයකි.   ධාතූහු නවයකි.   සත්‍ය තුනක් වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය දහහතරක් වෙති.   හේතූ අටක් වෙති.   ආහාර තුනක් වෙති.   ස්පර්‍ශ සතරක් වෙති.   වේදනා සතරක් වෙති.   සංඥා සතරක් වෙති.   චෙතනා සතරක් වෙති.   සිත් සතරක් වෙති.

29.  එහි රූප ධාතුවෙහි පංච ස්කන්‍ධයෝ කවරහුද? රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සඤ්ඤාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය, යනුයි.   මොවුහු රූප ධාතුවෙහි පංචස්කන්‍ධයෝ වෙති.

30. එහි රූප ධාතුවෙහි ෂඩ් ආයතනයෝ කවරහුද?   චක්ඛායතනය,  රූපායතනය,  සොතායතනය,  සද්දායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය, යනුයි.      මේවා රූප ධාතුවෙහි ෂඩ් ආයතනයෝ යයි කියනු ලැබේ.

31. එහි රූප ධාතුවෙහි නව  ධාතූහු කවරහුද?   චක්ඛු ධාතු,  රූප ධාතු,  චක්ඛු විඤ්ඤාණ ධාතු,  සොත ධාතු,  සද්ද ධාතු,  සොත විඤ්ඤාණ ධාතු,  මනො ධාතු,  ධම්ම ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු යනුයි.   මේවා රූප ධාතුවෙහි නව ධාතූහු වෙති.

32. එහි රූප ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ කවරහුද?   දුක්ඛ සත්‍යය,  සමුදය සත්‍යය,  මාර්‍ග සත්‍යය යනුයි.    මේවා රූප  ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ යයි කියනු ලැබේ.

33. එහි රූප ධාතුවෙහි දහහතරක්වූ ඉන්‍ද්‍රියයෝ කවරහුද?   චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,  සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.   මේවා රූප ධාතුවෙහි දහහතරක්වූ ඉන්‍ද්‍රියයෝ යයි කියනු ලැබේ.

34. එහි රූප ධාතුවෙහි හේතූ අට කවරහුද?   කුසල් හේතූ තුන,   අකුසල හේතූ දෙක,  අව්‍යාකෘත හේතූ තුන යනුයි. එහි තුන් කුසල හේතුහු කවරහුද?   අලොභයය කුසල හේතුවකි.   අදොසය කුසල හේතුවකි.   අමොහය කුසල හේතුවකි යනුයි.   මේ තුන් කුසල හේතූහු වෙති.   මේවා තුන් කුසල හේතූහු වෙති.

එහි අකුසල හේතු දෙක කවරහුද?   ලෝභය අකුසල හේතුවකි.   මෝහය අකුසල හේතුවකි.    මොවුහු අකුසල හේතු දෙක වෙති. එහි තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු කවරහුද?   කුසල ධර්‍මයන්ගේ විපාක වශයෙන් හෝ,  ක්‍රියා අව්‍යාකෘත ධර්‍මයන්හි හෝ,  අලොභය,  අදොසය,  අමෝහය යනුයි.   මේ තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු වෙති.

35. එහි රූප ධාතුවෙහි ආහාර තුන කවරහුද?   ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.   මේවා එහි රූප ධාතුවෙහි ආහාර තුන යයි කියනු ලැබේ.    එහි රූප ධාතුවෙහි සතර ස්පර්‍ශයෝ කවරහුද?   චක්ඛු සම්ඵස්සය,  සොත සම්ඵස්සය,  මනොධාතු සම්ඵස්සය,  මනොවිඤ්ඤාණධාතු සම්ඵස්සය යනුයි.    මේවා  රූප ධාතුවෙහි සතර ස්පර්‍ශයෝ යයි කියනු ලැබේ.

36. එහි රූප ධාතුවෙහි සතර වේදනාවෝ කවරහුද?   -පෙ- සතර සංඥාවෝ කවරහුද?   -පෙ-  සතර චේතනාවෝ කවරහුද?   -පෙ-  රූප ධාතුවෙහි සතර චිත්තයෝ කවරහුද?   චක්ඛු විඤ්ඤාණය,  සොත විඤ්ඤාණය,  මනොධාතු,   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු යනුයි. මේවා  රූප ධාතුවෙහි සතර වේදනාවෝ යයි කියනු ලැබේ.

37. අරූප ධාතුවෙහි ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?   ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?  සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  චිත්තයෝ කෙතෙක්ද?   අරූප ධාතුවෙහි ස්කන්‍ධයෝ  සතර දෙනෙක් වෙති.   ආයතන දෙකක් වෙති.   ධාතූහු දෙදෙනෙක් වෙති.   තුන් සත්‍යයෝ වෙති.    ඉන්‍ද්‍රිය එකොළොසක් වෙති.   හේතු අටක් වෙති.   ආහාර තුනක් වෙති.   ස්පර්‍ශ එකකි.   වේදනා එකකි.   සඤ්ඤා එකකි.   චෙතනා එකකි.   එක් සිතකි.

38.  එහි අරූප ධාතුවෙහි සතර ස්කන්‍ධයෝ කවරහුද?   වේදනාස්කන්‍ධය,  සංඥාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඥාන ස්කන්‍ධය යනුයි.    මේවා  අරූප ධාතුවෙහි සතර ස්කන්‍ධයෝ යයි කියනු ලැබේ.

39. එහි අරූප ධාතුවෙහි ආයතන දෙක කවරහුද?   මනායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.    මේවා  අරූප ධාතුවෙහි ආයතන දෙක යයි කියනු ලැබේ.

40. එහි අරූප ධාතුවෙහි ආයතන දෙක කවරහුද?   මනායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.    මේවා  අරූප ධාතුවෙහි ආයතන දෙක යයි කියනු ලැබේ.

41. එහි අරූප ධාතුවෙහි ධාතු දෙක කවරහුද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්මධාතු යනුයි.    මේවා  අරූප ධාතුවෙහි ධාතු දෙක යයි කියනු ලැබේ.

42.  එහි අරූප ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ කවරහුද?   දුක්ඛ සත්‍යය,  සමුදය සත්‍යය,  මාර්‍ග සත්‍යය යනුයි.    මේවා අරූප  ධාතුවෙහි තුන් සත්‍යයෝ යයි කියනු ලැබේ.

43.  එහි අරූප ධාතුවෙහි එකොළොස් ඉන්‍ද්‍රියයෝ කවරහුද?   මනින්‍ද්‍රිය,   ජීවිතින්‍ද්‍රිය,   සොමනස්සින්‍ද්‍රිය,   උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,   සද්ධින්‍ද්‍රිය,   විරියින්‍ද්‍රිය,   සතින්‍ද්‍රිය,   සමාධින්‍ද්‍රිය,   පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.    මේවා අරූප  ධාතුවෙහි එකොළොස් ඉන්‍ද්‍රියයෝ යයි කියනු ලැබේ.

44. එහි අරූප ධාතුවෙහි හේතූ අට කවරහුද?   කුසල් හේතූ තුන,   අකුසල හේතූ දෙක,  අව්‍යාකෘත හේතූ තුන යනුයි.    මේවා අරූප  ධාතුවෙහි හේතු අට යයි කියනු ලැබේ.

45. එහි අරූප ධාතුවෙහි තුන් ආහාරයෝ කවරහුද?   ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි. මේවා අරූප  ධාතුවෙහි තුන් ආහාරයෝ යයි කියනු ලැබේ.

46.  එහි අරූප ධාතුවෙහි එක් ස්පර්‍ශය කවරේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සයයි. මේවා අරූප  ධාතුවෙහි එක් ස්පර්‍ශය යයි කියනු ලැබේ.

47. එහි අරූප ධාතුවෙහි එක් වේදනාව කවරේද?   -පෙ- එක් සංඥාව කවරේද?   -පෙ- එක් චේතනාව කවරේද?   -පෙ- එක් සිත කවරේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවයි.

48.  අපරියාපන්නයෙහි භව වශයෙන් ඔකාස වශයෙන් ඉඩ නොලත් ස්කන්‍ධයෝ කෙතෙක්ද?   ආයතනයෝ කෙතෙක්ද?   ධාතූහු කෙතෙක්ද?   සත්‍යයෝ කෙතෙක්ද?   ඉන්‍ද්‍රියයෝ කෙතෙක්ද?   හේතූහු කෙතෙක්ද?   ආහාරයෝ කෙතෙක්ද?   ස්පර්‍ශයෝ කෙතෙක්ද?   වේදනාවෝ කෙතෙක්ද?   සඤ්ඤාවෝ කෙතෙක්ද?   චෙතනාවෝ කෙතෙක්ද?   චිත්තයෝ කෙතෙක්ද? ස්කන්‍ධ සතරකි.   ආයතන දෙකකි.   ධාතූ දෙකකි.   සත්‍ය දෙකකි.   ඉන්‍ද්‍රිය දොළසකි.   හේතූ සයකි.   ආහාර තුනකි.   එක් ස්පර්‍ශයකි.      එක් වේදනාවකි.   එක් සඤ්ඤාවකි.   එක් චේතනාවකි.   එක් සිතකි.

49.  එහි අපරියාපන්නයෙහි සතර ස්කන්‍ධයෝ කවරහුද?   වේදනාස්කන්‍ධය,  සංඥාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඥානස්කන්‍ධය යනුයි.    මේවා අපරියාපන්නයෙහි සතර ස්කන්‍ධයෝ යයි කියනු ලැබේ.

50. එහි අපරියාපන්නයෙහි ආයතන දෙක කවරහුද?   මනායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.    මේවා අපරියාපන්නයෙහි ආයතන දෙක යයි කියනු ලැබේ.

51. එහි අපරියාපන්නයෙහි ධාතු දෙක කවරහුද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්මධාතු යනුයි.    මේවා අපරියාපන්නයෙහි ධාතු දෙක යයි කියනු ලැබේ.

52. එහි අපරියාපන්නයෙහි සත්‍ය දෙක කවරහුද?   මාර්‍ග සත්‍යය,  නිරෝධ සත්‍යය යනුයි.    මේවා අපරියාපන්නයෙහි සත්‍ය දෙක යයි කියනු ලැබේ.

53. එහි අපරියාපන්නයෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දොළස කවරහුද?   මනින්‍ද්‍රිය,   ජීවිතින්‍ද්‍රිය,   සොමනස්සින්‍ද්‍රිය,   උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,   සද්ධින්‍ද්‍රිය,   විරියින්‍ද්‍රිය,   සතින්‍ද්‍රිය,   සමාධින්‍ද්‍රිය,   පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය,  අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.    මේවා අපරියාපන්නයෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දොළස යයි කියනු ලැබේ.

54.  එහි අපරියාපන්නයෙහි හේතු සය කවරහුද?   අකුසල හේතු තුන,  අව්‍යාකෘත හේතු තුන යනුයි. මේවා අපරියාපන්නයෙහි හේතු සය යයි කියනු ලැබේ. එහි තුන් කුසල හේතුහු කවරහුද?   අලොභයය කුසල හේතුවකි.   අදොසය කුසල හේතුවකි.   අමොහය කුසල හේතුවකි යනුයි.   මේ තුන් කුසල හේතූහු වෙති. එහි තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු කවරහුද?   කුසල ධර්‍මයන්ගේ විපාක වශයෙන් හෝ,  ක්‍රියා අව්‍යාකෘත ධර්‍මයන්හි හෝ,  අලොභය,  අදොසය,  අමෝහය යනුයි.   මේ තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු වෙති.

55. එහි අපරියාපන්නයෙහි තුන් ආහාරයෝ කවරහුද?   කබලිංකාර ආහාරය,  ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.   මේවා අපරියාපන්නයෙහි තුන් ආහාරයෝ යයි කියනු ලැබේ.

56. එහි අපරියාපන්නයෙහි එක් ස්පර්‍ශය කවරේද?   මනොවිඤ්ඤාණධාතු සම්ඵස්සයයි.

57. එහි අපරියාපන්නයෙහි එක් වේදනාව කවරේද?   -පෙ- එක් සංඥාව කවරේද?   -පෙ- එක් චේතනාව කවරේද?   -පෙ- එක් සිත කවරේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවයි.

58. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් කාමධාතු පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?   කාමධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?    -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් කාමධාතු පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද? කාමධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   රූප ස්කන්‍ධය,  කාමධාතු පරියාපන්නය.    ස්කන්‍ධ සතරක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   ආයතන දශයක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   ආයතන දෙකක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   කාමධාතු පරියාපන්න නොවූවෝය.   සමුදය සත්‍යය කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   සත්‍ය දෙකක් කාමධාතු පරියාපන්න නොවෙති.   දුක්ඛ සත්‍යය කාමධාතු පරියාපන්න වෙයි.   කාමධාතු පරියාපන්න වූයේ නොවෙයි.   ඉන්ද්‍රිය දශයක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   ඉන්ද්‍රිය තුනක් කාමධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ඉන්ද්‍රිය නවයක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   කාමධාතු පරියාපන්න නුවූවෝය.   තුන් අකුසල හේතූහු කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   හේතු සයක් කාමධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.   කාමධාතු පරියාපන්න නුවූවෝය.   කබලිංකාර ආහාරය කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   ආහාර තුනක් කාමධාතු පරියාපන්න වෙති.   කාමධාතු පරියාපන්න නොවෙති.   ස්පර්‍ශයක් කාමධාතු පරියාපන්නය.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය.   කාමධාතු පරියාපන්න වෙයි.   කාමධාතු පරියාපන්න නොවෙයි.   වේදනා සයක්,  සඤ්ඤා සයක්,  චෙතනා සයක්,  සිත් සයක් කාමධාතු පරියාපන්න වූවෝය.   මනොවිඤ්ඤාණධාතුව කාමධාතු පරියාපන්න වෙයි.    කාමධාතු පරියාපන්න නොවෙයි.

59. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් රූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ කෙතෙක්ද?   රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ස්කන්‍ධ සතරක් රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ආයතන දසයක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ආයතන දෙකක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ධාතූහු දහසයක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ධාතු දෙකක් රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති. රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ. සත්‍ය තුනක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   දුක්ඛ සත්‍යය රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ඉන්‍ද්‍රිය දහතුනක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   හේතු සයක් රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   රූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ නොවෙති.   ස්පර්‍ශ සයක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.   රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   වේදනා සය,  සංඥා සය,  චේතනා සය,  සිත් සය රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව රූප ධාතු පරියාපන්නයෝ වෙති.   රූප ධාතු පරියාපන්න නොවේ.

60. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් අරූප ධාතු පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?   අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් අරූප ධාතු පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?    අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් අරූප ධාතු පරියාපන්නවූවෝ වෙති. අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ආයතන දශයක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.      ධාතූහු දහසය දෙනෙක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ධාතු දෙකක් අරූප ධාතු පරියාපන්නවූවෝ වෙති.   අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    සත්‍ය තුනක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   දුක්ඛ සත්‍යය අරූප ධාතු පරියාපන්නවූවෝ වෙති.    අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය දහහතරක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න වෙති. අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   අකුශල  හේතු තුනක් රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    හේතු සයක් අරූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ වෙති.   අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.

කබලිංකාහාරය අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.   ආහාර තුනක් අරූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ වෙති. අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    ස්පර්‍ශ සයක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය අරූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ වෙති.    අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    වේදනා සයක්,  සංඥා සයක්,  චේතනා සයක්,  සිත් සයක් අරූප ධාතු පරියාපන්න නොවූවෝ වෙති.    මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව අරූප ධාතු පරියාපන්න වූවෝ වෙති.    රූප ධාතු පරියාපන්න නොවූයේ වෙයි.

61.  ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් පරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?   අපරියාපන්නයෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය පරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ආයතන දශයක් පරියාපන්නයෝය.   ආයතන දෙකක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ධාතූහු දහසය දෙනෙක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    ධාතු දෙකක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   සත්‍ය දෙකක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    සත්‍ය දෙකක් අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය දශයක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   අකුශල හේතු තුනක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    හේතු සයක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   කබලිංකාර ආහාරය පරියාපන්නය.   ආහාර තුනක් පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   ස්පර්‍ශ සය පරියාපන්නය.   මනොවිඤ්ඤාණධාතු සම්ඵස්සය පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.   වේදනා සයක්,  සඤ්ඤා සයක්,  චෙතනා සයක්,  සිත් සයක්, පරියාපන්නයෝය.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව පරියාපන්න වූයේ වෙයි.    අපරියාපන්න වූයේ වෙයි.

62.  කාමධාතුව උපන් කෙනෙහි කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?   -පෙ- සිත් පහළ වෙත්ද?   කාමධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ගේ පංචස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට එකොළොස් ආයතනයෝ පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට දසායතනයෝ පහළ වෙත්.  කිසිවෙකුට සෙසුද දසායතනයෝ පහළ වෙත්.  කිසිවෙකුට නවායතනයෝ පහළ වෙත්.        කිසිවෙකුට සත්තායතනයෝ පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට එකොළොස් ධාතූහු පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට දස ධාතූහු පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට සෙසුද දස ධාතූහු පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට නව ධාතූහු පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට සප්ත ධාතූහු පහළ වෙත්.   සියල්ලන්ටම එක් සත්‍යයක් පහළ වෙයි.   කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දහ හතරක් පහළ වෙත්.   කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දහ තුනක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට සෙසුද ඉන්‍ද්‍රිය දහ තුනක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දොළසක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දසයක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය නවයක්  පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට සෙසුද ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය අටක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට සෙසුද ඉන්‍ද්‍රිය අටක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය සතක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය පසක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය සතරක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට හේතු තුනක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට හේතු දෙකක් පහළ වෙත්.    කිසිවෙකුට අහේතුකයෝ පහළ වෙත්.    සියල්ලන්ට සතර ආහාරයෝ පහළවෙත්.    සියල්ලන්ට එක් ස්පර්‍ශයක් පහළවෙයි.    සියල්ලන්ට එක් වේදනාවක්  පහළවෙයි.    එක් සංඥාවත් පහළ වෙයි.   එක් චේතනාවක් පහළවෙයි.   එක් සිතක් පහළ වෙයි.

63. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහිම සියල්ලන්ට කවර පඤ්චස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද? රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සඤ්ඤාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය, යනුයි.

64. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහිම සියල්ලන්ට මේ පඤ්චස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?    කාම ධාතුව උපන් කෙනෙහි කිසිවෙකුට එසොළොස් ආයතනයෝ පහළ වෙත්ද?    කාමාවචර දෙවියන්ට,  ප්‍රථම කල්පික මිනිසුන්ට,  ඕපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  අසුරයින්ට,  ඔපපාතික තිරච්ඡාන ගතයින්ට,  පිරිපුන් ආයතන ඇතියන්ට,  නෙරයිකයින්ට උපන් කෙනෙහි ඒකාදසායතනයෝ පහළ වෙත්.

65. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට දසායතනයෝ පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට  උපන් කෙනෙහි දසායතනයෝ පහළ වෙත්.   රූපායතනය,  සොතායතනය,  ඝාණායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  ජිව්හායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය,  ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය  යනුයි.   කාමධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ දසායතනයෝ පහළ වෙත්.

66. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සෙසු දසායතනයෝ පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඕපපාතික තිරච්ඡානගතයන්ට,  ජාතිබධිරයන්ට ඝාණායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  ජිව්හායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය,  ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය  යනුයි.   කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ දසායතනයෝ පහළ වෙත්.

67. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට නවායතනයෝ පහළ වෙත්ද?    ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට උපන් කෙණෙහි නවායතනයෝ පහළ වෙත්.   රූපායතනය ඝාණායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  ජිව්හායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය,  ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය  යනුයි.   කාමධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ නවායතනයෝ පහළ වෙත්.

68. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සප්තායතනයෝ පහළ වෙත්ද?   මවු කුසින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට උපන් කෙණෙහි සප්තායතනයෝ පහළ වෙත්.   රූපායතනය,  ගන්‍ධායතනය,  රසායතනය,  කායායතනය, ඵොට්ඨබ්බායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය  යනුයි.   කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ සප්තායතනයෝ පහළ වෙත්.

69. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට එකොළොස් ධාතූහු පහළ වෙත්ද? කාමාවචර දෙවියන්ට,  ප්‍රථම කල්පික මිනිසුන්ට,  ඕපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  අසුරයින්ට,  ඔපපාතික තිරච්ඡාන ගතයින්ට,  පිරිපුන් ආයතන ඇතියන්ට,  නෙරයිකයින්ට උපන් කෙනෙහි ධාතූහු එකොළොසක් පහළ වෙත්.   චක්ඛු ධාතු,  රූප ධාතු,  සොත ධාතු,  ඝාණ ධාතු,  ගන්‍ධ ධාතු,  ජිව්හා ධාතු,  රස ධාතු,  කාය ධාතු,  පොට්ඨබ්බ ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්ම ධාතු, යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ එකොළොස් ධාතූහු පහළ වෙත්.

70. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට දස ධාතූහු පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට උපන් කෙණෙහි දස ධාතූහු පහළ වෙත්.   රූපධාතු,  සොතධාතු,  ඝාණධාතු,  ගන්‍ධධාතු,  ජිව්හාධාතු,  රසධාතු,  කායධාතු,  ඵොට්ඨබ්බධාතු,  මනොවිඤ්ඤාණධාතු,  ධම්මධාතු යනුයි.   කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ දස ධාතූහු පහළ වෙත්.

71. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සෙසු දස ධාතූහු පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට උපන් කෙණෙහි දස ධාතූහු පහළ වෙත්.   රූපධාතු,  චක්ඛුධාතු,  ඝාණධාතු,  ගන්‍ධධාතු,  ජිව්හාධාතු,  රසධාතු,  කායධාතු,  ඵොට්ඨබ්බධාතු,  මනොවිඤ්ඤාණධාතු,  ධම්මධාතු යනුයි.   කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ දස ධාතූහු පහළ වෙත්.

72. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට නව ධාතූහු පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට උපන් කෙණෙහි නව ධාතූහු පහළ වෙත්.    රූප ධාතු, ඝාණ ධාතු,  ගන්‍ධ ධාතු,  ජිව්හා ධාතු,  රස ධාතු,  කාය ධාතු,  පොට්ඨබ්බ ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්ම ධාතු, යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ නව ධාතූහු පහළ වෙත්.

73. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සප්ත ධාතූහු පහළ වෙත්ද?   ගැබින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට උපන් කෙණෙහි සප්ත ධාතූහු පහළ වෙත්.   රූප ධාතු,  ගන්‍ධ ධාතු,  රස ධාතු,  කාය ධාතු,  පොට්ඨබ්බ ධාතු,  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්ම ධාතු යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ සප්ත ධාතූහු පහළ වෙත්.

74. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට කවර එක් සත්‍යයක් පහළ වේද?   කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට දුක්ඛ සත්‍යය (නම්වූ) මේ එකම සත්‍යය පහළ වෙයි.

75. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දහහතර පහළ වෙත්ද?   සහේතුකවූ,  ඥාන සම්ප්‍රයුක්තවූ,  කාමාවචර දෙවියන්ට උපන් කෙණෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දහහතර පහළවෙත්.   චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය දහහතර පහළ වෙත්.

76. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය දහතුන පහළ වෙත්ද?   කාමාවචර දෙවියන්ට,  සහේතුක  ඥාන විප්‍රයුක්තයන්ට,  උපන් කෙණෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දහතුන පහළවෙත්.    චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය දහතුන පහළ වෙත්.

77. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සෙසු දහතුනක්වූ ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්ද?   ප්‍රථම කල්පික මිනිසුන්ට,  සහේතුක  ඥාන සම්ප්‍රයුක්තයන්ට,  උපන් කෙණෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දහතුන පහළවෙත්.    චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය දහතුන පහළ වෙත්.

78. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට දොළොස් ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්ද?   පඨම කල්පික මිනිසුන්ට,  සහේතුක  ඥාන විප්‍රයුක්තයන්ට,  උපන් කෙණෙහි ඉන්‍ද්‍රිය දොළස පහළවෙත්.    චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ දොළොස් ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.

79. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට දසින්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්ද?   ගැබින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට,  සහේතුක  ඥාන සම්ප්‍රයුක්තයන්ට,  උපන් කෙණෙහි දසින්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.   කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය, පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය දසය පහළ වෙත්.

80. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය නවය පහළ වෙත්ද?   ගැබින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට,  සහේතුක  ඥාන විප්‍රයුක්තයන්ට,  උපන් කෙණෙහි ඉන්‍ද්‍රිය නවය පහළ වෙත්.   කායින්‍ද්‍රිය, ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය, සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය, පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ නවින්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.

81. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සෙසු ඉන්‍ද්‍රිය නවය පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට  උපන් කෙනෙහි ඉන්‍ද්‍රිය නවය පහළ වෙත්. චක්ඛුන්‍ද්‍රිය, සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය, උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය නවය පහළ වෙත්.

82. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය අටක් පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට  උපන් කෙනෙහි ඉන්‍ද්‍රිය අට පහළ වෙත්.   සොතින්‍ද්‍රිය,  ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය අට පහළ වෙත්.

83. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සෙසු ඉද්‍රිය අට පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට  උපන් කෙනෙහි ඉන්‍ද්‍රිය අට පහළ වෙත්.

84. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය සත පහළ වෙත්ද?   ඔපපාතික ප්‍රේතයන්ට,  ඔපපාතික අසුරයන්ට,  ඔපපාතික තිරිසන් ගතිකයන්ට,  නෙරයිකයන්ට,  ජාත්‍යන්‍ධයන්ට  උපන් කෙනෙහි ඉන්‍ද්‍රිය සතක් පහළ වෙත්.    ඝාණින්‍ද්‍රිය,  ජිව්හින්‍ද්‍රිය,  කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය සත පහළ වෙත්.

85. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට ඉන්‍ද්‍රිය පසක් පහළ වෙත්ද?   ගබ්භ සෙය්‍යක සත්ත්‍වයන්ට,  අහේතුකයන් හැර නපුංසකයන්ට  උපන් කෙනෙහි ඉන්‍ද්‍රිය පස පහළ වෙත්.    කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ඉත්‍ථින්‍ද්‍රිය හෝ පුරිසින්‍ද්‍රිය හෝ ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ ඉන්‍ද්‍රිය පස පහළ වෙත්.

86. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්ද?   ගැබින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට,  අහේතුකයන්ට, නපුංසකයන්ට  උපන් කෙනෙහි සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.    කායින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය, ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ සතර ඉන්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.

87. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවරෙකුට හේතු තුනක් පහළ වෙත්ද?   කාමාවචර දෙවියන්ට,  ප්‍රථම කල්පික මිනිසුන්ට,  ගැබින් උපදින සත්ත්‍වයන්ට,  සහේතුක ඥාන විප්‍රයුක්තයන්ට උපන් කෙනෙහි හේතු දෙකක් පහළ වෙත්.    අලෝභ විපාක හේතුව,  අදොස විපාක හේතුව යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි මොවුන්ට මේ හේතු දෙක පහළ වෙත්.   අවශෙෂ සත්ත්‍වයන්ට අහේතුකයෝ පහළ වෙත්.

88. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට කවර සතර ආහාරයෝ පහළ වෙත්ද?   කබලිංකාර ආහාරය,  ඵස්සාහාරය,  මනොසඤ්චෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට මේ සතර ආහාරයෝ පහළ වෙත්.

89. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට කවර එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වේද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සයයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට මේ සතර ආහාරයෝ පහළ වෙත්.

90. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට කවර එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වේද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සයයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට මේ එක් ස්පර්‍ශය පහළ වෙයි.

91. කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට කවර එක් වේදනාවක්,  එක් සංඥාවක්,  එක් චේතනාවක්,  එක් සිතක් පහළ වේද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුවයි.    කාම ධාතුව උපන් කෙණෙහි සියල්ලන්ට මේ එක් සිතක් පහළ වෙයි.

92.  රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?   -පෙ- කෙතෙක් සිත් පහළ වෙත්ද?   රූප ධාතුව උපන් කල්හි අසඤ්ඤසත්තයන්ට හැර දෙවියන්ට ස්කන්‍ධ පස පහළවෙත්.   ආයතන පසක් පහළ වෙත්.   ධාතූහු පසක් පහළ වෙත්.    එක් සත්‍යයක් පහළවෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය දශයක් පහළ වෙත්.   හේතු තුනක් පහළ වෙත්.   ආහාර තුනක් පහළ වෙත්.   එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වෙයි.   එක් වේදනාවක්,  එක් සංඥාවක්,  එක් චේතනාවක්,  එක් සිතක් පහළ වෙයි.   රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්.

93. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ස්කන්‍ධ පසක් පහළ වෙත්ද? රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සඤ්ඤාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඤ්ඤාණස්කන්‍ධය, යනුයි.    රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ පංචස්කන්‍ධයා් පහළ වෙත්.

94. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර පඤ්චායතනයෝ පහළ වෙත්ද?   චක්ඛායතනය,  රූපායතනය,  සොතායතනය,  මනායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.   රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ පංචායතනයෝ පහළ වෙත්.

95. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ධාතු පසක් පහළ වෙත්ද?   චක්ඛු ධාතු,  රූප ධාතු,  සොත ධාතු,  මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්ම ධාතු යනුයි.    රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ පස් ධාතූහු පහළ වෙත්

96. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර එක් සත්‍යයක් පහළ වේද?   දුක්ඛ සත්‍යයි.   රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක්වු සත්‍යය පහළ වෙයි.

97. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ඉන්‍ද්‍රිය දශයක් පහළ වේද?   චක්ඛුන්‍ද්‍රිය,  සොතින්‍ද්‍රිය,  මනින්‍ද්‍රිය,  ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  සොමනස්සින්‍ද්‍රිය හෝ උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය හෝ සද්ධින්‍ද්‍රිය,  විරියින්‍ද්‍රිය,  සතින්‍ද්‍රිය,  සමාධින්‍ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය යනුයි. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ දසින්‍ද්‍රියයෝ පහළ වෙත්.

98. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර හේතු තුනක් පහළ වෙත්ද?   අලොභ විපාත හේතුව,  අදොස විපාක හේතුව,  අමොහ විපාක හේතුව යනුයි.    රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ තුන් හේතූහු පහළ වෙත්.

99.  රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර තුන් ආහාරයෝ පහළ වෙද්ද?    ඵස්සාහාරය,  මනොසඤ්චෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.    රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ තුන් ආහාරයෝ පහළ වෙත්.

100. රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සයයි.   රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක් සපර්‍ශයක් පහළ වෙයි.

101.  රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර එක් වේදනාවක්,  එක් සංඥාවක්,  එක් චෙතනාවක්,  එක් චිත්තයක් පහළ වේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුවයි.   රූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක් සිතක් පහළ වෙයි.

102. අසඤ්ඤසත්ත දෙවියන්ට උපන් කෙණෙහි කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?   -පෙ- කෙතෙක් සිත් පහළ වෙත්ද?   අසඤ්ඤසත්ත දෙවියන්ට උපන් කෙණෙහි එක් ස්කන්‍ධයක් පහළ වෙයි.   රූපස්කන්‍ධයයි.   ආයතන දෙකක් පහළ වෙත්.   රූපායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.   ධාතු දෙකක් පහළ වෙත්.   රූප ධාතු,  ධම්ම ධාතු යනුයි.    එක් සත්‍යයක් පහළ වෙයි.   දුක්ඛ සත්‍යයයි.   එක් ඉන්‍ද්‍රියයක් පහළ වෙයි.   රූප ජීවිතින්‍ද්‍රියයයි.   අසඤ්ඤසත්ත දෙවියෝ,  අහේතුකයෝ,  අනාහාරයෝ,  අඵස්සකයෝ,  අවෙදනකයෝ,  අසඤ්ඤකයෝ,  අචෙතනයෝම පහළ වෙත්.

103. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කෙතෙක් ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?   -පෙ- කෙතෙක් සිත් පහළ වෙත්ද?   අරූප ධාතුව  උපන් කෙණෙහි ස්කන්‍ධ සතරක් පහළ වෙත්.   ආයතන දෙකක් පහළ වෙත්.   ධාතු දෙකක් පහළ වෙත්.    එක් සත්‍යයක් පහළ වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය අටක් පහළ වෙත්.   හේතු තුනක් පහළ වෙත්.   ආහාර තුනක් පහළ වෙත්.   එක් වේදනාවක්,  එක් සඤ්ඤාවක්,  එක් චෙතනාවක්,  එක් සිතක් පහළ වෙයි.

104. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර සතර ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්ද?   වේදනාස්කන්‍ධය,  සංඥාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඥානස්කන්‍ධය යනුයි.    අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ සතර ස්කන්‍ධයෝ පහළ වෙත්.

105. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ආයතන දෙකක් පහළ වෙත්ද?   මනායතනය,  ධම්මායතනය යනුයි.    අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ ආයතන දෙක පහළ වෙත්.

106. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ධාතු දෙකක් දෙකක් පහළ වෙත්ද?   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු,  ධම්ම ධාතු යනුයි. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ ධාතු දෙක පහළ වෙත්.

107. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර කවර එක් සත්‍යයක් පහළ වේද?   දුක්ඛ සත්‍යයයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක් සත්‍යයක් පහළ වෙයි.

108. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර ඉන්‍ද්‍රිය අටක් පහළ වෙත්ද? මනින්‍ද්‍රිය,   ජීවිතින්‍ද්‍රිය,  උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය,   සද්ධින්‍ද්‍රිය,   විරියින්‍ද්‍රිය,   සතින්‍ද්‍රිය,   සමාධින්‍ද්‍රිය,   පඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය,   අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය යනුයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ ඉන්‍ද්‍රිය අට පහළ වෙත්.

109.  අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර තුන් හේතූහු පහළ වෙත්ද?   අලොභ විපාක හේතුව,  අදොස විපාක හේතුව,  අමොහ විපාක හේතුව යනුයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ තුන් හේතූහු පහළ වෙත්.

110. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර තුන් ආහාරයෝ පහළ වෙත්ද?   ඵස්සාහාරය,  මනොසංචෙතනාහාරය,  විඤ්ඤාණාහාරය යනුයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ තුන් ආහාරයෝ පහළ වෙත්.

111. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වේද?   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සයයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක් ස්පර්‍ශයක් පහළ වෙයි.

112. අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි කවර එස් වෙදනාවක්,  එක් සංඥාවක්,  එක් චෙතනාවක්,  එක් සිතක් පහළ වේද?   මනොවිඤ්ඤාණධාතුවයි.   අරූප ධාතුව උපන් කෙණෙහි මේ එක් සිතක් පහළ වෙයි.

113. කාමාවචර ධර්‍මයෝය,  කාමාවචර නොවූ ධර්‍මයෝය,   රූපාවචර ධර්‍මයෝය,  රූපාවචර නොවූ ධර්‍මයෝය,  අරූපාවචර ධර්‍මයෝය.  අරූපාවචර නොවූ ධර්‍මයෝය,  පරියාපන්න ධර්‍මයෝය,  අපරියාපන්න ධර්‍මයෝය,

114. කවර ධර්‍මයෝ කාමාවචරයෝද?   යටින් අවීචි නිරය කෙළවරකොට,  උඩින් පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන් අන්තකොට යම්බඳු මේ අතර,  මෙහි හැසිරෙන,  මෙයට ඇතුළත් ස්කන්‍ධ ධාතු ආයතනයෝයි.   රූපයෝ,  වෙදනාව,  සංඥාව,  සංස්කාරයෝ,  විඤ්ඤාණයෝ යනුයි.   මේ ධර්‍මයෝ කාමාවචරයෝය.

115. කවර ධර්මයෝ කාමාවචර නොවූවෝද?   රූපාවචරයෝය,  අරූපාවචරයෝය,  අපරියාපන්නයෝය.   මේ ධර්මයෝ කාමාවචර නොවූවෝය.

116. කවර ධර්මයෝ රූපාවචරයෝද?   යටින් බ්‍රහ්ම ලෝකය කෙළවරකොට,  උඩින් අකනිට්ඨ දෙවියන් කෙළවරකොට යම්බඳු මේ අතර මෙහි හැසිරෙන මෙයට ඇතුළත් සමවැදුනහුගේ හෝ පැමිණියහුගේ හෝ මෙලොවම සැප විහරණ ඇත්තහුගේ හෝ චිත්ත චෛතසික ධර්‍මයෝය.    මේවා රුපාවචර ධර්මයෝයයි කියනු ලැබේ.

117. කවර ධර්මයෝ රූපාවචර නොවූවෝද?   කාමාවචරයෝ,  අරූපාවචරයෝ, අපරියාපන්නයෝයි.   මේ ධර්මයෝ රූපාවචර නොවූවෝයි.

118. කවර ධර්මයෝ අරූපාවචරයෝද?   යටින් ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණියාවූ දෙවියන් කෙළවරකොට,  උඩින් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණියාවූ දෙවියන් අන්තකොට යම්බඳු මේ අතර මෙහි හැසිරෙන මෙයට ඇතුළත් සමවැදුනහුගේ හෝ පැමිණියහුගේ හෝ මෙලොවම සැප විහරණ ඇත්තහුගේ හෝ චිත්ත චෛතසික ධර්‍මයෝය.    මේ ධර්මයෝ අරූපාවචරයෝය.   මේවා අරුපාවචර ධර්මයෝයයි කියනු ලැබේ.

119. කවර ධර්මයෝ අරූපාවචර නොවූවෝද?   කාමාවචරයෝද,  රූපාවචරයෝද,  අරූපාවචරයෝද යනුයි.   මේ ධර්මයෝ අරූපාවචරයෝ නොවෙති.

120. කවර ධර්මයෝ පරියාපන්නයෝද?   සාශ්‍රවවූ කුශලාකුශල අව්‍යාකෘත ධර්මයෝද,  කාමාවචරයෝ,  රූපාවචරයෝ,  අරූපාවචරයෝ,  රූපස්කන්‍ධය,  වේදනාස්කන්‍ධය,  සංඥාස්කන්‍ධය,  සංස්කාරස්කන්‍ධය,  විඥානස්කන්‍ධය යනුයි.   මේ ධර්මයෝ පරියාපන්නයෝය.

121. කවර ධර්මයෝ අපරියාපන්නයෝද?   මාර්ගයෝද,  මාර්ග ඵලයෝද,  අසංඛත ධාතූහුද වෙති.   මේ ධර්මයෝ අපරියාපන්නයෝය.   දෙවියෝ යනු දෙවියෝ තුන් කොටසකි.   සම්මුති දෙවියෝ,  උප්පත්ති දෙවියෝ,  විශුද්ධි දෙවියෝ යනුයි.   සම්මුති දෙවියෝ නම් රජවරුද,  දෙවිවරුද,  කුමාරවරුද වෙති.   උප්පතිති දෙවියෝ නම් චාතුම්මහාරාජික දෙවියන් පටන් එයට මත්තෙහිවූ දෙවියෝද වෙති.   විශුද්ධි දෙවියෝ නම් රහතුන් වහන්සේලා කියත්.

122. දන්දී,  සිල් සමාදන්වූ උපොසථ කර්ම කොට ඇතැම් කෙනෙක් ක්‍ෂත්‍රිය මහා ධනවතුන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් බ්‍රාහ්මණ මහා ධනවතුන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් ගෘහපති මහා ධනවතුන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් චාතුම්මහාරාජික දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් තාවතිංස දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්. ඇතැම් කෙනෙක් යාම දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් තුසිත දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්. ඇතැම් කෙනෙක් නිම්මාණරතී දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.    ඇතැම් කෙනෙක් පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන්ගේ සහාය බවෙහි උපදිත්.

123. මිනිසුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   අවුරුදු සියයට අඩුව හෝ,  ස්වල්පයක් වැඩිය හෝ වෙයි.    මේ මිනිසුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

චාතුර් මහාරාජික දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මිනිසුන්ට අයත් යම් පණස් වසක් වේද,   චාතුර්මහාරාජික දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය අවුරුදු පන්සියයක් චාතුර්මහාරාජික දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිසුන්ගේ ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු නවලක්‍ෂයකි.    මේ චාතුර් මහාරාජික දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

124. තව්තිසා දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මානුෂික අවුරුදු සියයක් යම් පමණද,  තව්තිසා දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය අවුරුදු දාහක් තව්තිසා දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිස් ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු තුන් කෙළ සැට ලක්‍ෂයකි. මේ තව්තිසා දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

125. යාම දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?     යම් මානුෂික අවුරුදු දෙකක් වෙත්ද,  යාම දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය වර්‍ෂ දෙදහසක් යාම දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිසුන්ගේ ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු දහහතර කෝටි සාර ලක්‍ෂයකි.    මේ යාම දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

126. තුෂිත දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කෙතෙක්ද?     යම් මානුෂික අවුරුදු සාරසියයක් වේද,  තුෂිත දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය වර්‍ෂ සාරදහසක් තුෂිත දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිස් ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු පණස් හත් කෝටි හැට ලක්‍ෂයකි.    මේ යාම දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

127. නිර්මාණරතී දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?     යම් මානුෂික අවුරුදු අට සියයක් වේද,  නිර්මාණරතී දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය අවුරුදු අටදහසක් නිර්මාණරතී දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිසුන්ගේ ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු දෙසිය තුන් කෝටි සතලිස් ලක්‍ෂයකි.    මේ නිර්මාණරතී දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

125. පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන්ගේ ආයුප්‍රමාණය කොපමණද?     යම් මානුෂික වර්‍ෂ එක් දහස් හයසියයක් වේද, පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන්ට මෙය එක් රෑ දවාලකි.   ඒ රාත්‍රියෙන් රාත්‍රි තිසක් මාසයකි.   ඒ මසින් දොළොස් මාසයක් අවුරුද්දකි.   ඒ අවුරුදු ගණනින් දිව්‍ය වර්‍ෂ දහසයදාහක් පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන්ගේ ආයු ප්‍රමාණයයි.   මිනිසුන්ගේ ගණනින් කොපමණ වේද?   අවුරුදු නවසිය විසි එක්කෝටි හැට ලක්‍ෂයකි.    මේ පරනිර්මිත වසවර්ති දෙවියන්ගේ ආයුප්‍රමාණයයි කියනු ලැබේ.

සියලු කාමයෙන් සමෘද්ධවූ මේ කාමාවචර දිව්‍ය ලෝක සයෙහි සියල්ල එකට එකතු කොටගත් ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   එක් දහස් දෙසිය විසිඅට කෝටි පණස් ලක්‍ෂයකියි පිළිවෙලින් ප්‍රකාශ කරණ ලදහ.

129. ප්‍රථම ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද? ප්‍රථම ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්පයෙන් තුනෙන් කොටසකි.

ප්‍රථම ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?    ප්‍රථම ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා බ්‍රහ්ම පුරොහිත දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   අසංඛ්‍ය කල්පයෙන් අඩකි.       ප්‍රථම ධ්‍යානය ප්‍රණීතව වඩා කොහි උපදිත්ද?    ප්‍රථම ධ්‍යානය ප්‍රණීතව වඩා මහා බ්‍රහ්ම දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   එක් අසංඛ්‍ය කල්පයකි.

130.  වීතීය ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?    වීතීය ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා පරිත්ත්‍යාග දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මහා කල්ප දෙකකි.       වීතීය ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?   වීතීය ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා අප්පමාණාභ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්. ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මහා කල්ප සතරකි.    වීතීය ධ්‍යානය ප්‍රණීතව වඩා කොහි උපදිත්ද?    වීතීය ධ්‍යානය ප්‍රණීතව වඩා ආභස්සර දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මහා කල්ප අටකි.

131. තෘතීය ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?   තෘතීය ධ්‍යානය පරිත්ත වශයෙන් වඩා පරිත්ත සුභ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   දහසය කල්පයකි.        තෘතීය ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?   තෘතීය ධ්‍යානය මධ්‍යම වශයෙන් වඩා අප්පමාණ සුභ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   දෙතිස් කල්පයකි.         තෘතීය ධ්‍යානය ප්‍රණීත වශයෙන් වඩා කොහි උපදිත්ද?    තෘතීය ධ්‍යානය ප්‍රණීතව වඩා සුභ කීණ්හක දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඔවුන්ගේ ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප සැට සතරකි.

132. අරමුණු වෙනස් කමින්,  මනසිකාර වෙනස්කමින්,  කැමැත්ත වෙනස්කමින්,  පණීධිය (ප්‍රාත්‍ර්‍ථනාව) වෙනස්කමින්,  අධිමොක්ඛය වෙනස්කමින්,  අභිනීහාරය (මුල් ප්‍රාත්‍ර්‍ථනාව) වෙනස්කමින්,  ප්‍රඥාව වෙනස්කමින්,  චතුත්‍ථ ධ්‍යානය වඩා අසඤ්ඤාසත්ත දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් වෙහප්ඵල දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් අවිහ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් අතප්ප දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් සුදස්ස දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් සුදස්සී දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් අකනිට්ඨ දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් චිඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.   ඇතැම් කෙනෙක් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි දෙවියන් සමග එක්ව උපදිත්.

133. අසඤ්ඤ සත්තයන්ගේද වෙහප්ඵල දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   මහාකල්ප පන්සියයකි.   අවිහ දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප ලක්‍ෂයකි.   අතප්ප දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප දෙදහසකි.   සුදස්ස දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප සාරදහසකි.   සුදස්සී දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප අට දහසකි.   අකනිට්ඨක දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප දහසය දාහකි.   ආකාසානඤ්චායතනයට පැමිණි දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප විසි දහසකි.   විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණි දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප සතලිස් දහසකි. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණි දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   අවුරුදු සැට දහසකි.    නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනයට පැමිණි දෙවියන්ගේද ආයු ප්‍රමාණය කොපමණද?   කල්ප අසූසාර දහසකි.

පින් තෙදින් ඔසවන ලද කාම රූප ලෝකයන්හි ඉපදීමට පැමිණියාහු  භව කෙළවරට ගියාහුද,  නැවත දුගතියට පැමිණෙත්.

දීර්‍ඝායුෂ්ක සත්ත්‍වයෝ ආයු ගෙවීමෙන් එයින් චුත වෙත්.   කිසි භවයක් නිත්‍ය  නැතැයි මහර්ෂි බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරණ ලදී.

නිපුණවූ,  යහපත සිතන්නාවූ,  උතුම් ප්‍රඥාව ඇති,  නුවණැත්තෝ ජරා මරණයෙන් මිදීම පිණිස උතුම් මාර්‍ගය වඩත්.

නිවනට බසින්නාවූ උතුම් මාර්‍ගය වඩා,  සියලු ආශ්‍රවයන් සම්පූර්‍ණයෙන් දැන අනාශ්‍රව වූවෝ පිරිනිවෙත්.

134. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් අභිඤ්ෙඤය්‍ය වූවෝ කෙතෙක්ද?   පරිඤ්ෙඤය්‍ය වූවෝ කෙතෙක්ද?   පහාතබ්බ (දුරුකටයුත්තෝ) කෙතෙක්ද?   වැඩිය යුත්තෝ කෙතෙක්ද?   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   දුරු නොකටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   නොවැඩියයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?  -පෙ-

සිත් සත අතුරෙන් අතුරෙන් අභිඤ්ෙඤය්‍ය වූවෝ කෙතෙක්ද?   පරිඤ්ෙඤය්‍ය වූවෝ කෙතෙක්ද?   දුරුකටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   වැඩිය යුත්තෝ කෙතෙක්ද?   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   දුරු නොකටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   නොවැඩියයුත්තෝ කෙතෙක්ද?   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුත්තෝ කෙතෙක්ද?

135. රූපස්කන්‍ධය අභිඤ්ෙඤය්‍ය (විශෙෂයෙන් දැනීම) වෙයි.   පරිඤ්ෙඤය්‍ය (උතුම්සේ දැනීම) වෙයි.   දුරුනොකට යුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකට යුතුය.

136. ස්කන්‍ධ සතරක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,  දුරුකටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.   දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

137. ආයතන දසයක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය, දුරු නොකටයුත්තෝය.   නොවැඩිය යුත්තෝය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුත්තෝය.   ආයතන දෙකක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.    දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

138. සොළොස් ධාතූහු අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය, දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.    ධාතු දෙකක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි. දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

139. සමුදය සත්‍යය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,  දුරු කටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

140. මාර්ග සත්‍යය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු නොකටයුතුය.   වැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

141. නිරොධ සත්‍යය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතුය.

142. දුක්ඛ සත්‍යය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.   දුරු නොකට යුතුය.

143. ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

144. දොමනස්සින්‍ද්‍රිය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතුය.  දුරු නොකටයුතුය.    ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

145. අනඤ්ඤාතඤ්ඤාස්සාමිතින්‍ද්‍රිය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු නොකටයුතුය.   වැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

146. අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.

147. අඤ්ඤතාවින්‍ද්‍රිය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතුය.

148.  ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු නොකටයුතුය.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි. නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු නොවේ.   ඉන්‍ද්‍රිය සයක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.      වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.    දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

149. තුන් අකුශල හේතූහු අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු කටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.

150. තුන් කුසල හේතූහු අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.

151. තුන් අව්‍යාකෘත හේතූහු අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

152. කබලිංකාර ආහාරය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

ආහාර තුනක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු කටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.    දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

153.  ස්පර්‍ශ සයක් අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

154.  මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.    දුරු නොකටයුතු වෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතු වෙයි.

155.  වේදනා සයක්,  සංඥා සයක්,  චේතනා සයක්,  සිත් සයක්   අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,    දුරු නොකටයුතුය.   නොවැඩිය යුතුය.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකටයුතුය.

156.  මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව අභිඤ්ෙඤය්‍යය,  පරිඤ්ෙඤය්‍යය,   දුරු කටයුතු වෙයි.   වැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු වෙයි.    දුරු කටයුතු නොවෙයි.   නොවැඩිය යුතු වෙයි.   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කටයුතු නොවෙයි.

157.  ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් සාරම්මණ වූවෝ කෙතෙක්ද?   අනාරම්මණ වූවෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් සාරම්මණ වූවෝ කෙතෙක්ද?   අනාරම්මණ වූවෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය අනාරම්මණය.   ස්කන්‍ධ සතරක් සාරම්මණයෝය.   ආයතන දසයක් අනාරම්මණයෝය.   මනායතනය සාරම්මණය.   ධර්මායතනය සාරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   ධාතූහු දස දෙනෙක් අනාරම්මණයෝය.   ධාතූහු සත් දෙනෙක් සාරම්මණයෝය.   ධර්ම ධාතුව සාරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   සත්‍ය දෙකක් සාරම්මණයෝය.   නිරොධ සත්‍යය අනාරම්මණය.   දුක්ඛ සත්‍යය සාරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය සතක් අනාරම්මණයෝය.   ඉන්‍ද්‍රිය දහහතරක් සාරම්මණයෝය.   ජීවිතින්‍ද්‍රිය සාරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   හේතු නවයක් සාරම්මණයෝය.   කබලිංකාර ආහාරය අනාරම්මණය.   ආහාර තුනක් සාරම්මණයෝය.   ස්පර්‍ශ සතක්,  වෙදනා සතක්,  සංඥා සතක්,  චෙතනා සතක්,  සිත් සතක් සාරම්මණයෝය.

158. ස්කන්ධ පස අතුරෙන් ආරම්මණ අනාරම්මණයෝ කෙතෙක්ද?   අනාරම්මණ ආරම්මණයෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ- සිත් සත අතුරෙන් සාරම්මණ අනාරම්මණයෝ කෙතෙක්ද?   අනාරම්මණ ආරම්මණයෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය අනාරම්මණය.   ස්කන්ධ සතරක් සාරම්මණ අනාරම්මණයෝය.   අනාරම්මණ ආරම්මණයෝය.   ආයතන දසයක් අනාරම්මණයෝය.   මනායතනය සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ධර්මායතනය සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ධාතූහු දස දෙනෙක් ආරම්මණයෝය.   ධාතූහු සදෙනෙක් අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   නිරොධ සත්‍යය අනාරම්මණය.   මාර්ග සත්‍යය අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   සමුදය සත්‍යය සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   දුක්ඛ සත්‍යය සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ වූයේ වෙයි.   ඉන්ද්‍රිය සතක් අනාරම්මණයෝය.   ඉන්ද්‍රිය පසක් අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ඉන්ද්‍රිය නවයක් සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ජීවිතින්‍ද්‍රිය අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   කබළිංකාර ආහාරය අනාරම්මණය.   ආහාර තුනක් සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   ස්පර්‍ශ පසක් අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   වෙදනා සයක්,  සංඥා සයක්,  චෙතනා සයක්,  සිත් සයක් අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතුව සාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.   අනාරම්මණ ආරම්මණ වූයේ වෙයි.

159. ස්කන්ධ පස අතුරෙන් දිට්ඨයෝ කෙතෙක්ද?   සුතයෝ කෙතෙක්ද?  මුතයෝ කෙතෙක්ද?  විඤ්ඤාතයෝ කෙතෙක්ද?   දිට්ඨ නොවූවෝ,  සුත නොවූවෝ,  මුත නොවූවෝ,  විඤ්ඤාත නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් දිට්ඨයෝ කෙතෙක්ද?   සුතයෝ කෙතෙක්ද?  මුතයෝ කෙතෙක්ද?  විඤ්ඤාතයෝ කෙතෙක්ද?   දිට්ඨ නොවූවෝ,  සුත නොවූවෝ,  මුත නොවූවෝ,  විඤ්ඤාත නොවූවෝ කෙතෙක්ද?

160. රූපස්කන්‍ධය දිට්ඨ වූයේ වෙයි.   සුත වූයේ වෙයි.   මුත වූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාත වූයේ වෙයි.    දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාත නොවූයේ වෙයි.   ස්කන්ධ සතරක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාත වූයේ වෙයි.   රූපායතනය දිට්ඨය.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතය.   සද්දායතනය දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුතය.    මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතය.   ගන්‍ධායතනය,  රසායතනය,  පොට්ඨබ්බායතනය දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවේ.   මුතය.   විඤ්ඤාතය.   ආයතන සතක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.   රූප ධාතුව දිට්ඨය.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතය.   සද්ද ධාතුව දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුතය.    දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාත වූයේ වෙයි.   ගන්ධ ධාතුව,  රස ධාතුව,  පොට්ඨබ්බා ධාතුව දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතය.   සත්‍ය තුනක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි. විඤ්ඤාතය.   දුක්ඛ සත්‍යය දිට්ඨ වූයේ වෙයි.   සුත වූයේ වෙයි.   මුත වූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාත වූයේ වෙයි.    දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතය.   ඉන්‍ද්‍රිය දෙවිස්සක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.   හේතු නවයක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.   ස්පර්‍ශ සතක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.   සතර ආහාරයෝ දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.   වේදනා සතක්,  සංඥා සතක්,  චෙතනා සතක්,  සිත් සතක් දිට්ඨ නොවූයේ වෙයි.   සුත නොවූයේ වෙයි.   මුත නොවූයේ වෙයි.   විඤ්ඤාතයෝය.

161.  ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් කුසල් වූවෝ කෙතක්ද?   අකුසල් වූවෝ කෙතෙක්ද?   අව්‍යාකෘත වූවෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් කුසල් වූවෝ කෙතක්ද?   අකුසල් වූවෝ කෙතෙක්ද?   අව්‍යාකෘත වූවෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය අව්‍යාකෘතය.   ස්කන්ධ සතරක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ආයතන දසයක් අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ආයතන දෙකක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.    ධතූහු දහසය දෙනෙක් අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ධාතූහු දෙදෙනෙක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   සමුදය සත්‍යය අකුසලය.   මාර්‍ග සත්‍යය කුසලය.   නිරොධ සත්‍යය අව්‍යාකෘතය.   දුක්ඛ සත්‍යය කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ඉන්ද්‍රිය දසයක් අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   දොමනස්සින්ද්‍රිය අකුසලය.   අනඤ්ඤතඤ්ඤස්සාමිතින්‍ද්‍රිය කුසලය.   ඉන්ද්‍රිය සතරක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය සයක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   කුසල් හේතු තුන කුසලයෝය.   අකුසල හේතු තුන අකුසලයෝය.   අව්‍යාකෘත හේතු තුන අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   කබලිංකාර ආහාරය අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ආහාර තුනක් කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   ස්පර්‍ශ සයක් අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   වෙදනා සයක්,  සංඥා සයක්,  චෙතනා සයක්,  සිත් සයක් අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.   මනොවිඤ්ඤාණධාතුව කුසල් වූවෝ වෙති.   අකුසල් වූවෝ වෙති.   අව්‍යාකෘත වූවෝ වෙති.

162. ස්කන්‍ද පස අතුරෙන් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයෝ කෙතෙක්ද?   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයෝ කෙතෙක්ද?  දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ කෙතෙක්ද?  -පෙ- සිත් සත අතුරෙන් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයෝ කෙතෙක්ද?   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයෝ කෙතෙක්ද?  දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයෝ කෙතෙක්ද?   ස්කන්ධ දෙකක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   ස්කන්ධ තුනක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   ආයතන දසයක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   මනායතනය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    ධර්‍මායතනය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති. සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   ධාතූහු දස දෙනෙක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   ධාතූහු පස් දෙනෙක් දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.     කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   ධම්ම ධාතුව සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති. සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.

සත්‍ය දෙකක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක්ඛ සත්‍යය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති. සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.

ඉන්‍ද්‍රිය දොළසක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   ඉන්‍ද්‍රිය සයක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති. දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    හා ජීවිතින්‍ද්‍රිය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති. සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   අකුසල හේතුවක්වූ ෙවෂය දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.  හේතු සතක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    අකුසල හේතුවක්වූ මෝහය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    කබලිංකාර ආහාරය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   ආහාර තුනක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    ස්පර්‍ශ සයක් දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    කාය විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    වේදනා සතක් සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,  දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද,   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්තයයිද නොකිය යුතුය.   සංඥා පසක්,  චේතනා පසක්,  සිත් පසක් දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.    කාය විඤ්ඤාණ ධාතුව සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.      මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව සුඛ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.   දුක් නොවූ සැප නොවූ වේදනාව හා සම්ප්‍රයුක්ත වූවෝ වෙති.

163. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් විපාකයෝ කෙතෙක්ද?   විපාක ධර්‍ම ධර්‍මයෝ කෙතෙක්ද?   විපාක නොවූ විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝ කෙතෙක්ද?  -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් විපාකයෝ කෙතෙක්ද?   විපාක ධර්‍ම ධර්‍මයෝ කෙතෙක්ද?   විපාක නොවූ විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය විපාක නොවූ විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවකි.   ස්කන්‍ධ සතරක් විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ආයතන දසයක් විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ආයතන දෙකක් විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ධාතූහු දස දෙනෙක් විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ධාතූහු පස් දෙනෙක් විපාක වූවෝය.    මනො ධාතුව විපාක වූවෝය.   විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.    ධාතූහු දෙදෙනෙක් විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   සත්‍ය දෙකක් විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.     නිරොධ සත්‍යය විපාක නොව විපාක
ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.  දුක්ඛ සත්‍යය විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.

ඉන්‍ද්‍රිය සතක් විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් විපාක වූවෝය.    ඉන්‍ද්‍රිය දෙකක් විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.    අඤ්ඤින්‍ද්‍රිය විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් විපාක වූවෝය.  විපාක ධර්ම ධර්ම නොවූවෝ වෙති. විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   හේතු සයක් විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.    අව්‍යාකෘත හේතු තුනක් විපාක වූවෝය. විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   කබලිංකාර ආහාරය විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ආහාර තුනක් විපාක වූවෝය.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූවෝය.  විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූවෝය.   ස්පර්‍ශ පසක් විපාක වූවෝය.    මනොධාතු සම්ඵස්සය විපාක වූයේ වෙයි.   විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූයේ වෙයි.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය විපාක වූයේ වෙයි.   විපාක ධර්‍ම වූයේ වෙයි.    විපාක නොව විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූයේ වෙයි.   වේදනා පසක්,  සංඥා පසක්,  චෙතනා පසක්,  සිත් පසක් විපාකයෝය.   මනො ධාතුව විපාක ධර්‍ම වූයේ වෙයි. මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව විපාක ධර්‍ම වූයේ වෙයි.    විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූයේ වෙයි.    විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නොවූයේ වෙයි.

164. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් උපාදින්න උපාදානියෝ කෙතෙක්ද?   අනුපාදින්න උපාදානියෝ කෙතෙක්ද?  -පෙ- සිත් සත අතුරෙන් උපාදින්න උපාදානියෝ කෙතෙක්ද?   අනුපාදින්න උපාදානියෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ආයතන පසක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    ශබ්දායතනය අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ආයතන සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ආයතන දෙකක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ධාතූහු දස දෙනෙක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    ශබ්ද ධාතුව අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ධාතූහු පස් දෙනෙක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ධාතූහු දෙදෙනෙක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි. සමුදය සත්‍යය අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    සත්‍ය දෙකක්  අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   දුක්ඛ සත්‍යය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    දොමනස්සින්‍ද්‍රිය අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.      ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   අකුසල හේතු තුනක් අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   අව්‍යාකෘත හේතු තුනක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   කබලිංකාර ආහාරය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ස්පර්‍ශ පසක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   මනො ධාතු සම්ඵස්සය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   වේදනා පසක්,  සංඥා පසක්,  චේතනා පසක්,  සිත් පසක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    මනො ධාතුව උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.

165.  ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් සවිතර්‍ක සවිචාරයෝ කෙතෙක්ද?   අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍රයෝ කෙතෙක්ද?   අවිතර්‍ක අවිචාරයෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ- සිත් සත අතුරෙන් සවිතර්‍ක සවිචාරයෝ කෙතෙක්ද?   අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍රයෝ කෙතෙක්ද?   අවිතර්‍ක අවිචාරයෝ කෙතෙක්ද?    සංස්කාර ස්කන්‍ධය සවිතර්‍ක සවිචාර වූයේ වෙයි.   අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර වූයේ වෙයි.   අවිතර්‍ක අවිචාර වූයේ වෙයි.   සවිතර්‍ක සවිචාරයයිද,  අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍රයයිද,  අවිතර්‍ක අවිචාරයයිද නොකිය යුතු වෙයි.

ආයතන දසයක් අවිතර්‍ක අවිචාරයෝය.   මනායතනය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ධර්‍මායතනය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ධාතූහු පසළොස් දෙනෙක් අවිතර්‍ක අවිචාරයෝය.   මනො ධාතුව සවිතර්‍ක සවිචාරය.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ධම්ම ධාතුව උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   සමුදය සත්‍යය සවිතර්‍ක සවිචාරය.   නිරෝධ සත්‍යය අවිතර්‍ක අවිචාරය.   මාර්‍ග සත්‍යය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් අවිතර්‍ක අවිචාරයෝය.   දොමනස්සින්‍ද්‍රිය සවිතර්‍ක සවිචාරය.   උපෙක්ඛින්‍ද්‍රිය උපාදින්න උපාදානිය අනුපාදින්න අනුපාදානිය වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය එකොළොසක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   අකුසල හේතු තුනක් සවිතර්‍ක සවිචාරයෝය.   හේතු සයක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   කබලිංකාර ආහාරය ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ආහාර තුනක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්පර්‍ශ පසක් අවිතර්ක අවිචාරයෝය.   මනො ධාතු සම්ඵස්සය සවිතර්ක සවිචාරය.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   මනොවිඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.      වේදනා පසක්,  සංඥා පසක්,  චෙතනා පසක්,  සිත් පසක්අවිතර්‍ක අවිචාරයෝය.   මනොධාතුව සවිතර්‍ක සවිචාරය.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.   ස්කන්‍ධ සතරක් උපාදින්න උපාදානිය වෙයි.    අනුපාදින්න උපාදානිය වෙයි.

166. ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් රූපයෝ කෙතෙක්ද?   අරූපයෝ කෙතෙක්ද?   -පෙ-  සිත් සත අතුරෙන් රූපයෝ කෙතෙක්ද?   අරූපයෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය රූපය.   ස්කන්‍ධ සතරක් අරූපයෝයි.   ආයතන දසයක් රූපයෝයි.   මනායතනය අරූපය.   ධම්මායතනය රූප වෙයි.   අරූප වෙයි.   ධාතූහු දස දෙනෙක් රූපයෝය.   ධාතූහු සත් දෙනෙක් අරූපයෝය.   ධම්ම ධාතුව රූප වෙයි.   අරූප වෙයි.   සත්‍ය තුනක් අරූපයෝය.   දුක්ඛ සත්‍යය රූප වෙයි.   අරූප වෙයි.   ඉන්‍ද්‍රිය සතක් රූපයෝය.   ඉන්‍ද්‍රිය දහහතරක් අරූපයෝය.   ජීවිතින්‍ද්‍රිය රූප වෙයි.   අරූප වෙයි.   හේතු නවයක් අරූපයෝය.   කබලිංකාර ආහාරය රූපය.   ආහාර තුනක් අරූපයෝය.   ස්පර්‍ශ සතක් අරූපයෝය.   වේදනා සතක්,  සංඥා සතක්,  චෙතනා සතක්,  සිත් සතක් අරූපයෝය.

167.  ස්කන්‍ධ පස අතුරෙන් ලෞකිකයෝ කෙතෙක්ද?   ලෝකෝත්තරයෝ කෙතක්ද?   ආයතන දොළස අතුරෙන් ලෞකිකයෝ කෙතෙක්ද?   ලෝකෝත්තරයෝ කෙතක්ද?   ධාතු දහ අට අතුරෙන් ලෞකිකයෝ කෙතෙක්ද?   ලෝකෝත්තරයෝ කෙතක්ද?   සත්‍ය සතර අතුරෙන් ලෞකිකයෝ කෙතෙක්ද?   ලෝකෝත්තරයෝ කෙතක්ද?   -පෙ- සිත් සත අතුරෙන් ලෞකිකයෝ කෙතෙක්ද?   ලෝකෝත්තරයෝ කෙතෙක්ද?   රූපස්කන්‍ධය ලෞකිකය.   ස්කන්‍ධ සතරක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.  ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය.   ආයතන දෙකක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   ධාතූහු දහසය දෙනෙක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ධාතූහු දෙදෙනෙක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   සත්‍ය දෙකක් ලෞකිකයෝ වෙති.   සත්‍ය දෙකක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය දසයක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය තුනක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   ඉන්‍ද්‍රිය නවයක් ලෞකිකයෝ වෙති.   ලෝකෝත්තරයෝ වෙති. අකුසල හේතු තුනක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   හේතු සයක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති. ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය. කබලිංකාර ආහාරය ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   ආහාර තුනක් ලෞකිකයෝ වෙති. ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය.    ස්පර්‍ශ සයක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු සම්ඵස්සය ලෞකිකයෝ වෙති. ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය. වේදනා සයක් ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.    මනො විඤ්ඤාණ ධාතු ස්පර්‍ශයෙන් උපන් වේදනාව ලෝකෝත්තරයෝ වෙති. ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය.   චේතනා සයක් ලෞකිකයෝය.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතු ස්පර්‍ශයෙන් උපන් චෙතනාව ලෝකෝත්තරයෝ වෙති.   ආයතන දසයක් ලෞකිකයෝය.   සිත් සයක් ලෞකිකයෝය.   මනො විඤ්ඤාණ ධාතුව ලෞකික වෙයි.   ලෝකෝත්තර වෙයි යනුයි.

අභිඤ්ඤා දෙකද,  සාරම්මණයෝද,  දිට්ඨයෝද,  කුසල වේදනාවෝද,  විපාකයෝද,  උපාදින්නයෝද,  විතර්කයෝද,  රූපයෝද,  ලෞකිකයෝද (යනු) ධම්මහදය විභංගයෙහි සංග්‍රහයි.

( විභංග ප්‍රකරණය නිමි. )
———-

17. ඛුද්දකවත්‍ථු විභංගය විභඞ්ගය.

මාතිකා.

එකකය.

1. ජාති මදය,  ගොත්‍ර මදය,  ආරොග්‍ය මදය,  යොබ්බන මදය,  ජීවිත මදය,  ලාභ මදය,  සත්කාර මදය,  ගරුකාර මදය,  පුරෙක්ඛාර නම් තමා උසස්යයි මානයෙන් යුත් මදය,  පරිවාර මදය,  භොග මදය,  වණ්ණ මදය,  සුත මදය,  පටිභාන මදය,  රත්තඤ්ඤූ (බොහෝ රාත්‍රීන් දන්නා) මදය,  පිණ්ඩපාතික මදය,  අනවඤ්ඤාන මදය,  ඉරියාපථ මදය,  ඉද්ධි මදය,  යස මදය,  සීල මදය,  ඣාන මදය,  සිප්ප මදය,   ආරොහ මදය,  පරිනාහ මදය,  සණ්ඨාන මදය,  පාරිපූරි මදය,  පමාදය,  ථම්භය,  සාරම්භය,  අත්‍රිච්ඡතාව,  මහිච්ඡතාව,  පාපිච්ඡතාව,  සිංගය,  තින්තිනය,  චාපලත්‍ථය,  අසභාගවුත්තිය,  අරතිය,  තන්දිය,  විජම්භිකාව,  භත්තසම්මදය,  චිත්තයාගේ හැකුළුණු බව,  කුහනාව,  ලපනාව,  නෙමිත්තිකතාව,  නිප්පෙසිකතාව,  ලාභයෙන් ලාභය,  නිජීගිංසනතාව,  ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය,  සමාන වෙමියි මානය,  හීන වෙමියි මානය,  ශ්‍රෙෂ්ඨයාට ශ්‍රෙෂ්ඨවෙමියි මානය,  ශ්‍රෙෂ්ඨයාට සමාන වෙමියි මානය,  ශ්‍රෙෂ්ඨයාට හීන වෙමියි මානය,  සමානයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය,  සමානයාට සමාන වෙමියි මානය,  සමානයාට හීන වෙමියි මානය,  හීනයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය,  හීනයාට සමාන වෙමියි මානය,  හීනයාට හීන වෙමියි මානය,  අතිමානය,  මානාතිමානය,  ඔමානය,  අධි මානය,  අස්මි මානය,  මිච්ඡා මානය,  ඥාති විතර්‍කය,  ජනපද විතර්‍කය,  අමර විතර්‍කය,  පරානුද්දයතාපටිසංයුත්ත විතර්කය,  ලාභ සත්කාර,  කීර්ති,  යුක්ත විතර්කය,  අනවඤ්ඤාත පටිසංයුක්ත විතර්කතය යනුයි.
———-

දුකය.

2.  ක්‍රොධයද,  උපනාහයද,  මක්ඛයද,  පලාසයද,  ඉස්සාවද,  මච්ඡරියද,  මායාවද,  සාඨෙය්‍ය (කෛරාටිකකම) ද,  අවිද්‍යාවද,  භව තෘෂ්ණාවද,  භව දෘෂ්ටියද,  විභව දෘෂ්ටියද,  ශාස්වත දෘෂ්ටියද,  උච්ඡෙද දෘෂ්ටියද,  අන්තවූ දෘෂ්ටියද,  අනන්තවූ දෘෂ්ටියද,  පූර්‍වාන්තයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටියද,  අපරාන්තයක් ඇත්තේය යන දෘෂ්ටියද,  අහිරිකයද,  අනොත්තප්පයද, දොවචස්සතාවද,  පාපමිත්තතාවද,  අනවජ්ජයද,  අමද්දවයද,  අක්ඛන්තියද,  අසොරච්චයද,  අසාඛල්ලයද,  අප්පටිසන්ථාරයද,  ඉන්ද්‍රියයන්හි නොවසන ලද දොර ඇති බවද,  භෝජනයෙහි පමණ දැනීමද,  සිහි මුළා බවද,  අසම්පජඤ්ඤයද,  සීල විපත්තියද,  දිට්ඨි විපත්තියද,  අජ්ඣත්ත සංයොජනයද,  බහිද්ධා සංයෝජනයද යනුයි.
———-

තිකය.

3. අකුසල මුල් තුනක් වෙති.   අකුසල විතර්ක තුනක් වෙති.   අකුසල සංඥා තුනක් වෙති.   අකුසල ධාතූහු තුනක් වෙති.   දුශ්චරිත තුනක් වෙති.   ආශ්‍රව තුනක් වෙති.   සංයෝජන තුනක් වෙති.   තෘෂ්ණා තුනක් වෙති.   නැවතද තෘෂණා තුනක් වෙති.   සෙවීම් තුනක් වෙති.   විධා (මානයෝ) තුනක් වෙති.   භය තුනක් වෙති.   තම (අවිද්‍යා) තුනක් වෙති.   තීත්‍ර්‍ථායතන තුනක් වෙති.   කිඤ්චන තුනක් වෙති.   අඞ්ගන තුනක් වෙති.   මල තුනක් වෙති.   විසම තුනක් වෙති.   අනිකුදු විසම තුනක් වෙති.   ගිනි තුනක් වෙති.   කසාව තුනක් වෙති.   අනිකුදු කසාව තුනක් වෙති.   අස්සාදදිට්ඨිය,  අත්තානුදිට්ඨිය,  මිච්ඡාදිට්ඨිය, අරතිය,   විහේසය,   අධම්මචරියාව,   දොවචස්සතාව,   පාපමිත්තතාව,   නානත්තසඤ්ඤාව,   උද්ධච්චය,   කොසජ්ජය,    පමාදය,   අසන්තුට්ඨිතාව,   අසම්පජඤ්ඤතාව,   මහිච්ඡතාව,   අහිරිකය,   අනොත්තප්පය,   පමාදය,  අනාදරිය,  දොවචස්සතාව,  පාපමිත්තතාව,  අස්සද්ධිය,  අවදඤ්ඤතාව,  කොසජ්ජය,  උද්ධච්චය,  අසංවරය,  දුශ්ශීල බව,  ආය්‍ර්‍යයන් නොදකිනු කැමති බව,   සද්ධර්‍මය අසනු නොකැමැත්ත,  උපාරම්භචිත්තතාව,  මුළා සිහිය,  අසම්පජඤ්ඤය,  චිත්තවික්‍ෂෙපය,  අයොනිසොමනසිකාරය,  වැරදි මාර්‍ග සේවනය,  චිත්තයාගේ හැකුළුන බව යනුයි.
———

චතුක්කය.

4. ආශ්‍රවයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ග්‍රන්ථයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ඕඝයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   යෝගයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   උපාදානයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   තණ්හුපාදයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අගතිගමනයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   විපරියෙසයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අනරියවොහාරයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අනිකුදු අනරිය වොහාරයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   දුශ්චරිතයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අනිකුදු දුශ්චරිතයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   භය සතර දෙනෙක් වෙති.   අනිකුදු භය සතර දෙනෙක් වෙති.   දෘෂ්ටීහු සතර දෙනෙක් වෙති.
———-

පඤ්චකය.

5. ඔරම්භාගිය සංයෝජනයෝ පසක් වෙති.   උද්ධම්භාගිය සංයෝජනයෝ පසක් වෙති.   මච්ඡරිය පසක් වෙති.   සඞ්ගයෝ පසක් වෙති.   සල්ලයෝ පසක් වෙති. චෙතොඛීලයෝ පසක් වෙති.   චිත්තය පිළිබඳ විනිබන්‍ධයෝ පසක් වෙති.   නීවරණයෝ පසක් වෙති.   ආනන්තරිය කර්‍මයෝ පසක් වෙති.   වෙරයෝ පසක් වෙති.   ව්‍යසනයෝ පසක් වෙති.   අක්ඛන්තිය ආදීනවයෝ පසක් වෙති.   දිට්ඨධම්ම නිබ්බාණ වාදයෝ පසක් වෙති.
———-

ඡක්කය.

6. විවාද මූලයෝ සයක් වෙති.   ඡන්‍දරාගයෝ සයක් වෙති.   විරොධ වස්තූහු සයක් වෙති.   තෘෂ්ණා කායයෝ සයක් වෙති.   අගාචරයෝ සයක් වෙති.      පරිහානිය ධර්‍මයෝ සයක් වෙති.   අනිකුදු පරිහානිය ධර්‍මයෝ සයක් වෙති.   සොමනස්ස උපවිචාරයෝ සයක් වෙති.   දොමනස්ස උපවිචාරයෝ සයක් වෙති.   උපෙක්‍ෂා උපවිචාරයෝ සයක් වෙති.   ගෙහසිත සොමනස්සයෝ සයක් වෙති.   ගෙහසිත දොමනස්සයෝ සයක් වෙති.   ගෙහසිත උපෙක්‍ෂා සයක් වෙති.   දෘෂ්ටීහු සයක් වෙති.
———-

සත්තකය.

7. අනුසයයෝ සතක් වෙති.   සඤ්ෙඤාජනයෝ සතක් වෙති.   පරිවුට්ඨානයෝ සතක් වෙති.   අසද්ධම්මයෝ සතක් වෙති.   දුශ්චරිතයෝ සතක් වෙති.   මානයෝ සතක් වෙති.   දෘෂ්ටීහු සතක් වෙති.
———-

අට්ඨකය.

8. ක්ලේශ වස්තූහු අටක් වෙති.  කුසීත වස්තූහු අටක් වෙති.   චිත්තයාගේ ප්‍රතිඝාතය (හැප්පීම) ඇතිවන ලෝක ධර්‍ම අටක් වෙති.   අනරිය වොහාරයෝ අටක් වෙති.   මිච්ඡත්තයෝ අටක් වෙති.   පුරිසදොසයෝ අටක් වෙති.   අසඤ්ඤීවාදයෝ අටක් වෙති.   නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදයෝ අටක් වෙති.
———-

නවකය.

9. ආඝාත වස්තූහු නවයක් වෙති.   පුරිස මලයෝ නවයක් වෙති.   විධමානයෝ නවයක් වෙති.   තෘෂ්ණා මූලික ධර්‍මයෝ නවයක් වෙති.   ඉඤ්ජිතයෝ නවයක් වෙති.   මඤ්ඤීතයෝ නවයක් වෙති.   පන්දිතයෝ නවයක් වෙති.   පපක්ඛිතයෝ නවයක් වෙති.   සඞ්ඛතයෝ නව දෙනෙක් වෙති.
———-

දශකය.

10. ක්ලේශ වස්තූහු දශයක් වෙති.   ආඝාත වස්තූහු දශයක් වෙති.   අකුසල කර්‍ම පථයෝ දශයක් වෙති.   සඤ්ෙඤා්ජනයෝ දශයක් වෙති.   මිච්ඡත්තයෝ දශ වස්තුක මිථ්‍යාදෘෂ්ටීහු වෙති.   දශ වස්තුක අන්තග්‍රාහික දෘෂ්ටීහු වෙති.

11.  තෘෂ්ණා විචරිතයෝ දහඅටක් වෙති.   ආධ්‍යාත්මික කරුණු නිමිතිකොට – දහ අටකි.   බාහිර කරුණු පිළිබඳ – දහඅටකි.   එය එකතුකොට ගණන්ගෙන තිස්සයක් තෘෂ්ණා විචරිතයෝ වෙති.   මෙසේ අතීත කාලය පිළිබඳ තෘෂ්ණා විචරිතයෝ තිස් හයකි.   අනාගත කාලය පිළිබඳ තිස්හයකි.   වර්තමානය පිලිබඳ තිස් සයකි.   ඒ සියල්ල එකතුකොට ගණන්ගෙන තෘෂ්ණා විචරිතයෝ එකසිය අටක් වෙති.   යම් දෙසැට දෘෂ්ටියක් ඇද්ද,  එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රය ප්‍රකාශ කිරීමෙහිදී දේශනා කරණ ලද්දේය.

(මාතිකා නිමි.)
———-

එකකය.

12.  එහි ජාති මදය කවරේද?   ජාතිය (ඉපදීම) නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,  එයයි.

13.  ගොත්‍ර මදය කවරේද?   ගොත්‍රය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,   ආරොග්‍යය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  තරුණකම නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ජීවිතය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ලාභය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  සත්කාර නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ගරුකාරයන් නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ඉදිරියෙහි තබා ගෞරව කිරීම නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  පිරිවර නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  භොග නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ගුණය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  යම් යම් දේ දැන උගත් බව නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ප්‍රතිභානය හෙවත් වැටහීම නිසා නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  චිර රාත්‍රීන් දන්නා නිසා නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  පිණ්ඩපාතික බව නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  අවමන් නොලැබූ නිසා නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ඉරියාපථය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ඎද්ධිය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  කීර්තිය නිසා නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  සීලය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  ධ්‍යානය නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  උස නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  උසට සුදුසු සේ මහත නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  හැඩහුරුකම නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  සම්පූර්‍ණ බව නිසා මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,   ඇද්ද,  එයයි.

14. එහි ප්‍රමාදය කවරේද?   කාය දුශ්චරිතයෙහි හෝ වචී දුශ්චරිතයෙහි හෝ  මනො දුශ්චරිතයෙහි හෝ  පඤ්චකාම ගුණයන්හි හෝ චිත්තයාගේ හැර දැමීමක්,  නැවත නැවත අතහැරීමක්,  කුසල ධර්‍මයන්ගේ භවනාවෙහි හෝ නොසකස් ක්‍රියාවක්,  නොනිමි ක්‍රියාවක්,  හැකුළුන බවක්,  කුසල ක්‍රියාවෙහි වීය්‍ර්‍යය බහා තැබිමක්,  සේවනය නොකිරීමක්,  නොවැඩීමක් බොහෝ වශයෙන් නොකිරීමක්,  කුසල කරණයෙහි ප්‍රතිෂ්ඨා නැති බවක්,  නොයෙදීමක් ඇද්ද,  එය ප්‍රමාදයයි.   එබඳුවූ යම් ප්‍රමාදයක්,  පමජ්ජනාවක්,  පමජ්ජිත බවක් ඇද්ද,  එයයි.

15. එහි ථම්භය (තදගතිය) කවරේද?   යම් තද ගතියක්,  තද ආකාරයක්,  තදගතිය ඇති බවක්,  කර්‍කශබවක්,  ඵරුෂ බවක්,  ඎජු සිතක්,  මෘදු නොවූ සිතක් ඇද්ද,  එයයි.

16. එහි සාරම්භය (කළ දේට වඩා කිරීම) කවරේද?   එහි සාරම්භයක්,  පටිසාරම්භයක්,  සාරම්භනාවක්,  පටිසාරම්භනාවක්,  පටිසාරම්භිත බවක් ඇද්ද,  එයයි.

17. එහි තෘප්ති රහිත බව කවරේද?   (භික්‍ෂුවක්) කෙසේ හෝ ලත් චීවර,  පිණ්ඩපාත,  සේනාසන,  ගිලන්පස,  බෙහෙත් පිරිකරින්ද,  (ගිහියෙක්) පංචකාම ගුණයන්ගෙන් හෝ සතුටු නොවූවහුගේ  වැඩි වැඩිය කැමැත්තහුගේ කැමැත්තක්,  කැමති බවක්,  අතිශයින් කැමැත්තක්,  රාගයක්,  සරාගයක්,  අනුනයක්,  අනුරොධයක්,  නන්දියක්,  නන්දිරාගයක්,  චිත්තයාගේ ඇල්මක් ඇද්ද,  එයයි.

17. එහි මහිච්ඡතාව කවරේද?   (භික්‍ෂුවක්) කෙසේ හෝ ලත් චීවර,  පිණ්ඩපාත,  සේනාසන,  ගිලන්පස,  බෙහෙත් පිරිකරින්ද,  (ගිහියෙක්) පංචකාම ගුණයන්ගෙන් හෝ සතුටු නොවූවහුගේ  වැඩි වැඩිය කැමැත්තහුගේ කැමැත්තක්,  කැමති බවක්,  අතිශයින් කැමැත්තක්,  රාගයක්,  සරාගයක්, චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,  එයයි.

19. එහි පාපිච්ඡතාව කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අශ්‍රද්ධාවත් වූයේම මා ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකුසේ ජනයා දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   දුශ්ශීලවූයේම ජනතෙම මා ශීලවන්යකුසේ දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   බොහෝ දැන උගත්කම් නැත්තේම ජනයා මා බහුශ්‍රුතයකුසේ දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   එකට ගැටී සිටින්නෙක් වූයේම මා විවේකයෙන් වාසය කරන්නකුසේ ජනයා දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   මුලා සිහි ඇත්තෙක් වූයේම මා එළඹ සිටි සිහි ඇත්තකුසේ ජනයා දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   එකඟවූ සිහි ඇත්තෙක් නොවූයේම ජනයා මා එකඟවූ සිහි ඇත්තකුසේ දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   මෝඩයෙක් වූයේම ජනයා මා නුවණැත්තකුසේ දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   කෙලෙස් දුරු නොකළ කෙනෙක් වූයේම ජනයා මා කෙලෙස් දුරුකළ කෙනෙකුසේ දැනගනීවායි කැමති වෙයි.   මෙබඳුවූ යම් ඉච්ඡාවක්,  ඉච්ඡාගතයක්,  පාපිච්ඡතාවක්,  රාගයක්,  ඇල්මක්,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,

20. එහි කෙලෙස් අඟ කවරේද?   එහි කෙලෙස් සහිත බවක්,  අඟෙන් සෑරුවාක් මෙන් දැඩිකොට කෙලෙස් ගැන්මක්,  ඒ පිළිබඳ චතුර භාවයක් ඇද්ද,

21.  එහි තිත්තිණය (මේ මම සන්තකය,  ඔබ සන්තකයයි කෙලෙස් වශයෙන් ගැනීම) කවරේද?   යම් තින්තිණයක්,  තින්තිණයනයක්,  තින්තිණයිත බවක්,  ලොල් බවක්,  ලොලුප්පායනයක්,  ලොලුප්පායිත බවක්,  නීච වෘත්තියක්,  ප්‍රණීත ප්‍රණීත දේ ප්‍රර්ථනා කිරීමක්, ඇද්ද,

22. එහි චපල බව කවරේද?   සිවුරු සැරසීම,  පාත්‍රය සැරසීම,  සේනාසනය සැරසීම,  මේ කුණුකය පිළිබඳව හෝ බාහිර පිරිකර පිළිබඳව හෝ මණ්ඩනයක්,  විභූසනයක්,  ක්ලෙනයක්,  පරික්ලෙනයක්,  ගෙධිගතාවක්,  ගෙධිකබවක්,  චපලතාවයක්,  චපලබවක්,  ඇද්ද,

23. අසභාගවුත්ති බව හෙවත් (නොගැලපෙන පැවතුම් ඇති බව) කවරේද?   මව කෙරෙහි හෝ,  පියා කෙරෙහි හෝ,  වැඩිමහළු සහෝදරයා කෙරෙහි හෝ,  ආචාය්‍ර්‍යවරයන් කෙරෙහි හෝ,  උපාධ්‍යායයන් කෙරෙහි හෝ,  බුදුන් කෙරෙහි හෝ,  ශ්‍රාවකයන් කෙරෙහි හෝ,  අනික් අනික් හෝ,  ගරුකටයුත්තන් කෙරෙහි සුදුසු නොවූ ගැනීමක්,  විරුද්ධ පැවැත්මක්,  අනාදරයක්,  අනාදර බවක්,  අගෞරවයක්,  අකීකරුකමක්,  ඇද්ද,

24. එහි අරතිය කවරේද?   දුරෙහිවූ සේනාසනයන්හි හෝ අනික් අනික් හෝ අධිකුසල ධර්‍මයන්හි නොඇල්මක්,  නොඇලීම් බවක්,  අනභිරතියක්,  අනභිරමණයක්,  කළකිරීමක්,  ත්‍රස්තවීම් වශයෙන් කළකිරීමක් ඇද්ද,

25. එහි තන්දිය (අලසබව) කවරේද?   යම් අලසබවක්,  අලසවීමක්,  අලසවීම් බවක්,  ආලස්ස්‍යයක්,  ආලස්සායනයක්,  ආලස්සායිත බවක් ඇද්ද,

26. එහි විජම්භිකාව කවරේද?   යම් කායයාගේ ඈනුම් හැරීමක්,  අතපය දිග හැරීමක්,  ආනමනයක්,  විනමනයක්,  පනමනයක්,  ලෙඩෙකුසේ ඇඟවීමක් ඇද්ද,

27. එහි භත්තසම්මදය (බත්මතය) කවරේද?   වැළඳුවහුගේ භත්තමුච්ඡාව,  බතින් ඇතිවන ක්ලාන්තය,  බතින් ඇතිවන විඩාව,  බතින් ඇතිවන අප්‍රාණිකත්වය යනුයි.

28. එහි චිත්තයාගේ ලීනත්වය (සැඟවුන ගතිය) කවරේද?   චිත්තයාගේ යම් නොසුදුසු බවක්,  වැඩට අයොග්‍ය බවක්,  ඔලීනයක්,  සල්ලීනයක්,  ලීනයක්,  ලීයනාවක්,  ලීයිත බවක්,  ථීනයක්,  ථීයනාවක්,  ථීයිත බවක්,  ඇද්ද,

29. එහි කුහනාව කවරේද?   ලාභ සත්කාර ස්තූති ආදියෙන් ඇළුනහුගේ,  නැති ගුණ අඟවනු කැමැත්තහුගේ,  කැමැති දෙය ලැබීමට අපහසුවූවහුගේ,  සිව්පසය වැළැක්වීම් වශයෙන් හෝ,  චාටු බස් කීමෙන් හෝ,  ඉරයව් තැබීම් නොතැබීම් වශයෙන් හෝ,  බැම හැකිලීම් බවක්,  කුහනයක්,  කුහායනයක්,  කුහිත බවක් ඇද්ද,  එයයි.

30. එහි ලපනාව කවරේද?   ලාභ සත්කාර ස්තූති ආදියෙන් ඇළුනහුගේ,  නැති ගුණ ඇතැයි අඟවන්නහුගේ,  කැමති දෙය ලැබීමට අපහසුවූවහුගේ,  යම් අනුන්ට යහපත්ව කථා කිරීමක්,  උසස්කොට කථා කිරීමක්,  සර්‍වප්‍රකාරයෙන් උස්සව කථා කිරීමක්,  පෙර දානාදිය දුන් බව අඟවා දැන් නොදෙන්නේ මන්දැයි යනාදී වශයෙන් කථාකරණ උන්නහනයක්,  සමුන්නහනයක්,  උක්කාචනයක්,  සමුක්කාවචනයක්,  සත්‍යයෙන් ධර්‍මයෙන් තොර ප්‍රිය කථාවක්,  චාටු කථාවක්,  සැබෑ බොරු මිශ්‍ර මුග්ගසුප්‍යනාවක්,  කුල දරුවන් සුරතල් කිරීමාදියෙන් කරණ පාරිභට්ටනාවක් ඇද්ද,

31. එහි නෙමිත්තිකතාව කවරේද?   ලාභ සත්කාර ස්තූති ආදියෙන් ඇළුනහුගේ,  නැති ගුණ ඇතැයි අඟවන්නහුගේ,    කැමති දෙය ලැබීමට අපහසුවූවහුගේ,  තමාට ප්‍රත්‍යය දිය යුතු බව අඟවමින් අනුන් කරණ කථාවක් කයින් ඇඟවීමක්,  ඔභාසයක්,  ඔභාස කර්‍මයක්,  අන්‍යයාට දැනීමට කෙලින් කථා නොකොට කිට්ටු වචනවලින් කථාවක් ඇද්ද,  වචන පෙරලමින් කථාවක් ඇද්ද,

32. එහි නිප්පෙසිකතාව කවරේද?   ලාභ සත්කාර ස්තූති ආදියෙන් ඇළුනහුගේ,  නැති ගුණ ඇතැයි අඟවන්නහුගේ,    කැමති දෙය ලැබීමට අපහසුවූවහුගේ, අනුන් පිළිබඳ යම් නරක වචන කීමක්,  පරිභවයක්,  ගැරහීමක්,  උසස්කොට කථාකිරීමක්,  බලවත්සේ උසස්කොට කථාකිරීමක්,  කවටකමක්,  පාපනයක්,  සම්පාපනයක්,  ගෙන්ගෙට ගොස් අගුණ කීමක්,  ඉදිරියේ හොඳ කථාකොට පිටු පෑ කළ අගුණ කීමක් ඇද්ද,

33. ලාභයෙන් ලාභය සෙවීම කවරේද?   ලාභ සත්කාර ස්තූති ආදියෙන් ඇළුනහුගේ,  නැති ගුණ ඇතැයි අඟවන්නහුගේ,   මෙතනින් ලද ආමිසය අසවල් තැනට ගෙනයයි.   අසවල් තැන ලත් ආමිසය මෙහි ගෙන එයි.   මෙබඳුවූ යම් ආමිසයෙන් ආමිසය සෙවීමක්,  ගවෙට්ඨියක්,  පරියෙට්ඨියක්,  එසනයක්,  ගවෙසනයක්,  පරියෙසනයක් ඇද්ද,

34. එහි ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ මානය උපදවයි.   මෙබඳුවූ යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

35. එහි සමාන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

36. එහි හීන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ ඔමානය (හීනබව) උපදවයි.   යම් මෙබඳු ඔමානයක්, ඔමඤ්ඤණාවක්,  ඔමඤ්ඤිත බවක්,  හීලනයක්,  ඔහීලනයක්,  තමාට අවමානයක්,  තමාට අවඥාවක්,  ආත්ම පරිභාවයක් ඇද්ද,

37. එහි ශ්‍රෙෂ්ඨයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ ශ්‍රෙෂ්ඨවේද,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  අධ්‍යනයෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

38. එහි ශ්‍රෙෂ්ඨයාට සමාන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ අනුන් හා සමානයයි තමා පිළිගනීද තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

39. එහි ශ්‍රෙෂ්ඨයාට හීන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ ශ්‍රෙෂ්ඨවේද,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  අධ්‍යනයෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ අන්‍යයන්ට වඩා තමා හීනයයි පිළිගනීද,  හෙතෙම එය නිසා ඔමානය (හීනබව) උපදවයි. යම් මෙබඳු ඔමානයක්, ඔමඤ්ඤණාවක්,  ඔමඤ්ඤිත බවක්,  හීලනයක්,  ඔහීලනයක්,  තමාට අවමානයක්,  තමාට අවඥාවක්,  ආත්ම පරිභාවයක් ඇද්ද,

40. එහි සමානයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ සමානවේද, -පෙ- අනුන්ට වඩා ශ්‍රෙෂ්ඨයයි තමා පිළිගනීද,  තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

41. එහි සමානයාට සමාන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ සමානවේද, -පෙ- අනුන් හා තමා සමානයයි පිළිගනීද,  තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

42. එහි සමානයාට හීන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ සමානවේද, -පෙ- අනුන්ට වඩා තමා හීනයයි පිළිගනීද,  හෙතෙම එය නිසා ඔමානය (හීනබව) උපදවයි. යම් මෙබඳු ඔමානයක්, ඔමඤ්ඤණාවක්,  ඔමඤ්ඤිත බවක්,  හීලනයක්,  ඔහීලනයක්,  තමාට අවමානයක්,  තමාට අවඥාවක්,  ආත්ම පරිභාවයක් ඇද්ද,

43. එහි හීනයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ ශ්‍රෙෂ්ඨවේද,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  අධ්‍යනයෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ අනුන්ට වඩා තමා ශ්‍රෙෂ්ඨයයි පිළිගනීද,  තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

44. එහි හීනයාට සමාන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ හීනවූයේ වෙයි. -පෙ- තමා අනුන් හා සමාන වෙමියි පිළිගනීද,  තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

45. මෙහි හීනයාට සමාන වෙමියි මානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ හීනවූයේ වෙයි. -පෙ- අනුන්ට වඩා හීනයයි පිළිගනීද,  හෙතෙම එය නිසා ඔමානය (හීනබව) උපදවයි.   යම් මෙබඳු ඔමානයක්, ඔමඤ්ඤණාවක්,  ඔමඤ්ඤිත බවක්,  හීලනයක්,  ඔහීලනයක්,  තමාට අවමානයක්,  තමාට අවඥාවක්,  ආත්ම පරිභාවයක් ඇද්ද,

46. එහි මානය කවරේද? යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

47. එහි අතිමානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ තමා අනුන්ට වඩා උසස්යයි සිතයි.   තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

48. එහි මානාතිමානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ පූර්‍ව කාලය තමා අනුන් හා සමාන බැව්හි තබයි.  අපර කාලය තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ බැව්හි තබයි.   තමා ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි පිළිගනීද,  හෙතෙම ඒ නිසා මානය උපදවයි.   යම් එබඳුවූ මානයක්, මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

49. එහි ඔමානය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ පහත් බව සිතයි.   යම් මෙබඳු ඔමානයක්, ඔමඤ්ඤණාවක්,  ඔමඤ්ඤිත බවක්,  හීලනයක්,  ඔහීලනයක්,  තමාට අවමානයක්,  තමාට අවඥාවක්,  ආත්ම පරිභාවයක් ඇද්ද,

50. එහි අධිමානය කවරේද? නොපැමිණි දෙයෙහි පැමිණියේ යයි හැඟීම්,  (සතර මාර්‍ගයෙන්) නොකළ දෙයෙහි කළේයයි හැඟීම,   ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙයෙහි ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළේයයි හැඟීම,  අවබෝධ නොකළ දෙයෙහි අවබෝධ කළේයයි හැඟීම, මෙබඳුවූ යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

51. එහි අස්මි මානය කවරේද? මම රූපයක් වෙමියි උපන් මානය,  ඡන්දය,  අනුසය,  වේදනාව ඇත්තෙක් වෙමියි මානය,  ඡන්දය,  අනුසය,  සඤ්ඤාව  -පෙ- සංඛාරය -පෙ- විඤ්ඤාණය ඇත්තෙක් වෙමියි, මානය,  ඡන්දය,  අනුසය යන මෙබඳු යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

52. එහි මිච්ඡා මානය කවරේද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ලාමකවූ කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  ලාමකවූ විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ශීලයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ව්‍රතයෙන් හෝ,  ලාමකවූ ශීල ව්‍රතයෙන් හෝ,  ලාමකවූ දෘෂ්ටියෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ මානය උපදවයි. යම් චිත්තයාගේ මදයක්,  මජ්ජනාවක්,  මජ්ජිත බවක්,  මානයක්,  මඤ්ඤනාවක්,  මඤ්ඤීත බවක්,  උන්නතියක්,  උන්නාමයක්,  ධජයක්,  දැඩිව ගැනීමක්,  කොඩියක් සේ උස්ව සිතීමක්,  ඇද්ද,

53. එහි ඥාති විතර්‍කය කවරේද?   ඥාතීන් නිසා ලෞකික දෙය හා සම්බන්‍ධවූ තර්කය,  විතර්කය,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,

එහි ජනපද විතර්‍කය කවරේද?   ජනපදය නිසා ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ තර්කයක්,  විතර්කයක්,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,

එහි අමර විතර්‍කය කවරේද?   දුෂ්කර ක්‍රියා හා යුක්තවුවහුගේ ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ තර්කයක්,  විතර්කයක්,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,

54. අනුන්ට කරුණාව පිළිබඳ විතර්‍කය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් මහණෙක් ගිහීන් හා එකතුවූයේ,  සමග සතුටුවන්නේ,  සමග ශොකවන්නේ,  ඔවුන් සුඛිතවූ කල්හි සුඛිතවන්නේ,  දුක්ඛිතවූ කල්හි දුක්ඛිත වන්නේ,  ඔවුන්ට වැඩක් ඇතිවූ කල්හි තමා හෝ එහි යෙදීමට පැමිණෙයි.   එහි යම් ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ තර්කයක්,  විතර්කයක්,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,  එයයි.

55. එහි ලාභ, සත්කාර, කීර්ති හා ප්‍රතිසංයුක්තවූ විතර්‍කය කවරේද?   ලාභ, සත්කාර, කීර්ති නිසා ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ තර්කයක්,  විතර්කයක්,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,

56. අවමන් නොකිරීම පිළිබඳ විතර්‍කය කවරේද? මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ජාතියෙන් හෝ,  ගෝත්‍රයෙන් හෝ,  කුල පුත්‍රත්වයෙන් හෝ,  පැහැ සටහනින් හෝ,  ධනයෙන් හෝ,  ඉගෙනීමෙන් හෝ,  කර්‍මායතනයෙන් හෝ,  ශිල්පායතනයෙන් හෝ,  විද්‍යාස්ථානයෙන් හෝ,  ශ්‍රුතයෙන් හෝ,  ප්‍රතිභානයෙන් හෝ,  අනික් අනික් කරුණකින් හෝ මට අන්‍යයෝ අවමන් නොකළාහයි එහි යම් ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ තර්කයක්,  විතර්කයක්,  මිත්‍ථ්‍යා සංකල්පයක් ඇද්ද,
(එකකය නිමි.)
———-

දුකය.

57. එහි ක්‍රෝධය කවරේද?   යම් ක්‍රෝධයක්,  කිපීමක්,  කිපීම් බවක්,  ෙවෂයක්,  ෙවෂ කිරීමක්,  ෙවෂ කිරීම් බවක්,  ව්‍යාපත්තියක්,  ව්‍යාපජ්ජනාවක්,  විරෝධයක්,  පටිවිරෝධයක්,  චණ්ඩික්කයක්,  අස්සුරෝපයක්,  චිත්තයාගේ නොසතුටු ගතියක් ඇද්ද,

58. එහි උපනාහය (බද්ධ වෛරය) කවරේද?   මුලින් ක්‍රෝධයි.   පසුව බද්ධ වෛරයයි.   යම් මෙබඳු බද්ධ වෛරයක්,  බද්ධ වෛර කිරීමක්,  බද්ධ වෛර කිරීම් බවක්,  අනතුරුව තැබීමක්,  ප්‍රකෘතියෙන් තැබීමක්,  සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නැවත නැවත වෛරය තැබිමක්,  අනුසංසන්‍දනයක්,  අනුප්පබන්‍ධනයක්,  ක්‍රොධයාගේ ස්වරකිරීමක් ඇද්ද,

59. එහි ගුණමකුබව කවරේද?   යම් ගුණමකු බවක්,  මක්ඛීයනයක්,  මක්ඛයිත බවක්,  කෙළගැසිමක්, (ඔබ එපායයි) තමන්ට යහපත කළ කෙනෙකු අත්හැරීම් වශයෙන් කාරා කෙළ ගැසීමක් ඇද්ද,

60. එහි පලාසය කවරේද?   අනුන්ගේ ගුණය පෙන්වා තමනුත් එය හා සමයයි පෙන්වීමක්,  එයින්ම තමන්ගේ ජය ප්‍රකාශයක්,  විවාදයක්,  තරඟකිරිමක්,  තමන් ගත් මග අත්නොහැරීමක් ඇද්ද,

61. එහි ඊෂ්‍ර්‍යාව කවරේද?   යම් අනුන්ගේ ලාභ,  සත්කාර,  ගරුකාර,  වන්‍දන පූජාවන්හි ඊෂ්‍ර්‍යාවක්,  ඊෂ්‍ර්‍යා කිරීමක්,  ඊෂ්‍ර්‍යා කිරීම් බවක්,  උසුයාවක්,  උසූයනයක් ඇද්ද,

62. එහි මච්ඡරිය කවරේද?   මසුරුකම් පසෙකි.   ආවාස මච්ඡරිය,  කුල මච්ඡරිය,  ලාභ මච්ඡරිය,  වණ්ණ මච්ඡරිය,  ධම්ම මච්ඡරිය යනුයි.   මෙබඳුවූ යම් මසුරු බවක්,  මච්ඡරායනයක්,  මසුරුවීම් බවක්,  වෙවිච්ඡාවක්,  කදරියයක්,  කටුකඤ්චුකතාවක්,  එහි සිත දැඩිව ගැන්මක් ඇද්ද,

63. එහි මායාව කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කයින් දුසිරිත් කොට,  එය වැසීම හේතුවෙන් පවිටු කල්පනා ඇතිකරයි.   මා නොදනීවායි කැමති වෙයි.   මා නොදනීවායි කැමති වෙයි.   කල්පනා කරයි.   මා නොදනීවායි වචන කියයි.   මා නොදනීවායි උත්සාහ කරයි.   එබඳුවූ යම් මායාවක්,  මායාවීබවක්,  පව නැවත වැසීමක්,  වඤ්චනාවක්,  නිකතියක්,  වික්කරණයක්,  පරිහරණයක්,  ගුහණයක්,  පරිගුහනයක්,  ඡන්‍දනයක්,  පවිච්ඡාදනයක්,  පාපකිරියාවක් ඇද්ද,

64. එහි සාඨෙය්‍යය කෛරාටික බව කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් කෛරාටික වූයේ වෙයි.   සර්‍වප්‍රකාරයෙන් කෛරාටික වූයේ වෙයි.   එහි යම් සඨයක්,  පරිසඨයක්,  රළු ගතියක්,  කක්කරියක්,  පරික්ඛත්තතාවක් ඇද්ද,

65. එහි අවිද්‍යාව කවරේද?   යම් නොදැනීමක්,  නොදැකීමක්,  -පෙ- අවිද්‍යාවක්,  අගුලක්,  මොහයක්,  අකුසල මූලයක් ඇද්ද,  එයයි.

66. එහි භව තෘෂ්ණාව කවරේද?   භවයන්හි යම් භවඡන්‍දයක්,  භව රාගයක්,  භව නන්දියක්,  භව තෘෂ්ණාවක්,  භව ස්නෙහයක්,  භව පරිලාභයක්,  භව මූර්ඡාවක්,  භවජ්ඣොසානයක් ඇද්ද,

67. එහි භව දෘෂ්ටිය කවරේද?   ආත්මයද,  ලොකයද වන්නේයයි යම් මෙබඳුවූ දෘෂ්ඨියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්, -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,

68. එහි ශාස්වත දෘෂ්ඨිය කවරේද?   ආත්මයද, ලෝකයද ශාස්වතයයි යම් එබඳු දෘෂ්ඨියක් -පෙ- ඇද්ද,

69. එහි උච්ඡෙද දෘෂ්ඨිය කවරේද?   ආත්මයද, ලෝකයද විනාශවන්නේයයි යම් මෙබඳුවූ -පෙ- ඇද්ද,

70. එහි අන්තයක් ඇත්තේයයි දෘෂ්ඨිය කවරේද?   ලෝකය හා ආත්මයද අන්තත්වයයි යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක් -පෙ-

71. එහි අන්තයක් නැතැයි දෘෂ්ඨිය කවරේද?   ලෝකය හා ආත්මයද අනන්තයයි යම් මෙබඳුවූ දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක් -පෙ-

72. එහි පුබ්බන්තානු දිට්ඨිය කවරේද?   පූර්‍වාන්තය නිසා යම් දෘෂ්ටියක්  -පෙ-

73. එහි අපරන්තානු දිට්ඨිය කවරේද?   අපරාන්තය නිසා යම් දෘෂ්ටියක්  -පෙ-

74. එහි අහිරිකය කවරේද?   යමක් ගැන ලජ්ජා නොවේද,  ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ රැස්කිරීමෙන් ලජ්ජා කටයුතු දෙයින් ලජ්ජා නොවේද,

75. එහි අනොත්තප්පය කවරේද?   යම් පාපයකට බිය නොවේද,  ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ රැස්කිරීමෙන් බිය වියයුතු  දෙයින් බිය නොවේද,

76. එහි දොවචස්සතාව කවරේද?   එකට ආශ්‍රය කරන්නන් අවවාද වශයෙන් යමක් කියන කල්හි එය නොපිළිගැනීම් වශයෙන් අකීකරු බව,  අකීකරුවිම,  අකීකරුවීම් බව,  වැරදිසේ ගැනීම,  විරුද්ධ පැවැත්ම,  අනාදරිය,  අනාදරතාව,  අකීකරු බවක් ඇද්ද,

77. එහි පාපමිත්තතාව කවරේද?   යම් ඒ අශ්‍රද්ධාවත්වූ,  දුශ්ශීලවූ,  අල්පශ්‍රුතවූ,  මසුරුකම් ඇති,  දුෂ්ප්‍රාඥවූ යම් ඒ පුද්ගලයෝ ඇද්ද,  යම් ඔවුන්ගේ සේවනයක්,  නිසේවනයක්,  සංසේවනයක්,  භජනයක්,  සංභජනයක්,  භත්තියක්,  සම්භත්තියක්,  සම්පවඞ්කතාවක් ඇද්ද,

78. එහි ඎජු නැති බව කවරේද?   යම් ඎජු නැතිකමක්,  ඎජු නැතිවීම් බවක්,  ජිම්හතාවක්,  වඞ්කතාවක්,  කුටීලතාවක් ඇද්ද,

79. එහි මෘදු නැති බව කවරේද?  යම් මෘදු නැතිවීමක්,  මෘදු නැතිවීම් බවක්,  කර්‍කශ ගතියක්,  ඵරුෂ ගතියක්,  කර්‍කශවීම් බවක්,  තද බවක්,  ඎජු සිත් ඇති බවක්,  මෘදු නොවූ බවක් ඇද්ද,  එයයි.

80. එහි අක්ඛන්තිය (නොඉවසීම) කවරේද?   යම් නොඉවසීමක්,  අක්ඛමනතාවක්,  අනධිවාසනතාවක්,  චණ්ඩික්කයක්,  අස්සුරොපයක්,  චිත්තයාගේ අනත්තමනතාවක් ඇද්ද,

81. එහි අසොරච්චය කවරේද?   කායිකවූ (යහපත් දේ) ඉක්මවීමක්,  වාචසිකවූ (යහපත් දේ) ඉක්මවීමක්,  කායික,  වාචසික ඉක්මවීමක් ඇද්ද,

82. එහි අසාඛල්‍යය කවරේද?   යම් ඒ වචනයක් රළු වූයේද,  කර්කශවූයේද,  පරකටුකවූයේද,  පරාභිසජ්ජනී වූයේද,  කොධසාමන්තවූයේද,  අසමාධි සංවත්තනික වූයේද,  එබඳු වචනයක් භාසිතයක් වේද,  එබඳුවූ යම් මෘදු නොවූ වචනයක්,  මෘදු නැති බවක්,  ඵරුෂ වචන ඇති බවක් ඇද්ද,

83. එහි අපටිසන්ථාරය කවරේද?   පටිසන්ථාර දෙකකි.   ආමිස පටිසන්ථාරයද,  ධම්ම පටිසන්ථාරයද යනුයි.   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ආමිස පටිසන්ථාරයෙන් හෝ ධම්ම පටිසන්ථාරයෙන් හෝ පටිසන්ථාර නොවූයේ වේද,

84. එහි ඉන්‍ද්‍රියයන්හි නොවසන ලද දොර ඇති බව කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඇසින් රූපය දැක නිමිති ගන්නේ වේද,   කුඩා නිමිති ගන්නේ වේද,  මේ චක්ඛුන්‍ද්‍රියය,  අසංවරව වසන්නහුට යම්කිසි හේතුවකින් දැඩි ලෝභය,  දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ රැස්වන්නාහුද,  එහි සංවරය පිණිස නොපිළිපදියි.   චක්ඛුන්‍ද්‍රියය නොරකියි.   චක්ඛුන්‍ද්‍රියයෙහි සංවරයට නොපැමිණෙයි.   කණින් ශබ්දය අසා -පෙ- නාසයෙන් ගන්‍ධය ආඝ්‍රාණය කොට -පෙ- දිවින් රසය විඳ -පෙ- කයින් ස්පර්‍ශය කොට -පෙ- සිතින් ධර්‍මය දැන නිමිති ගන්නේ වේද,  කුඩා නිමිති ගන්නේ වේද,  මනෙන්‍ද්‍රිය අසංවරව වසන්නහුට යම්කිසි හේතුවකින් දැඩි ලෝභය,  දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ රැස්වන්නාහුද,  එහි සංවරය පිණිස නොපිළිපදියි.   මනෙන්‍ද්‍රිය නොරකියි. මනෙන්‍ද්‍රියයෙහි සංවරයට නොපැමිණෙයි.   මේ ඉන්‍ද්‍රිය සයෙහි යම් අගුත්තියක්,  අගොපනයක්,  ආරක්‍ෂා නොකිරීමක්,  අසංවරයක් ඇද්ද,

85. එහි භොජනයෙහි පමණ නොදැනීම කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ක්‍රීඩා පිණිස,  මදය පිණිස,  සැරසීම පිණිස,  නුවණින් කල්පනා නොකොට,  සිහි නුවණ නොමැතිව ආහාරය වළඳයිද,  එහි භෝජනයෙහි යම් අසන්තුට්ඨිතාවක්,  පමණ නොදැනීමක්,  නුවණින් කල්පනා නොකිරීමක්,  ඇද්ද,

86. එහි සිහි මුළා බව කවරේද?   යම් සිහි නැති බවක්,  අනනුස්මෘතියක්,  සිහි නොකිරීමක්,  සිහි නොකිරීම් බවක්,  වහා නොවැටහීමක්,  සම්මුස්සනතාවක්, ඇද්ද,

87.  එහි විමසන නුවණ නැති බව කවරේද?   යම් නොදැනීමක්,  නොදැකීමක්,  -පෙ- අවිද්‍යාවක්,  අගුලක්,  මොහයක්,  අකුසල මූලයක්,  ඇද්ද,

88. එහි ශීල විපත්තිය කවරේද?   යම් කායික ශික්‍ෂාපද මැඩීමක්,  වාචසික ශික්‍ෂාපද මැඩීමක්,  කායික වාචසික ශික්‍ෂාපද මැඩීමක්,  ඇද්ද,  මෙය ශීල විපත්තියයි කියනු ලැබේ.   සියලු දුශ්ශීලබව ශීල විපත්තියයි.

89. එහි දිට්ඨි විපත්තිය කවරේද?   දුන් දෙයෙහි විපාක නැත.   පරිත්‍යාගයෙහි විපාක නැත.   -පෙ- මේ ලොවද,  පරලොවද තෙමේ මනාකොට දැන ප්‍රත්‍යක්‍ෂකොට ප්‍රකාශ කරත්.   යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැනිමක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  මෙය දිට්ඨි විපත්තියයයි කියනු ලැබේ.   සියලුම මිත්‍ථ්‍යා දෘෂ්ටිය දිට්ඨි විපත්තියයි.

90. එහි අජ්ඣත්ත සංයෝජනය කවරේද?   ඔරම්භාගිය සංයෝජන පස අජ්ඣත්ත සංයෝජනයයි.   උද්ධම්භාගිය සංයෝජන පස බහිද්ධා සංයෝජනයයි.

 
තිකය.

91, 92, 93, 94 ඡේද ධම්ම සංගණිප්පකරණයේ 1063, 1064, 1065, 1066 යන ඡේද මෙනි.  (235 පිටුව බලන්න.)

95. එහි අකුසල විතර්‍ක තුන කවරහුද?   කාම විතර්‍කය,  ව්‍යාපාද විතර්‍කය,  විහිංසා විතර්‍කය යනුයි. එහි කාම විතර්‍කය කවරේද?   කාම ප්‍රතිසංයුක්තවූ තර්‍කය,  විතර්‍කය,  මිච්ඡාව,  සඞ්කප්පය යනුයි.   මෙය කාම විතර්‍කයයි කියනු ලැබේ.

96. එහි ව්‍යාපාද විතර්‍කය කවරේද?   ව්‍යාපාදය හා එක්වූ තර්‍කය,  විතර්‍කය,  මිච්ඡා සඞ්කප්පය යනුයි.   මෙය ව්‍යාපාද විතර්කයයි කියනු ලැබේ.

97. එහි විහිංසා විතර්‍කය කවරේද?   විහිංසාව හා එක්වූ තර්කය,  විතර්කය,  මිච්ඡා සඞ්කප්පය යනුයි.   මෙය විහිංසා විතර්‍කයයි කියනු ලැබේ.   මෙය අකුසල විතර්ක තුන වෙති.

98. එහි අකුසල සංඥා තුන කවරහුද?   කාම සංඥාව,  ව්‍යාපාද සංඥාව,  විහිංසා සංඥාව යනුයි.

99. එහි කාම සංඥාව කවරේද?   කාමය හා යුක්තවූ සංඥාව,  හැඳිනීම,  හැඳින ගැනීම,  හැඳින ගැනීම් බව යනුයි.   මෙය කාම සංඥාවයි.

100. එහි ව්‍යාපාද සංඥාව කවරේද?   ව්‍යාපාදය හා යුක්තවූ සංඥාව,  හැඳිනීම,  හැඳින ගැනීම යනුයි.   මෙය ව්‍යාපාද  සංඥාව යයි කියනු ලැබේ.

101. එහි විහිංසා සංඥාව කවරේද?   විහිංසාව හා යුක්තවූ සංඥාව,  හැඳිනීම,  හැඳිනීම් බව යනුයි.   මෙය විහිංසා   සංඥාව යයි කියනු ලැබේ.   මෙය මේ තුන් අකුසල සංඥාවෝයි.

102. එහි තුන් අකුසල ධාතූහු කවරහුද?   කාම ධාතු,  ව්‍යාපාද ධාතු,  විහිංසා ධාතු යනුයි.

103. එහි කාම ධාතුව කවරේද?   කාම විතර්‍කය කාම ධාතු නමි.   ව්‍යාපාද විතර්‍කය ව්‍යාපාද ධාතු නමි.  විහිංසා විතර්‍කය විහිංසා ධාතු නමි.

104. එහි කාම විතර්කය කවරේද?   කාමය හා යුක්තවූ තර්‍කය,  විතර්‍කය,  මිච්ඡා සංකප්පය යනුයි.
යයි කියනු ලැබේ.   මෙය කාම විතර්කයයි කියනු ලැබේ.

105. එහි ව්‍යාපාද විතර්කය කවරේද?  ව්‍යාපාදය හා යුක්තවූ තර්‍කය,  විතර්කය,  මිච්ඡා සංකප්පය යනුයි.   මෙය ව්‍යාපාද විතර්‍කයයි කියනු ලැබේ.

106. එහි විහිංසා විතර්කය කවරේද?  විහිංසාව හා යුක්තවූ තර්‍කය,  විතර්කය,  මිච්ඡා සංකප්පය යනුයි.   මොවුහු තුන් අකුසල විතර්‍කයෝ වෙති.

107. එහි තුන් දුශ්චරිතයෝ කවරහුද?   කාය දුශ්චරිතය,  වාග් දුශ්චරිතය,  මනස් දුශ්චරිතය යනුයි.   එහි කාය දුශ්චරිතය කවරේද?   පාණාතිපාතය,  අදින්නාදානය,  කාමෙසුමිච්ඡාචාරය යනුයි.    මෙය තුන් දුශ්චරිතයෝයයි කියනු ලැබේ.

108. එහි වචී දුශ්චරිතය කවරේද?   මුසාවාදය,  පිසුනාවාච,  ඵරුසාවාච,  සම්ඵප්පලාප යනුයි.   මෙය වචී දුශ්චරිතයයි කියනු ලැබේ.

109. එහි මනස් දුශ්චරිතය කවරේද?   අභිජ්ඣාව,  ව්‍යාපාදය,  මිච්ඡාදිට්ඨිය යනුයි.   මෙය මනස් දුශ්චරිතයයි කියනු ලැබේ.

110.  එහි කාය දුශ්චරිතය කවරේද?   අකුසලවූ කාය කර්‍මය කාය දුශ්චරිතයයි.   අකුසලවූ වාග් කර්‍මය වාග් දුශ්චරිතයයි.    අකුසලවූ මනස් කර්‍මය මනස් දුශ්චරිතයයි.

111. එහි අකුසලවූ කාය කර්මය කවරේද?   අකුසලවූ කාය සඤ්චෙතනාවෝ අකුසල කාය කර්මයයි.   අකුසලවූ වචී සඤ්චෙතනාවෝ අකුසල වග් කර්මයයි.    අකුසලවූ මනස් සඤ්චෙතනාවෝ අකුසල මනස් කර්මයයි.

112. එහි තුන් ආසවයෝ කවරහුද?   කාමාසවය,  භවාසවය,  අවිජ්ජාසවය යනුයි.

113. එහි කාමාසවය කවරේද?   කාමයන්හි යම් කාමච්ඡන්‍දයක්,  -පෙ- කාමජ්ඣොසානයක් (කාමයෙහි බලවත් ඇල්මක්) ඇද්ද,  එයයි.   මෙය කාමාසවයයයි කියනු ලැබේ.

114. එහි භවාසවය කවරේද?   භවයන්හි යම් භවච්ඡන්‍දයක්,  -පෙ- බලවත් ඇත්මක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය භවාසවයයයි කියනු ලැබේ.

115. එහි අවිජ්ජාසවය කවරේද?   දුකෙහි නොදැනීම,  -පෙ- අවිද්‍යාවක්,  ලංගියක්,  මොහයක්,  අකුසල මූලයක් ඇද්ද,  එයයි.     මෙය අවිජ්ජාසවයයයි කියනු ලැබේ.   මේ ආසවයෝ තුන්දෙන වෙති.

116. එහි තුන් සංයෝජනයෝ කවරහුද?   සක්කායදිට්ඨිය,  විචිකිච්ඡාව,  සීලබ්බතපරාමාසය යනුයි.

117. එහි සක්කායදිට්ඨිය කවරේද?   මෙහි ආය්‍ර්‍යයන්ගේ නොදැකීම ඇති,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි දක්‍ෂ නොවූ,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි විනීත නොවූ,  සත්පුරුෂයන්ගේ නොදැකීම ඇති, සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්‍ෂවූ,  සත්පුරුෂ ධර්‍මයෙහි අවිනීතවූ,  අශ්‍රුතවත් පෘතග්ජන තෙම රූපය ආත්මය වශයෙන් බලයි.   තමා රූපවත්යයි කියා හෝ,  රූපය තමා කෙරෙහි පිහිටියේයයි කියා හෝ,  තමා රූපයෙහි ඇත්තේය කියා හෝ,  වේදනාව -පෙ- සඤ්ඤාව -පෙ- සංඛාරයන් -පෙ- විඤ්ඤාණය ආත්ම වශයෙන් බලයි.   තමා විඤ්ඤාණවත්ය කියා හෝ,  විඤ්ඤාණය තමා කෙරෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  තමා විඤ්ඤාණයෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සක්කායදිට්ඨියයි කියනු ලැබේ.

118.  එහි විචිකිච්ඡාව කවරේද?   ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,  ධර්මය කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   සංඝයා කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   ශික්‍ෂාව කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   පූර්‍වාන්තයෙහි කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   අපරාන්තයෙහි කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   පූර්‍වාපරාන්තයෙහි කෙරෙහි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   මෙය ප්‍රත්‍යයෙන් උපන්නේයයි කියන ප්‍රතීත්‍ය සමුත්පාද ධර්මයන්හි සැක කෙරේද,   විචිකිච්ඡා කෙරේද,   මෙබඳුවූ යම් සැකයක්,  සැකකිරීමක්,  තැතිගැන්මක්,  චිත්තයාගේ මනො විලේඛයක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය විචිකිච්ඡාවයයි කියනු ලැබේ.

119. එහි සීලබ්බත පරාමාසය කවරේද?   මේ ශාසනයෙන් පිටත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ මෙය ශීලයෙන් ශුද්ධියය,  ව්‍රතයෙන් ශුද්ධියය,  ශීලව්‍රතයෙන් ශුද්ධියයයි මෙබඳු යම් දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  මේ තුන් සංයෝජනයෝ වෙති.

120. එහි තුන් තෘෂ්ණාවෝ කවරහුද?   කාමතෘෂ්ණා,  භවතෘෂ්ණා,  විභවතෘෂ්ණා යනුයි.

121. එහි භව තෘෂ්ණාව කවරේද?   භව දෘෂ්ටිය හා එක්වූ රාගය,  සරාගය,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්ම, මෙය භව තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.   එහි විභව තෘෂ්ණාව කවරේද?   උච්ඡේද දෘෂ්ටි සහගතවූ රාගය,  සරාගය,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය විභව තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.   අවශෙෂ තෘෂ්ණාව කාමතෘෂ්ණාවයි.

122. එහි කාම තෘෂ්ණාව කවරේද?   කාමධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය කාම තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.

123.  රූප ධාතුව,  අරූප ධාතුව යන දෙක හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය භව තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.

124. උච්ඡෙද දෘෂ්ටි සහගතවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම  මේ තුන් තෘෂ්ණාවෝයි.

125. සෙසුද තුන් තෘෂ්ණාව කවරහුද?   කාමතණ්හා,  රූපතණ්හා,  අරූපතණ්හා යනුයි.

126. එහි කාම තෘෂ්ණාව කවරේද?   කාමධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය කාම තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.

127. එහි රූප තෘෂ්ණාව කවරේද?   රූප ධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය රූප  තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.

128. එහි අරූප තෘෂ්ණාව කවරේද?   අරූප ධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය අරූප  තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.   මේ තුන් තෘෂ්ණාවෝයි.

129. සෙසුද තුන් තෘෂ්ණාව කවරහුද?   රූපතණ්හා,  අරූපතණ්හා,  නිරෝධ තණ්හා යනුයි.

130. එහි රූප තෘෂ්ණාව කවරේද?   රූප ධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය රූප  තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.

131. එහි අරූප තෘෂ්ණාව කවරේද?   අරූප ධාතුව හා යුක්තවූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මෙය අරූප  තෘෂ්ණාවයයි කියනු ලැබේ.   මේ තුන් තෘෂ්ණාවෝයි.

132. එහි නිරොධ තෘෂ්ණාව කවරේද?   උච්ඡේද දෘෂ්ටිය හා එක්වූ රාගය,  සරාගය,  බලවත් ඇල්ම යනුයි.   මේ තුන් තෘෂ්ණාවෝයි.

133. එහි තුන් එසනාවෝ කවරහුද?   කාමෙසනා,  භවෙසනා,  බ්‍රහ්මචරියෙසනා යනුයි.

134. එහි කාමෙසනාව කවරේද?   කාමයන්හි යම් කාමච්ඡන්‍දයක්,  කාමයන්හි බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,  මෙය කාමෙසනාව යයි කියනු ලැබේ.

135. එහි භවෙසනාව කවරේද?   භවයන්හි යම් භවච්ඡන්‍දයක්,  භවය පිළිබඳ ඇල්මක් ඇද්ද,  මෙය භවෙසනාව යයි කියනු ලැබේ.

136. එහි බ්‍රහ්මචරියෙසනාව කවරේද?   ලෝකය ශාස්වතය කියා හෝ,  ආශාස්වතය කියා හෝ,  -පෙ- නොවූයේ නොවෙයි,  නුවූයේ නොවෙයි,  සත්ත්‍වයා මරණින් පසු වන්නේය කියා හෝ,  යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  මෙය බ්‍රහ්මචරියෙසනාවයයි කියනු ලැබේ.

137. එහි කාමෙසනාව කවරේද?   කාමභවය,  එය හා එකතුවූ අකුසල කාය කර්‍මය,  වාග් කර්‍මය,  මනස් කර්මය යනුයි.  මෙය කාමෙසනාව යයි කියනු ලැබේ.

138. එහි භවෙසනාව කවරේද?   භවරාගය,  එය හා එකතුවූ අකුසල කාය කර්මය,  වාග් කර්මය,  මනස් කර්මය යනුයි.   මෙය භවෙසනාව යයි කියනු ලැබේ.

139. අන්තග්ගාහික දිට්ඨිය,  එය හා එකතුවූ අකුසල කාය කර්මය,  වාග් කර්මය,  මනස් කර්මය යනුයි.   මෙය තුන් ඒසනාවෝයි.

140. එහි තුන් විධාවෝ (මානයෝ) කවරහුද?   ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය,  සමාන වෙමියි මානය,  හීන වෙමියි මානය,   මේ තුන් මානයෝයි.

141. එහි භය තුන කවරහුද?   ජාති භය,  ජරා භය,  මරණ භය යනුයි.

142. එහි ජාති භය කවරේද?   ජාතිය නිසා භයක්,  භය ස්වභාවයක්,  භය වශයෙන් කයේ තැතිගැන්මක්,  ලොමු ඩැහැගැන්මක්,  චිත්තයාගේ තැතිගැන්මක් ඇද්ද,   මෙය ජාති භයයයි කියනු ලැබේ.

143. එහි ජරා භය කවරේද?   ජරාව නිසා භයක්,  භය ස්වභාවයක්,  භය වශයෙන් කයේ තැතිගැන්මක්,  ලොමු ඩැහැගැන්මක්,  චිත්තයාගේ තැතිගැන්මක් ඇද්ද,   මෙය ජරා භයයයි කියනු ලැබේ.

144. එහි මරණ භය කවරේද?   මරණය නිසා භයක්,  භය ස්වභාවයක්,  භය වශයෙන් කයේ තැතිගැන්මක්,  ලොමු ඩැහැගැන්මක්,  චිත්තයාගේ තැතිගැන්මක් ඇද්ද,   මෙය මරණ භයයයි කියනු ලැබේ.   මේ භය තුන වෙති.

145. එහි අවිද්‍යා තුන කවරහුද?   අතීත කාලය නිසා හෝ සැක කරයි.   විචිකිච්ඡා උපදවයි.   ස්ථිරව නොපිහිටයි.   මනාකොට නොපහදියි.   අනාගත කාලය නිසා හෝ සැක කරයි.   විචිකිච්ඡා උපදවයි.   ස්ථිරව නොපිහිටයි.   මනාකොට නොපහදියි.   දැන් පවත්නා කාලය නිසා හෝ සැක කරයි.   විචිකිච්ඡා උපදවයි.   ස්ථිරව නොපිහිටයි.   මනාකොට නොපහදියි.      මේ තුන් අවිද්‍යාවෝයි.

146. එහි තීත්‍ර්‍ථායතන තුන කවරහුද?   මෙහි වනාහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ,  යම් ඒ සත්ත්‍ව කෙනෙක් තෙම සැපයක් හෝ,  දුකක් හෝ,  සැපදුක් නොවන්නක් විඳීද,  මේ සියල්ලම පූර්‍ව කළ කර්‍ම හේතුවෙන් විඳීය කියා මෙය කියන්නේ වෙයි.   මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇත්තේ වෙයි.   යම්කිසි සත්ත්‍වයෙක් තෙම සැපයක් හෝ,  දුකක් හෝ,  සැපදුක් නොවන්නක් විඳීද,  මේ සියල්ලම ඊශ්වර නිර්මාණ හේතුවෙන් වන්නේයයි මෙබඳු දෘෂ්ටියක් ඇත්තේ වෙයි. මෙහි වනාහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ,  යම් ඒ සත්ත්‍ව කෙනෙක් තෙම සැපයක් හෝ,  දුකක් හෝ,  සැපදුක් නොවන්නක් විඳීද,  මේ සියල්ලම හේතුවක් නැතිව,  ප්‍රත්‍යයක් නැතිව සිදුවන්නේයයි මෙසේ කියන්නේ වෙයි.   මෙබඳු දෘෂ්ටි ඇත්තේ වෙයි.

147. එහි කිඤ්චන තුන කවරහුද?   රාගය කිඤ්චන (පලිබොධ) යකි.   දොසය කිඤ්චනයකි.   මොහය කිඤ්චනයකි.

148. එහි තුන් අංගනයෝ (කෙලෙස්) කවරහුද?   රාගය අංගනයකි.   ෙවෂය අංගනයකි.   මොහය අංගනයකි.

149. එහි මල තුන කවරහුද?   රාගය මලයකි.   ෙවෂය මලයකි.   මොහය මලයකි යනුයි.

150. එහි තුන් විසමයෝ කවරහුද?   රාගය විසමය.   දොසය විසමය.   මොහය විසමය යනුයි.   මෙය තුන් විසමයෝයයි කියනු ලැබේ.

151. සෙසු තුන් විසමයෝ කවරහුද?   කාය විසමය.   වචී විසමය.   මනො විසමය යනුයි.   මෙය සෙසු තුන් විසමයෝයයි කියනු ලැබේ.

152. එහි තුන් ගිනි කවරහුද?   රාග නමැති ගින්න,  ෙවෂ නමැති ගින්න,  මෝහ නමැති ගින්න යනුයි.   මෙය තුන් ගිනියයි කියනු ලැබේ.

153. එහි තුන් කසටයෝ කවරහුද?   රාග කසටය,  ෙවෂ කසටය,  මෝහ කසටය යනුයි.   මෙය තුන් කසටයෝයයි කියනු ලැබේ.

154. සෙසු තුන් කසටයෝ කවරහුද?   කාය කසටය,  වචී කසටය,  මනො කසටය යනුයි.   මෙය සෙසු තුන් කසටයෝයයි කියනු ලැබේ.

155. එහි අස්සාද දිට්ඨිය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ,  කාමයන්හි දොෂයක් නැතැයි මෙසේ කියන්නේ වෙයි.   මෙසේ දෘෂ්ටිය ඇත්තේ වෙයි.   හෙතෙම කාමයන්හි පරිභොගයට පැමිණෙයි.   මෙය අස්සාද දිට්ඨියයයි කියනු ලැබේ.

156. එහි අත්තානුදිට්ඨිය කවරේද?   මෙහි ආය්‍ර්‍යයන්ගේ නොදැකීම ඇති,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි දක්‍ෂ නොවූ,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි විනීත නොවූ,  සත්පුරුෂයන්ගේ නොදැකීම ඇති,  සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්‍ෂවූ,  සත්පුරුෂ ධර්‍මයෙහි අවිනීතවූ,  අශ්‍රුතවත් පෘතග්ජන තෙම රූපය ආත්මය වශයෙන් බලයි.   තමා රූපවත්යයි කියා හෝ,  රූපය තමා කෙරෙහි පිහිටියේයයි කියා හෝ,  තමා රූපයෙහි ඇත්තේය කියා හෝ,  වේදනාව -පෙ- සඤ්ඤාව -පෙ- සංඛාරයන් -පෙ- විඤ්ඤාණය ආත්ම වශයෙන් බලයි.   තමා විඤ්ඤාණවත්ය කියා හෝ,  විඤ්ඤාණය තමා කෙරෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  තමා විඤ්ඤාණයෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අත්තානුදිට්ඨියයි කියනු ලැබේ.

157. එහි මිච්ඡාදිට්ඨිය කවරේද?   දුන් දෙයෙහි විපාක නැත.   පරිත්‍යාග කිරීමෙහි විපාක නැත.   යම් කෙනෙක් මේ ලොවද,  පරලොවද තෙමේ මනාකොට දැන ප්‍රත්‍යක්‍ෂකොට ප්‍රකාශ කෙරෙත්.   මෙබඳුවූ යම් දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක් ඇද්ද,  විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද, මෙය මිච්ඡාදිට්ඨියයි කියනු ලැබේ.

158. සාස්සත දිට්ටිය,  අස්සාද දිට්ඨිය,  සක්කාය දිට්ඨිය,  අත්තානු දිට්ටිය,  උච්ඡේද දිට්ඨිය,  මිච්ඡා ද්ට්ඨිය යනුයි.

159. එහි අරතිය කවරේද?   ඈත නවයෙහිවූ සේනාසනයන්හි,  අනික් අනික් හෝ අධිකුසල ධර්‍මයන්හි නොඇල්ම,   අරතිකාව,  අනභිරතිය,  අනභිරමණය,  උක්කණ්ඨිතාව,  ත්‍රස්තවීම යනුයි.    මෙය අරතියයි කියනු ලැබේ.

160. එහි විහෙසය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අතින් හෝ,  කැට කැබිලිතිවලින් හෝ,  දණ්ඩෙන් හෝ,  ආයුධයෙන් හෝ,  රැහැනින් හෝ,  අනික් අනික් දෙයකින් හෝ සත්ත්‍වයන් වෙහෙසවයි.   යම් මෙබඳු හෙඨනයක්,  විහෙඨනයක්,  හිංසනයක්,  විහිංසනයක්,  රොසනයක්,  විරොසනයක්,  පරූපඝාතයක් ඇද්ද,   මෙය විහෙසයයයි කියනු ලැබේ.

161. එහි අධම්මචරියාව කවරේද?   කයින් අධර්‍මයෙහි හැසිරීම,  විසමව හැසිරීම,  වචනයෙන් අධර්මයෙහි හැසිරීම,  විසමව හැසිරීම,  මනසින් අධර්‍මයෙහි හැසිරීම,  විසමව හැසිරීම, මෙය අරතියයි කියනු ලැබේ.

162. එහි දොවචස්සතාව කවරේද?   සමාන මර්ම ඇති එකට හැසිරෙන්නවුන් කියනු ලබන කල්හි එහි අකීකරුවීමක්,  දොවචස්සියක්,  දොවචස්සතාවක්,  විරුද්ධගැන්මක්,  විරුද්ධ පැවැත්මක්,  අනදරියක්,  අනාදරතාවක්,  වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය නොපිළිගැන්මක් ඇද්ද,   මෙය දොවචස්සතාවයයි කියනු ලැබේ.

163. එහි පාපමිත්තාව කවරේද?   යම් ඒ පුද්ගල කෙනෙක් අශ්‍රද්ධාවත්ද,  දුශ්ශීලයෝද,  අල්පශ්‍රුතයෝද,  මසුරුවූවෝද,  මෝඩයෝද,  ඔවුන් යම් සේවනයක්,  නිසේවනයක්,  සංසේවනයක්,  භජනයක්,  සංභජනයක්,  භත්තියක්,  සම්භත්තියක්,  එයට නැමීමක් ඇද්ද, මෙය පාපමිත්තතාවයයි කියනු ලැබේ.

164. එහි නානත්ත සංඥාව කවරේද?   කාම සඤ්ඤාව,  ව්‍යාපාද සඤ්ඤාව,  විහිංසා සඤ්ඤාව, මෙය නානත්තසඤ්ඤාව යයි කියනු ලැබේ.   සියලුම අකුසල සඤ්ඤාවෝ නානත්තසඤ්ඤා නමි.

165. එහි උද්ධච්චය කවරේද?   යම් චිත්තයාගේ නොසන්සුන් බවක්,  අවුපසමයක්,  චිත්තයාගේ වික්‍ෂෙපයක්,  චිත්තයාගේ භ්‍රාන්තත්වයක් ඇද්ද, මෙය උද්ධච්චයයි කියනු ලැබේ.

166. එහි කෝසජ්ජය කවරේද?   කාය දුශ්චරිතයෙහි හෝ,  වචී දුශ්චරිතයෙහි හෝ,  මනස් දුශ්චරිතයෙහි හෝ,  පංචකාම ගුණයන්හි හෝ,  ච්ත්තයාගේ අත්හැර දැමීමක්,  අත්හැර දැමීම අනුව යෙදීමක්,  කුසල ධර්‍මයන්ගේ භාවනාවෙහි නොසකස්ව කිරීමක්,  නිතර නොකිරීමක්,  නොනිමි ක්‍රියාවක්,  නොඇළුන වෘත්තියක්,  බහාතැබූ කැමැත්තක්,  බහාතැබූ ධෛය්‍ර්‍යයක්,  සේවනය නොකිරීමක්,  භාවනා නොකිරීමක්,  බහුලව නොකිරීමක්,  අනධිෂ්ඨානයක්,  නොයෙදිමක්,  ප්‍රමාදයක් ඇද්ද,  එයයි.   යම් මෙබඳු ප්‍රමාදයක්,  පමජ්ජනාවක්,  ප්‍රමාදයෙහි යෙදුන බවක් ඇද්ද, මෙය කෝසජ්ජයයයි කියනු ලැබේ.   එහි ප්‍රමාදය කවරේද?   -පෙ- මෙය ප්‍රමාදයයි කියනු ලැබේ.

167. එහි අසන්තුට්ඨිතාව කවරේද?   කොයි යම් ක්‍රමයකින් වේවා,  ලැබෙන චීවර,  පිණ්ඩපාත,  සේනාසන,  ගිලන්පස බෙහෙත් පිරිකර වලින් හෝ,  පංචකාම ගුණයන් ගෙන් හෝ,  සතුටු නොවූවහුගේ වැඩි වැඩිය කැමැතිවිමයි.   යම් මෙබඳු ඉච්ඡාවක්,  ඉච්ඡාගතයක්,  මහිච්ඡතාවක්,  රාගයක්,  සාරාගයක්,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය අසන්තුට්ඨිතාවයයි කියනු ලැබේ.

168. එහි අහිරිකය කවරේද?   යම් (පාපයකට) ලජ්ජා නොවේද,  ලාමක අකුසල ධර්‍මයන් රැස් කිරීමෙහි ලජ්ජා කටයුතු දෙයින් ලජ්ජා නොවේද, මෙය අහිරිකයයයි කියනු ලැබේ.

169. එහි අනොත්තප්පය කවරේද?   යම් (පාපයකට) බිය නොවේද,  ලාමකවූ අකුසල ධර්‍මයන්ගේ රැස් කිරීමෙන් බිය වියයුතු දෙයෙහි බිය නොවේද, මෙය අනොත්තප්පයයයි කියනු ලැබේ.

170. එහි ප්‍රමාදය කවරේද?   -පෙ-

171. එහි අනාදරිය කවරේද?   යම් අනාදර භාවයක්,  අනාදරියාකාරයක්,  අගෞරවයක්,  වැඩිමහල්ලන්ගේ වචන නොපිළිගැනීමක්,  අනද්දාවක්,  අනද්දායනයක්,  අනද්දායිත බවක්,  ගරු සිතක් නැති බවක්, මෙය අනාදරියයි කියනු ලැබේ.

172. එහි දොවචස්සතාව කවරේද?   වැඩිහිටි එකට වසන්නවුන් අවවාද වචන කියන කල්හි අකීකරු බවක්,  දොවචස්සියක්,  දොවචස්සතාවක්,  විරුද්ධ ගැන්මක්,  වෙනස්වූ පැවැත්මක්,  අනාදරියක්,  අනාදරතාවක්,  අගෞරවයක්, නොසැලකිල්ලක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය දොවචස්සතාවයයි කියනු ලැබේ.

173. එහි පාපමිත්තතාව කවරේද?   යම් ඒ පුද්ගල කෙනෙක් අශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝද,  දුශ්ශීලයෝද,  අල්පශ්‍රුතයෝද,  මසුරුකම ඇත්තෝද,  මෝඩයෝද,  ඔවුන්ගේ යම් සේවනයක්,  නිසේවනයක්,  සංසේවනයක්,  පටිසේවනයක්,  භජනයක්,  සංභජනයක්,  භත්තියක්,  සංභත්තියක්,  එයට නැමීමක් ඇද්ද, මෙය පාපමිත්තතාවයයි කියනු ලැබේ.

174. එහි අස්සද්ධිය (අශ්‍රද්ධාවත් බව) කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් අශ්‍රද්ධාවත් වේද,  බුදුන් හෝ,  ධර්‍මය හෝ,  සංඝයා හෝ නොඅදහාද,  මෙබඳුවූ යම් අශ්‍රද්ධා බවක්,  අශ්‍රද්ධාකාරයක්,  බලවත් විශ්වාසයෙන් තොර බවක්,  නොපැහැදීමක් ඇද්ද, මෙය අස්සද්ධියයයි කියනු ලැබේ.

175. එහි අවඤ්ඤුතාව කවරේද?   (තද මසුරු බැවින් දන් දෙව,  කුසල් කරවයි වචන නොදන්නා බව) මසුරුකම් පසක් වෙති.   ආවාස මච්ඡරිය,  කුල මච්ඡරිය,  ලාභ මච්ඡරිය,  වණ්ණ මච්ඡරිය,  ධම්ම මච්ඡරිය, යනුයි.   එබඳුවූ යම් මසුරුකමක්,  මසුරු ආකාරයක්,  මසුරුවීම් බවක්,  වෙවිච්ඡාවක්,  තද ආශාවක්,  කටුකඤ්චුකතාවක්,  චිත්තයාගේ නොගැන්මක් ඇද්ද, මෙය අවඤ්ඤුතාවයයි කියනු ලැබේ.

176. එහි කොසජ්ජය කවරේද?   -පෙ-

177. එහි උද්ධච්චය කවරේද?   යම් චිත්තයාගේ නොසන්සුන් කමක්,  අවුපසමයක්,  චිත්ත වික්‍ෂෙපයක්,  චිත්තයාගේ භ්‍රාන්ත බවක් වේද, මෙය උද්ධච්චයයයි කියනු ලැබේ.

178. එහි අසංවරය කවරේද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් ඇසින් රූපය දැක නිමිති ගන්නේ වේද,  කුඩා නිමිති ගන්නේ වේද,  යම් කිසි හේතුවකින් මේ චක්ඛුන්‍ද්‍රියය අසංවරව වාසය කරන්නහුට දැඩි ලෝභය,  දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ ඔහු අනුව පවතින්නාහුද,  එහි සංවරය පිණිස නොපිළිපදියි.   චක්ඛුන්‍ද්‍රියය නොරකියි.   චක්ඛුන්‍ද්‍රියය නොරකියි.   චක්ඛුන්‍ද්‍රියයෙහි සංවරය පිණිස නොපැමිණෙයි.      කණින් ශබ්දය අසා -පෙ-  නාසයෙන් ඝන්‍ධය ආභ්‍රාණය කොට  -පෙ-  දිවින් රසය විඳ -පෙ-  කයින් ස්පර්‍ශය ස්පර්‍ශකොට  -පෙ-  සිතින් ධර්‍මය දැන නිමිති ගන්නේ වේද,  කුඩා නිමිති ගන්නේ වේද,  යම් කිසි හේතුවකින් මනෙන්‍ද්‍රියය අසංවරව වාසය කරන්නහුට දැඩි ලෝභය,  දොම්නස යන ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ ඔහු අනුව පවතින්නාහුද,  එහි සංවරය පිණිස නොපිළිපදියි.   මනෙන්‍ද්‍රියය නොරකියි.   මනෙන්‍ද්‍රියයෙහි සංවරයට නොපැමිණෙයි.

179. එහි දුශ්ශීල බව කවරේද?   කායික කුසල ශික්‍ෂා ඉක්මවීම,  වාචසික කුසල ශික්‍ෂා ඉක්මවීම,  කායික වාචසික කුසල ශික්‍ෂා ඉක්මවීම, යනුයි.   මෙය දුශ්ශීල බවයයි කියනු ලැබේ.

180. එහි ආය්‍ර්‍යයන් නොදකිනු කැමැත්ත කවරේද?   එහි ආය්‍ර්‍යයෝ කවරහුද?   බුදුවරුද,  බුද්ධ ශ්‍රාවකයෝද යනුයි.   මේ ආය්‍ර්‍යයන්ගේ යම් නොදකිනු කැමැත්තක්,  අදිට්ඨුකම්‍යතාවක්,  ධර්‍මය නොඇසිමක්,  ඔවුන් ළඟට ගොස් සේවනය නොකිරීමක් ඇද්ද එයයි.    මෙය ආය්‍ර්‍යයන් නොදකිනු කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.

181. එහි සද්ධර්‍මය නොඅසනු කැමැත්ත කවරේද?   එහි සද්ධර්‍මය කවරේද?   සතර සතිපට්ඨානයෝ,  සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයෝ,  සතර ඎද්ධිපාදයෝ,  පඤ්චෙන්‍ද්‍රියයෝ,  පංචබලයෝ,  සප්ත බොධ්‍යංගයෝ,  ආය්‍ර්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්‍ගය,  යනුයි.   මෙය සද්ධර්‍මයයයි කියනු ලැබේ.   මේ සද්ධර්‍මයාගේ යම් නොඅසනු කැමැත්තක්,  සේවනය නොකිරිමක්,  ඉගෙණගනු නොකැමැත්තක්,  නොදරණු කැමැත්තක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සද්ධර්‍මය නොඅසනු කැමැත්තයයි කියනු ලැබේ.

182. එහි උපාරම්භ (දොස් කීමේ) සිත් ඇති බව කවරේද?   එහි උපාරම්භය කවරේද?   යම් උපාරම්භයක් ඇද්ද,  නැවත නැවත උපාරම්භයක් ඇද්ද,    උපාරම්භනයක් ඇද්ද,  නැවත නැවත උපාරම්භනයක් ඇද්ද,  අනුපාරම්භිත බවක්,  දොස් කීමක්,  නින්දා කිරීමක්,  පරිභවයක්,  සිදුරු සෙවිමක්,  ඇද්ද, මෙය උපාරම්භ (දොස් කීමේ) සිත් ඇති බව යයි කියනු ලැබේ.

183. එහි මුළා සිහි ඇති බව කවරේද?   යම් සිහි නැති බවක්,  සිහි නොකිරීමක්,  නැවත සිහි නොකිරීමක්,  සිහි නොකිරීම් බවක්,  නොදැරීම් බවක්,  අමතක බවක්,  සිහි මුළා බවක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය සිහි මුළා ඇති බව යයි කියනු ලැබේ.

184. එහි විමසන නුවණ නැති බව කවරේද?   යම් නොදැනීමක්,  නොදැකීමක්,  -පෙ-  අවිද්‍යාවක්,  අගුලක්,  මොහයක්,  අකුසල මූලයක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය විමසන නුවණ නැති බව යයි කියනු ලැබේ.

185. එහි චිත්තයාගේ වික්‍ෂෙපය කවරේද?   චිත්තයාගේ යම් නොසන්සුන් බවක්,  අවුපසමයක්,  චිත්ත වික්‍ෂෙපයක්,  චිත්තයාගේ භ්‍රාන්ත ගතියක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය චිත්තයාගේ වික්‍ෂෙපයයයි කියනු ලැබේ.

186. එහි අයොනිසො මනසිකාරය කවරේද?   අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යයයි නුනුවණින් සිහිකිරීම,  දුකෙහි සුඛයයි නුනුවණින් මෙනෙහි කිරීම,    අනාත්මයෙහි ආත්මයයි නුනුවණින් මෙනෙහි කිරීම,  යනු අයොනිසෝ මනසිකාරයයි.   චතුරාය්‍ර්‍ය සත්‍යයට ප්‍රතිපක්‍ෂවූ හෝ චිත්තයාගේ ආවට්ටනයක්,  නැවත නැවත ආවට්ටනයක්,  හකුලා ගැනීමක්,  ඒ පිළිබඳ සිත එක්තැන්ව තැබීමක්,  මනසිකාරයක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය අයොනිසො මනසිකාරයයයි කියනු ලැබේ.

187. එහි වැරදි මාර්ග සේවනය කවරේද?   එහි වැරදි මාර්ගය කවරේද?   මිච්ඡාදිට්ඨිය,   මිච්ඡාසංකප්පය,   මිච්ඡාවාචාව,   මිච්ඡාකම්මන්තය,   මිච්ඡාආජීවය,   මිච්ඡාවායාමය,   මිච්ඡාසතිය,   මිච්ඡාසමාධිය යනුයි.   මෙය වැරදි මාර්ගයයි කියනු ලැබේ.   මේ වැරදි මාර්ගයාගේ යම් සේවනයක්,  නිසෙවනයක්,  සංසේවනයක්,  භජනයක්,  සංභජනයක්,  භත්තියක්,  සම්භත්තියක්,  එයට නැවීමක්,  ඇද්ද,   මෙය වැරදි මාර්ග සේවනයයයි කියනු ලැබේ.

188. එහි චිත්තයාගේ ලීන බව (සැඟවුන) ගතිය කවරේද?   චිත්තයාගේ යම් නොසුදුසු බවක්,  වැඩට අයොග්‍ය බවක්,  ඔබා තැබූ බවක්,  සල්ලීනයක්,  ලීනයක්,  ලීයනයක්,  ලීයිත බවක්,  මැලි බවක්,  මැලි ආකාරයක්,  චිත්තයාගේ මැලිවීම් බවක් ඇද්ද,   මෙය චිත්තයාගේ ලීන බව (සැඟවුන ගතිය) යයි කියනු ලැබේ.

චතුක්කය.

189. එහි සතර ආසවයෝ කවරහුද?   කාමාසවය,  භවාසවය,  දිට්ඨාසවය,  අවිජ්ජාසවය යනුයි. මෙය සතර ආසවයෝයයි කියනු ලැබේ.

190. එහි කාමාසවය කවරේද?   කාමයන්හි යම් කාමච්ඡන්‍දයක්,  කාමරාගයක්,  කාමනන්‍දියක්,  කාමතණ්හාවක්,  කාම ස්නේහයක්,  කාම පරිලාහයක්,  කාම මුච්ඡාවක්,  කාමයෙහි බලවත්සේ ඇලීමක් ඇද්ද,  එයයි.    මෙය කාමාසවයයි කියනු ලැබේ.

191. එහි භවාසවය කවරේද?   භවයන්හි යම් භවච්ඡන්දයක් -පෙ- මෙය භවාසවයයි කියනු ලැබේ.

192. එහි දිට්ඨාසවය කවරේද?   කාමයන්හි යම් කාමච්ඡන්‍දයක්,  කාමයන්හි බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,  මෙබඳු යම් දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක් -පෙ- විපරීත ගැන්මක්,  ඇද්ද,  එයයි.   සියලුම මිත්‍ථ්‍යාදෘෂ්ටිය දිට්ඨාසවයයි.

193. එහි අවිජ්ජාසවය කවරේද?   දුකෙහි නොදැනීම,  දුක්ඛ සමුදයෙහි නොදැනීම,  දුක්ඛ නිරොධයෙහි නොදැනීම,  දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි නොදැනීම,  පූර්‍වාන්තයෙහි නොදැනීම,  අපරාන්තයෙහි නොදැනීම,  පූර්වාපරාන්තයෙහි නොදැනීම,  මෙය හේතුවෙන් උපන්නේය යන ප්‍රතිත්‍ය සමුත්පාදයෙහි ධර්මයන්හි නොදැනීම, යනුයි.   එබඳු යම් නොදැකිමක්,  නොදැනීමක්,  -පෙ- අවිද්‍යාවක්,  අගුලක්,  මොහයක්,  අකුශල මූලයක්,  ඇද්ද,  එයයි.    මෙය අවිජ්ජාසවයයි කියනු ලැබේ.

194. එහි සතර ග්‍රන්ථයෝ කවරහුද?   -පෙ- සතර ඔඝයෝ කවරහුද?   -පෙ- සතර යෝඝයෝ කවරහුද?   -පෙ- සතර උපාදානයෝ කවරහුද?   කාමූපාදානය,  දිට්ඨුපාදානය,  සීලබ්බතූපාදානය,  අත්තවාදූපාදානය යනුයි.

195. එහි කාමූපාදානය කවරේද?   කාමයන්හි යම් කාමච්ඡන්දයක්,  කාමරාගයක්,  කාමනන්දියක්,  කාමතණ්හාවක්,  කාමසෙනහයක්,  කාමපරිළාහයක්,  කාමමුච්ඡාවක්,  කාමයෙහි බලවත් ඇල්මක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය කාමූපාදානයයයි කියනු ලැබේ.

196. එහි දිට්ඨූපාදානය කවරේද? දුන් දෙයෙහි විපාක නැත.   පරිත්‍යාග කිරීමෙහි විපාක නැත.   යම් කෙනෙක් මේ ලොවද,  පරලොවද තෙමේ මනාකොට දැන ප්‍රත්‍යක්‍ෂකොට ප්‍රකාශ කෙරෙත්.   මෙබඳුවූ යම් දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක් ඇද්ද,  සීලබ්බතූපාදානයද,  අත්තවාදූපාදානයද,  හැර සියලු මිත්‍ථ්‍යාදෘෂ්ටිය දිට්ඨූපාදානය නමි.   මෙය දිට්ඨූපාදානයයයි කියනු ලැබේ.

197. එහි ශීලබ්බතූපාදානය කවරේද?   මේ ශාසනයෙන් පිටත් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශීලයෙන් ශුද්ධිය වේයයි,  ව්‍රතයෙන් ශුද්ධිය වේයයි, ශීල ව්‍රතයෙන් ශුද්ධිය වේයයි, යම් මෙබඳු දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීතගැන්මක් ඇද්ද, මෙය ශීලබ්බතූපාදානයයයි කියනු ලැබේ.

198. එහි අත්තවාදූපාදානය කවරේද?   මෙහි ආය්‍ර්‍යයන්ගේ නොදැකීම ඇති,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි දක්‍ෂ නොවූ,  ආය්‍ර්‍ය ධර්මයෙහි විනීත නොවූ,  සත්පුරුෂයන්ගේ නොදැකීම ඇති,  සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි අදක්‍ෂවූ,  සත්පුරුෂ ධර්‍මයෙහි අවිනීතවූ,  අශ්‍රුතවත් පෘතග්ජන තෙම රූපය ආත්මය වශයෙන් බලයි.   තමා රූපවත්යයි කියා හෝ,  රූපය තමා කෙරෙහි පිහිටියේයයි කියා හෝ,  තමා රූපයෙහි ඇත්තේය කියා හෝ,  වේදනාව -පෙ- සඤ්ඤාව -පෙ- සංඛාරයන් -පෙ- විඤ්ඤාණය ආත්ම වශයෙන් බලයි.   තමා විඤ්ඤාණවත්ය කියා හෝ,  විඤ්ඤාණය තමා කෙරෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  තමා විඤ්ඤාණයෙහි පිහිටියේය කියා හෝ,  යම් මෙබඳු දෘෂ්ටියක්,  දෘෂ්ටි ගැන්මක්,  -පෙ- විපරීත ගැන්මක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අත්තවාදූපාදානයයයි කියනු ලැබේ.

199. එහි සතර තණ්හා උපාදාවෝ කවරහුද?   චීවර හේතුවෙන් හෝ භික්‍ෂුවගේ තෘෂ්ණාව උපදිනු ලබන්නාහු උපදිත්.   පිණ්ඩපාත හේතුවෙන් හෝ භික්‍ෂුවගේ තෘෂ්ණාව උපදිනු ලබන්නාහු උපදිත්.   සේනාසන හේතුවෙන් හෝ භික්‍ෂුවගේ තෘෂ්ණාව උපදිනු ලබන්නාහු උපදිත්.   මෙසේ ප්‍රණීත අප්‍රණීත දෙයෙහි භික්‍ෂුවගේ තෘෂ්ණාව උපදිනු ලබන්නාහු උපදිත්.

200. එහි සතර අගති ගමනයෝ කවරහුද?   ඡන්දයෙන් අගතියට යෙයි.   ෙවෂයෙන් අගතියට යෙයි.   මෝහයෙන් අගතියට යෙයි.   භයෙන් අගතියට යෙයි.   මෙබඳු යම් අගති ගමනයක්,  ඡන්ද ගමනයක්,  වග්ග ගමනයක්,  වාරි (පහත්) ගමනක්, ඇද්ද, මෙය සතර අගති ගමනයෝයයි කියනු ලැබේ.

201. එහි සතර විපරීතයෝ කවරහුද?   අනිත්‍යයෙහි නිත්‍යයයි හැඟීමෙන් විපරීතය.   සිතින් විපරීතය.   දෘෂ්ටියෙන් විපරීතය.   දුකෙහි සැපයයි සංඥාවෙන් විපරීතය.   චිත්තයෙන් විපරීතය.   දෘෂ්ටියෙන් විපරීතය.   අනාත්මයෙහි ආත්මයයි සංඥාවෙන් විපරීතය.   සිතින් විපරීතය.   දෘෂ්ටියෙන් විපරීතය.   අශුභයෙහි ශුභයයි සංඥාවෙන් විපරීතය.   සිතින් විපරීතය.   දෘෂ්ටියෙන් විපරීතය යනුයි.    මෙය සතර විපරීතයෝයයි කියනු ලැබේ.

202. සතර අනරිය වොහාරයෝ කවරහුද?   නොදැකි දෙයෙහි දැක්කේයයි කීම,  නොඇසූ දෙයෙහි ඇසුවේයයි කීම,   අමුතයෙහි මුතයයි කීම,  නොදන්නා දෙය දන්නේයයි කීම,   මෙය සතර අනරිය වොහාරයෝයයි කියනු ලැබේ.

203. එහි සෙසුද අනරිය වොහාරයෝ සතරදෙන කවරහුද?   දැකි දෙයෙහි නොදැක්කේයයි කීම,  ඇසූ දෙයෙහි නොඇසුවේයයි කීම,   මුතයෙහි අමුතයයි කීම,  දන්නා දෙයෙහි නොදන්නේයයි කීම,   යනු සතර අනරිය වොහාරයෝයි.

204. එහි සතර දුශ්චරිතයෝ කවරහුද?   පාණාතිපාතය,  අදින්නාදානය,  කාමෙසුමිච්ඡාචාරය,  මුසාවාදය,  යනුයි. මෙය සතර දුශ්චරිතයෝයයි කියනු ලැබේ.

205. එහි සෙසුද සතර දුශ්චරිතයෝ කවරහුද?   මුසාවාදය,  පිසුණාවාචාව,  ඵරුසාවාචාව,  සම්ඵප්පලාපය  යනුයි. මෙය සෙසු සතර දුශ්චරිතයෝයයි කියනු ලැබේ.

206. එහි සතර භය කවරහුද?   ජාති භය,  ජරා භය,  ව්‍යාධි භය,  මරණ භය යනුයි.   මේ සතර භය වෙති.

සෙසුද සතර භය කවරහුද?   රාජ භය,  චෝර භය,  අග්ගි භය,  උදක භය යනුයි.   මේ සෙසුද සතර භය වෙති.

සෙසුද සතර භය කවරහුද?   (මුහුදු) රැලින් ඇතිවන භය,  කිඹුල් බිය,  සුලි භය,  චණ්ඩ මතස්‍යයන්ගේ භය යනුයි.   මේ සතර භය වෙති.   සෙසුද සතර භය කවරහුද?   අත්තානු භය,  පරාණුවාද භය,  දණ්ඩ භය,  දුග්ගති භය යනුයි.   මේ සතර භය වෙති.

207. එහි සතර දෘෂ්ටීහු කවරහුද?   වේදනාව ආත්ම වශයෙන් බලන්නේ වේදනාවෙන්ම වේදනාව කරණ ලද්දේයයි දෘෂ්ටිය,  වේදනාව ආත්මය වශයෙන් බලන්නේ අනික් වේදනාවකින් මේ වේදනාව කරණ ලද්දේයයි සත්‍ය වශයෙන්  ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.   අසයංකාරවූ,  අපරංකාරවූ,  අධිච්ච සමුප්පන්නය,  සුඛ දුක්ඛයයි සත්‍ය වශයෙන්,  ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.

 
පඤ්චකය.

208. එහි පඤ්චඔරම්භාගිය සඤ්ෙඤා්ජනයෝ කවරහුද?   සක්කායදිට්ඨිය,  විචිකිච්ඡාය,  සීලබ්බත පරාමාසය,  කාමච්ඡන්‍දය,  ව්‍යාපාදය.   මෙය පඤ්චඔරම්භාගීය සඤ්ෙඤා්ජනයෝයයි කියනු ලැබේ.

209. එහි උද්ධම්භාගිය සඤ්ෙඤා්ජන පස කවරහුද?   රූප රාගය,  අරූප රාගය,  මානය,  උද්ධච්චය,  අවිජ්ජාව යනුයි. මෙය උද්ධම්භාගීය සඤ්ෙඤා්ජනයෝයයි කියනු ලැබේ.

210. එහි මසුරුකම් පස කවරහුද?   ආවාස මච්ඡරිය,  කුල මච්ඡරිය,  ලාභ මච්ඡරිය,  වණ්ණ මච්ඡරිය,  ධම්ම මච්ඡරිය, මෙය මසුරුකම් පසයයි කියනු ලැබේ.

211. එහි පංච සංගයෝ කවරහුද?   රාග සංගය,  දොස සංගය,  මොහ සංගය,  මාන සංගය,  දිට්ඨි සංගය, යනුයි.    මෙය පංච සංගයෝයයි කියනු ලැබේ.

212. එහි හුල් පස කවරහුද?   රාග සල්ලය,  දොස සල්ලය,  මොහ සල්ලය,  මාන සල්ලය,  දිට්ඨි සල්ලය,  යනුයි.    මෙය හුල් පස යයි කියනු ලැබේ.

213. එහි පංච චෙතොඛීලයෝ කවරහුද?   ශාස්තෲන් වහන්සේ කෙරෙහි සැක කරයි, විචිකිච්ඡා කරයි, ස්ථිරව නොපිහිටයි,   නොපහදියි.      ධර්‍මයෙහි සැක කරයි.   -පෙ- සංඝයා කෙරෙහි සැක කරයි.   -පෙ- ශික්‍ෂාව කෙරෙහි සැක කරයි.  -පෙ- සබ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි කුපිතවූයේ වෙයි.   නොසතුටුවූයේ,  පහර වැදුනු සිත් ඇත්තේ,  කණුවක් මෙන් වූයේ වෙයි.    මෙය පංච චෙතොඛීලයෝයයි කියනු ලැබේ.

214. සිත පිළිබඳ විනිබන්‍ධ පස කවරහුද?   කාමයෙහි නොහරණ ලද රාග ඇත්තේ වෙයි.   පහ නොකරණ ලද ඡන්‍දය ඇත්තේ වෙයි.   පහ නොකරණ ලද ප්‍රෙමය ඇත්තේ වෙයි.   පහ නොකරණ ලද පිපාසය ඇත්තේ වෙයි.   පහ නොකරණ ලද පරිඩාහය ඇත්තේ වෙයි.   පහ නොකරණ ලද තෘෂ්ණාව ඇත්තේ වෙයි.    කයෙහි නොහරණ ලද රාගය ඇත්තේ වෙයි.   රූපයෙහි නොහරණ ලද රාගය ඇත්තේ වෙයි.   බඩගන්නා තෙක් ඇතිතාක් අනුභවකොට සෙය්‍ය සුඛය,  ඵස්ස සුඛය,  මිද්ධ සුඛය යන මෙහි යෙදුනේ වෙයි.   මම මේ ශීලයෙන් හෝ,  ව්‍රතයෙන් හෝ,  තපසින් හෝ,  බඹසරින් හෝ,   දෙවියෙක් හෝ වන්නෙමි.   එක්තරා දෙවි කෙනෙක් හෝ වන්නෙමියි එක්තරා දේව නිකායක් ප්‍රාත්‍ර්‍ථනාකොට බඹසර හැසිරෙයි.    මෙය සිත පිළිබඳ විනිබන්‍ධ පස කියනු ලැබේ.

215. එහි පංච නීවරණයෝ කවරහුද?   කාමච්ඡන්‍ද නීවරණය,  ව්‍යාපාද නීවරණය,  ථීනමිද්ධ නීවරණය,  උද්ධච්ච කුක්කුච්ච නීවරණය,  විචිකිච්ඡා නීවරණය යනුයි.  මෙය පංච නීවරණයෝයයි කියනු ලැබේ.

216. එහි ආනන්තරිය කර්‍ම පස කවරහුද?   මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා වැදූ මව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් මව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා ස්වකීය පියා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් ස්වකීය පියා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා රහත් කෙනෙකුන් ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් රහත් කෙනෙකුන් ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් දූෂ්‍යවූ සිතින් ලේ උපදවන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි එබඳු දෙයක් විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.   මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් දූෂ්‍යවූ සිතින් ලේ උපදවන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා සංඝ ඝෙද කරන්නේය යන -පෙ- මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් සඞ්ඝයා බිඳුවන්නේය යන මේ කාරණය නම් දක්නට ලැබේ.

217. එහි පංච දෘෂ්ටීහු කවරහුද?   සඤ්ඤීවූයේ,  නිත්‍යවූයේ,  මරණින් මතු ආත්මවත් වේයයි මෙසේ කෙනෙක් කියත්. අසඤ්ඤීවූයේ,  නිත්‍යවූයේ,  මරණින් මතු අනාත්මවත් වේයයි මෙසේ කෙනෙක් කියත්. නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවූයේ,  නිත්‍යවූයේ,  මරණින් මතු ආත්මවත් වේයයි මෙසේ කෙනෙක් කියත්.   විද්‍යමානවූම සත්ත්‍වයාගේ උච්ඡේදය විනාශය,  විභය පනවත්.   දිට්ඨ ධම්ම නිබ්බාණය (ඒ ඒ ලැබූ ආත්මභාවයෙහි දුක්ඛ විනාශය වේයයි හෝ කෙනෙක් කියත්. මෙය පංච දෘෂ්ටීහුයයි කියනු ලැබේ.

218. එහි පඤ්ච වෙර චෙතනාවෝ කවරහුද?   පාණාතිපාතය,  අදින්නාදානය,  කාමෙසුමිච්ඡාචාරය,  මුසාවාදය,  මදයට හා ප්‍රමාදයට හේතුවූ සුරාමෙරය මෙය පඤ්ච වෙර චෙතනාවෝයයි කියනු ලැබේ.

219. එහි පංච ව්‍යසනයෝ කවරහුද?   ඥාති ව්‍යසනය,  භොග ව්‍යසනය,  රොග ව්‍යසනය,  ශීල ව්‍යසනය,  දිට්ඨි ව්‍යසනය,   යනුයි.  මෙය පංච ව්‍යසනයෝයයි කියනු ලැබේ.

220. එහි පස් නොඉවසීම් ආදීනවයෝ කවරහුද?   බොහෝ ජනයාට අප්‍රියවූයේ වෙයි.   අමනාපවූයේ,  වෛර බහුලවූයේ,  සිහි මුළාව කාලක්‍රියා කරයි.   ශරීරයාගේ බිඳීමෙන් මරණින් මතු නපුරු ගති ඇති,  නපුරු සේ වැටෙන,  සැපයෙන් තොර,  නරකයෙහි උපදියි.   මෙය පස් නොඉවසීම් ආදීනවයෝයයි කියනු ලැබේ.

221. එහි පංච භය කවරහුද?   ජීවිත වෘත්තිය පිළිබඳ භය,  නින්දා භය,  කළ පව් ඇති පුද්ගලයා රැස්වූ පිරිසට පැමිණිවිට ඇතිවන සාරජ්ජ භය,  මරණ භය,  දුර්ගති භය යනුයි. මෙය පංච භයයයි කියනු ලැබේ.

222. එහි පංච දිට්ඨ ධම්ම නිබ්බාණ වාදයෝ කවරහුද?   මෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් මෙසේ කියන්නේ වෙයි.   මෙසේ දෘෂ්ටි ඇත්තේ වෙයි.   එනම්,  ´´පින්වත්නි,  යම් හෙයකින් මේ ආත්මය පඤ්චකාම ගුණයන්ගෙන් සම්පූර්‍ණවූයේ,  යුක්තවුයේ,  පිරිවරයි.   පින්වත්නි,  මෙපමණකින් මේ අනාත්මය පරම දිට්ඨ ධම්ම නිබ්බාණයට පැමිණියේ වේය´´ කියායි.   මෙසේ ඇතැමෙක් විද්‍යමානවූම සත්ත්‍වයාට පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ වේය කියයි.   අනිකෙක් ඔහුට මෙසේ කිය.   ´´පින්වත,  මේ ආත්මය ඇතැයි ඔබ යමක් කීයෙහිද,  මෙය නොවේ.   නැතැයි කියමි.  පින්වත, මේ ආත්මය මෙපමණකින් පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ නොවේමය.   එයට හේතු කවරේද?   පින්වත,  කාමයෝ වනාහි අනිත්‍යයෝය.   දුක්ඛයෝය.   පරිණාම ධර්‍මයෝය.   ඔවුන්ගේ පරිණාමයෙන්,  වෙනස් වීමෙන්,  ශොක,  පරිදෙව,  දුක්ඛ, දොමනස්ස, උපායාසයෝ  උපදිත්.´´

´´පින්වත,  යම් හෙයකින් මේ අහෝමය කාමයන්ගෙන් වෙන්ව -පෙ- ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ වාසය කරයි.   පින්වත, පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ වේය´´ යි මෙසේ කෙනෙක් විද්‍යමානවූම සත්ත්‍වයාට පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණය පණවත්.   ඔහුට අනිකෙක් මෙසේ කිය.   ´´පින්වත,  මේ ආත්මය ඇතැයි ඔබ යමක් කීයෙහිද?   මෙය නැතැයි කියමි.   මේ ආත්මය මෙපමණකින් පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ නොවේමය.   එයට හේතු කවරේද?   යමක් එහි විතක්කිතද,  විචාරිතද,  ඒ කරුණින්ම මෙය ඔලාරිකයයි කියයි.   පින්වත,  යම් හෙයකින්,  මේ ආත්මය විතක්ක විචාරයන්ගේ සන්සිඳීමෙන් -පෙ- දුතියජ්ඣානයට පැමිණ වාසය කරයි.   පින්වත,  මෙපමණකින් මේ ආත්මය පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණේය´´ කියායි.   මෙසේ කෙනෙක් විද්‍යමාණවූම සත්ත්‍වයාට පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණය පණවත්.   අනිකක් ඔහුට මෙසේ කීය.   ´´පින්වත,  මේ ආත්මය ඇතැයි ඔබ යමක් කීයෙහිද,  මෙය නැතැයි කියමි.   පින්වත,  මේ ආත්මය නොවේමය.   මෙපමණකින් පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ වෙයි.´´

´´පින්වත,  යම් හෙයකින් මේ ආත්ම ප්‍රීතියගේ වෙන්වීමෙන් -පෙ- තතියජ්ඣානයට පැමිණ වාසය කරයි.   පින්වත,  මෙපමණකින් මේ ආත්මය පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේය´´ කියායි. මෙසේ කෙනෙක් විද්‍යමානවූම සත්ත්‍වයාට පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණය පණවත්.   ඔහුට අනිකෙක් මෙසේ කීය.   ´´පින්වත,  ඔබ මේ ආත්මය ඇතැයි යමක් කීයෙහිද,  මෙය නොවේ.   නැතැයි කියමි.   පින්වත,  මේ ආත්මය මෙපමණකින් පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ නොවෙයි.   එයට හේතු කවරේද?   එහි සුඛ,  පීති,  චිත්තයාගේ ආභොගය යන යමක් ඇත්නම් එයින් මේ ඔලාරිකය කියයි.   පින්වත,  යම් හෙයකින් මේ ආත්මය සුඛයාගේ ප්‍රහාණයෙන් -පෙ- සතරවන ධ්‍යානට පැමිණ වාසය කරයිද,  පින්වත,  මෙපමණකින් මේ ආත්මය පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණයට පැමිණියේ වෙයි.´´ මෙසේ කෙනෙක් විද්‍යමානවූම සත්ත්‍වයාට පරම දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණය පණවත්.    මේ දිට්ඨ ධමම නිබ්බාණ පසයයි කියනු ලැබේ.

ඡක්කය.

223. එහි විවාද මූල සය කවරහුද?   ක්‍රොධය,  ගුණමකුකම,  ඉස්සාව,  කෛරාටිකබව,  ක්‍රොධාදී වශයෙන් ගත් මගම ගැනීම (සන්‍දිට්ඨි පරාමාසය) යනුයි.    මේ විවාද මූල සයයයි කියනු ලැබේ.

224. එහි ඡන්‍ද රාග සය කවරහුද?   ඡන්‍දරාගයෝ නම් ලෞකික දෙය හා සම්බන්‍ධ ධර්‍මයෝයි.   මනාපවූ රූපයන්හි ලෞකික රාගය,  සාරාගය,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්ම, මනාපවූ ශබ්දයන්හි,  -පෙ- මනාපවූ ගන්‍ධයන්හි,  -පෙ-  මනාපවූ රසයන්හි, -පෙ-  මනාපවූ ස්පර්‍ශයන්හි,  -පෙ-  මනාපවූ ධර්‍මයන්හි, ලෞකික රාගය,  සාරාගය,  චිත්තයාගේ බලවත් ඇල්ම,    මේ ඡන්‍දරාග සය යයි කියනු ලැබේ.

225. එහි විරෝධ වස්තු සය කවරහුද?   අමනාපවූ රූපයන්හි චිත්තයාගේ ක්‍රොධය,  පටිඝාතය,  චණ්ඩික්කය,  අස්සුරොපය,  චිත්තයාගේ නොසතුටු බව යනුයි.   අමනාපවූ ශබ්දයන්හි -පෙ- අමනාපවූ ගන්‍ධයන්හි -පෙ- අමනාපවූ රසයන්හි  -පෙ- අමනාපවූ ස්පර්‍ශයන්හි -පෙ- අමනාපවූ ධර්‍මයන්හි චිත්තයාගේ ක්‍රොධය,  පටිඝාතය,  චණ්ඩික්කය,  අස්සුරොපය,  චිත්තයාගේ නොසතුටුබව යනුයි.   මේ විරොධ වස්තු සයයයි කියනු ලැබේ.

226. එහි සවැදෑරුම් තෘෂ්ණා කායයෝ කවරහුද?   රූප තණ්හා,  සද්ද තණ්හා,  ගන්‍ධ තණ්හා,  රස තණ්හා,  ඵොට්ඨබ්බ තණ්හා,  ධම්ම තණ්හා, යනුයි.   මේ සවැදෑරුම් තණ්හා කායයෝයයි කියනු ලැබේ.

227. එහි අගෞරවයෝ සය කවරහුද?   ශාස්තෲන් වහන්සේ කෙරෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි.   ධර්‍මයෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි.   සංඝයා කෙරෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි.   ශික්‍ෂාව කෙරෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි.   අප්‍රමාදයෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි.   පිළිසඳරෙහි අගෞරවවූයේ,  මහත් පැවතුම් නැත්තේ වාසය කරයි. මේ අගෞරවයෝ සයයයි කියනු ලැබේ.

228. එහි පරිහානිය ධර්‍ම සය කවරහුද?   කාම්මාරාමතාව (නව කර්‍මාදියෙහිම ඇලී සිටිම),  භස්සාරාමතාව (පහත් කථාවල ඇලී ගැලී සිටිම),  නිද්දාරාමතාව (නිදීමෙහි ඇලී ගැලී සිටීම),  සංගනිකාරාමතාව (සමූහය හා එක්ව සිටීම),  සංසග්ගරාමතාව (ශ්‍රමණ සංසාර්‍ගාදියෙහි යෙදී සිටීම),     පපංචාරාමතාව (තෘෂ්ණා මාන දෘෂ්ටීන්හි යෙදීම) යනුයි.    මේ පරිහානිය ධර්‍ම සයයයි කියනු ලැබේ.

229. එහි සෙසුද පරිහානිය ධර්‍ම සය කවරහුද?   කම්මාරාමතාව,  භස්සාරාමතාව,   නිද්දාරාමතාව,  සංගානිකාරාමතාව,   දොවචස්සතාව (අකීකරුබව),     පාපමිත්තතාව (පවිටු මිතුරන් ආශ්‍රය කිරීම) යනුයි.    මේ සෙසුද පරිහානිය ධර්‍ම සයයයි කියනු ලැබේ.

230. එහි සොමනස්සුපවිචාර සය කවරහුද?   ඇසින් රූපය දැක සොම්නසට හේතුවූ රූපය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   කණින් ශබ්දය අසා -පෙ- ශබ්දය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   නාසයෙන් ගන්‍ධය ආඝ්‍රාණයකොට -පෙ- ගන්‍ධය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   දිවින් රසය විඳ -පෙ- රසය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   කයින් ස්පර්‍ශය කොට -පෙ- ස්පර්‍ශය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   සිතින් ධර්‍මය දැන සොම්නසට හේතුවූ ධර්‍මය පරීක්‍ෂාකර බලයි. මේ සොමනස්සුපවිචාර සයයයි කියනු ලැබේ.

231. එහි දොමනස්සුපවිචාර සය කවරහුද?   ඇසින් රූපය දැක දොම්නසට හේතුවූ රූපය පරීක්‍ෂාකර බලයි.   කණින් ශබ්දය අසා -පෙ-    නාසයෙන් ගන්‍ධය ආඝ්‍රාණයකොට -පෙ-    දිවින් රසය විඳ -පෙ-    කයින් ස්පර්‍ශය කොට -පෙ-    සිතින් ධර්‍මය දැන දොම්නසට හේතුවූ ධර්‍මය පරීක්‍ෂාකර බලයි.    මේ දොමනස්සුපවිචාර සයයයි කියනු ලැබේ.

232. එහි උපෙක්ඛුපවිචාර සය කවරහුද?   ඇසින් රූපය දැක උපෙක්‍ෂාවට හේතුවූ රූපය පරීක්‍ෂාකරයි.   කණින් ශබ්දය අසා -පෙ-    නාසයෙන් ගන්‍ධය ආඝ්‍රාණයකොට -පෙ-    දිවින් රසය විඳ -පෙ-    කයින් ස්පර්‍ශය කොට -පෙ-    සිතින් ධර්‍මය දැන උපෙක්‍ෂා කටයුතු ධර්‍මය පරීක්‍ෂාකර බලයි.    මේ උපෙක්ඛුපවිචාර සයයයි කියනු ලැබේ.

233. එහි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ සොම්නස් සය කවරහුද?   මන වඩන්නාවූ රූපයන්හි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ,  සිහිල්වූ චෛතසිකය,  සැපවූ චෛතසිකය,  සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සාතවූ,  සුඛවූ,  වෙදයිතවූ,  සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සාතවූ, සුඛවූ වේදනාවෝයි.   මන වඩන්නාවූ ශබ්දයන්හි -පෙ- මන වඩන්නාවූ ගන්‍ධයන්හි -පෙ- මන වඩන්නාවූ රසයන්හි -පෙ- මන වඩන්නාවූ ස්පර්‍ශයන්හි -පෙ- මන වඩන්නාවූ ධර්‍මයන්හි -පෙ- මේ ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ සොම්නස් සයයයි කියනු ලැබේ.

234. එහි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ දොම්නස් සය කවරහුද?   අමනාපවූ රූපයන්හි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ,  සිහිල් නොවූ චෛතසිකය,  දුක්වූ චෛතසිකය,  සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සිහිල් නොවූ,  දුක්වූ,  වෙදයිතවූ,  සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් සිහිල් නොවූ, දුක්වූ වේදනාවෝයි. අමනාපවූ ශබ්දයන්හි -පෙ- අමනාපවූ ගන්‍ධයන්හි -පෙ- අමනාපවූ රසයන්හි -පෙ- අමනාපවූ ස්පර්‍ශයන්හි -පෙ- අමනාපවූ  ධර්‍මයන්හි -පෙ- මේ ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ දොම්නස් සයයයි කියනු ලැබේ.

233. එහි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ උපෙක්‍ෂා සය කවරහුද? උපෙක්‍ෂා කටයුතු රූපයන්හි ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ,  සිහිල් නොවූ අසාත නොවූ, සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් අදුක්ඛවූ,  අසුඛවූ,  වෙදයිතවූ,  චෛතසිකයයි.   සිත හා ස්පර්‍ශයෙන් උපන් අදුක්ඛවූ, අසුඛවූ වේදනාවෝයි.   උපෙක්‍ෂා කටයුතු ශබ්දයන්හි -පෙ- උපෙක්‍ෂා කටයුතු ගන්‍ධයන්හි -පෙ- උපෙක්‍ෂා කටයුතු  රසයන්හි -පෙ- උපෙක්‍ෂා කටයුතු ස්පර්‍ශයන්හි -පෙ- උපෙක්‍ෂා කටයුතු ධර්‍මයන්හි -පෙ- මේ ලෞකික දෙය හා මිශ්‍රවූ උපෙක්‍ෂා සය යයි කියනු ලැබේ.

236. එහි දෘෂ්ටීහු සයදෙන කවරහුද?   මට ආත්මය ඇතැයි හෝ,  ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.    මට ආත්මය නැතැයි හෝ,  ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.    මේ ආත්මය විසින් මේ ආත්මය හඳුනමියි,  ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.     ආත්මය විසින්  අනාත්මය හඳුනමියි හෝ,  ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.    අනාත්මය විසින් ආත්මය හඳුනමියි,  ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.   නැවතද ඔහුට මෙසේ දෘෂ්ටියක් උපදියි.   හෙතෙම මේ කරුණෙහි මේ ආත්මය කියන්නේ, ප්‍රකාශ කරන්නේ, ඒ ඒ තන්හි දිගු කලක් කුශලාකුශල කර්‍මයන්ගේ විපාකය විඳියි.   හෙතෙම නූපන්නේ අතීතයෙහි නොවිය.   හෙතම නූපන්නේ අනාගතයෙහි නොවන්නේය.   නිත්‍ය වූයේ,  ස්ථීරවූයේ, හැමදා සිටින්නේ,  වෙනස් නොවන ධර්ම ඇත්තේයයි ඔහුට සත්‍ය වශයෙන්, ස්ථිර වශයෙන් දෘෂ්ටිය උපදියි.    මේ දෘෂ්ටීහු සයදෙන යයි කියනු ලැබේ.

සත්තකය.

237. එහි අනුසයයෝ සත් දෙන කවරහුද?   කාමරාගානුසය,  පටිඝානුසය,  මානානුසය,  දිට්ඨානුසය,  විචිකිච්ඡානුසය,  භවරාගානුසය,  අවිජ්ජානුසය, යනුයි.     මේ අනුසයයෝ සත් දෙන යයි කියනු ලැබේ.

238. එහි සංයෝජන සත කවරහුද?   කාමරාග සංයෝජනය,  පටිඝ සංයෝජනය,  මාන සංයෝජනය,  දිට්ඨි සංයෝජනය,  විචිකිච්ඡා සංයෝජනය,  භවරාග සංයෝජනය,  අවිජ්ජා සංයෝජනය, යනුයි.   මේ සංයෝජන සත යයි කියනු ලැබේ.

239. එහි සත්ත පරියුට්ඨානයෝ (මැඩගෙන සිටින්නෝ) කවරහුද? කාමරාග පරියුට්ඨානය,  පටිඝ පරියුට්ඨානය,  මාන පරියුට්ඨානය,  දිට්ඨි පරියුට්ඨානය,  විචිකිච්ඡා පරියුට්ඨානය,  භවරාග පරියුට්ඨානය,  අවිජ්ජා පරියුට්ඨානය, යනුයි.   මේ සත්ත පරියුට්ඨානයෝ යයි කියනු ලැබේ.

240. එහි අසද්ධර්‍ම සත කවරහුද?   අශ්‍රද්ධාවත් වූයේ වෙයි.   පවට ලජ්ජා නැත්තේ වෙයි.   පවට බිය නැත්තේ වෙයි.   අල්පශ්‍රුත වූයේ වෙයි.   කුසීත වූයේ වෙයි.   සිහිමුලා වූයේ වෙයි.   මෝඩ වූයේ වෙයි.   මේ අසද්ධර්‍ම සත යයි කියනු ලැබේ.

241. එහි දුශ්චරිත සත කවරහුද?   පාණාතිපාතය,  අදින්නාදානය,  කාමෙසු මිච්ඡාචාරය,  මුසාවාදය,  පිසුනාවාචාව,  ඵරුෂා වාචාව,  සම්ඵප්පලාපය යනුයි.   මේ දුශ්චරිත සත යයි කියනු ලැබේ.

242. එහි මානයෝ සත කවරහුද?   මානය,  අතිමානය,  මානාතිමානය,  ඔමානය,  අධිමානය,  අස්මිමානය,  මිච්ඡාමානය යන මොවුහු සත්තා මානයෝයි.  මේ මානයෝ සත යයි කියනු ලැබේ.

243. සප්ත දෘෂ්ටීහු කවරහුද?   නොදැකි දෙයෙහි දැක්කේයයි කීම,  නොඇසූ දෙයෙහි ඇසුවේයයි කීම,   අමුතයෙහි මුතයයි කීම,  නොදන්නා දෙය දන්නේයයි කීම,   මෙය සප්ත දෘෂ්ටීහුයයි කියනු ලැබේ.

අට්ඨකය.

244. එහි අෂ්ට ක්ලේශ වස්තූහු කවරේද?   ලොභය,  ෙවෂය,  මොහය,  මානය,  දිට්ඨිය,  විචිකිච්ඡාව,  ථීනය,  උද්ධච්චය යනුයි.    මේ අෂ්ට ක්ලේශ වස්තූහු යයි කියනු ලැබේ.

245. එහි කුසීත වස්තු අට කවරහුද?   මේ ශාසනයෙහි භික්‍ෂුව විසින් සිවුරු සෙවීම්  ආදී වැඩ කටයුතු වෙයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´ම විසින් වැඩ කටයුතු වන්නේය.   වැඩ කරන්නාවූ මගේ කය ක්ලාන්ත වන්නේය.   එසේ හෙයින් මම වැදහොමි´´ යි කියායි.   හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමුණුන දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළයුත්ත ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ පළමුවෙනි කුසීත වස්තුවයි.

246. නැවතද භික්‍ෂුව විසින් වැඩ කරණ ලද්දේ වෙයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මම වනාහි වැඩ කළෙමි.   වැඩ කරන්නාවූ මාගේ කය ක්ලාන්ත විය.   එසේ හෙයින් මම වැදහොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමුණුන දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කළයුත්ත ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ දෙවෙනි කුසීත වස්තුවයි.

247. නැවතද භික්‍ෂුව විසින් මාර්‍ගයට යා යුත්තේ වෙයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´ම විසින් මාර්ගයට යා යුතු වන්නේය.   මාර්‍ගයට යන්නාවූ මාගේ කය ක්ලාන්ත වන්නේය.   එසේ හෙයින් මම වැදහොවිමි´´ යි කියායි.  හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමුණුන දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ තුන්වන කුසීත වස්තුවයි.

248. නැවතද භික්‍ෂුව විසින් මාර්‍ගයෙහි යන ලද්දේ වෙයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මම වනාහි මාර්‍ගයෙහි ගියෙමි.   මාර්‍ගයෙහි යන්නාවූ මාගේ කය ක්ලාන්ත විය.   එසේ හෙයින් මම වැදහොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමුණි දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ සතරවන කුසීත වස්තුවයි.

249. නැවතද මහණ තෙම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ,  රූක්‍ෂවූ හෝ,  ප්‍රණීතවූ හෝ භොජනයාගේ ඇතිතාක් සම්පූර්‍ණවීම නොලබයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මම වනාහි ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ රූක්‍ෂවූ හෝ,  ප්‍රණීතවූ හෝ,  භෝජනයාගේ ඇතිතාක් සම්පූර්‍ණවීම නොලැබීමි.    ඒ මාගේ කය ක්ලාන්තය,  අකර්‍මන්‍යය,  එබැවින් මම වැදහොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමිණි දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ පස්වන කුසීත වස්තුවයි.

250. නැවතද භික්‍ෂුතෙම ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ පිඬු පිණිස හැසිරෙන්නේ,  රූක්‍ෂවූ හෝ,  ප්‍රණීතවූ හෝ භොජනයාගේ ඇතිතාක් සම්පූර්‍ණවීම ලබයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මම වනාහි ගමට හෝ නියම් ගමට හෝ පිණ්ඩාය හැසිරෙන්නේ රූක්‍ෂවූ හෝ,  ප්‍රණීතවූ හෝ,  භෝජනයාගේ සම්පූර්‍ණ බව ලැබීමි.    ඒ මාගේ කය වැඩට අයොග්‍යවූයේ,  තෙමුණු මෑ ඇට මෙන් බරවූයේයයි හඟිමි.   එබැවින් මම වැදහොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමිණි දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ සයවන කුසීත වස්තුවයි.

නැවත භික්‍ෂුවට ස්වල්ප මාත්‍ර ආබාධයක් උපන්නේ වෙයි.    ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මට මේ ස්වල්ප මාත්‍ර ආබාධයක් උපන්නේ වෙයි.   වැද හෙවීමට සුදුසු වූයේ වෙයි.   එසේ හෙයින් මම වැද හොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමිණි දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ සත්වන කුසීත වස්තුවයි.

251. නැවතද භික්‍ෂුතෙමේ ගිලන්ව වැඩි කලක් නොසිටියේ ගිලන් කමින් නැගිටියේ වෙයි.   ඔහුට මේ අදහස වෙයි.  ´´මම ගිලන්ව වැඩි කලක් නොසිටියේ,  ගිලන් කමින් නැගිටියේ වෙමි.   ඒ මාගේ කය දුබලය.   වැඩට අයොග්‍යය.   එසේ හෙයින්  මම වැදහොවිමි´´ යි    හෙතෙම වැදහොවියි.   නොපැමිණි දෙයට පැමිණීමෙහි,  නොලැබූ දෙය ලැබීමෙහි,  ප්‍රත්‍යක්‍ෂ නොකළ දෙය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීමෙහි,  වීය්‍ර්‍යය පටන් නොගනියි.   මේ අටවන කුසීත වස්තුවයි.  මේ කුසීත වස්තු අට වෙති.

252. එහි අෂ්ට ලෝක ධර්මයන්හි චිත්තයාගේ දොම්නස් වශයෙන් උපන් විරොධය කවරේද?   ලාභයෙහි බලවත් ඇල්ම,  අලාභයෙහි දොම්නස් වශයෙන් විරොධය,  කීර්තියෙහි බලවත් ඇල්ම,  අපකීර්තියෙහි දොම්නස් වශයෙන් විරෝධය, ප්‍ර.ශංසාවෙහි බලවත් ඇල්ම,  නින්‍දාවෙහි දොම්නස් වශයෙන් විරෝධය,  සැපතෙහි බලවත් ඇත්ම,  දුකෙහි දොම්නස් වශයෙන් විරෝධය,  මේ අෂ්ට ලෝක ධර්මයන්හි චිත්තයාගේ දොම්නස් වශයෙන් උපන් විරෝධය වේ.

253. එහි අට වැදෑරුම් අනරිය වොහාරයෝ කවරහුද?   මෙහි ඇතැම් ශ්‍රමණයෙක් හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ,  කාමයන්හි දොෂයක් නැතැයි මෙසේ කියන්නේ වෙයි.   මෙසේ දෘෂ්ටිය ඇත්තේ වෙයි.   හෙතෙම කාමයන්හි පරිභොගයට පැමිණෙයි.   මේ අනරිය වොහාර අට වෙති.

254. එහි අට වැදෑරුම් මිච්ඡත්තයෝ කවරහුද?   මිච්ඡාදිට්ඨිය,  මිච්ඡාසංකප්පය,  මිච්ඡාවාචාව,  මිච්ඡාකම්මන්තය,  මිච්ඡාආජීවය,  මිච්ඡාවායාමය,  මිච්ඡාසතිය,  මිච්ඡාසමාධිය යනුයි.   මේ අට වැදෑරුම් මිච්ඡත්තයෝයයි කියනු ලැබේ.

255. එහි අෂ්ට පුරුෂ දෝෂයෝ කවරහුද?   මෙහි භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ මහණතෙමේ ඇවතින් චෝදනා කරණු ලබන්නේ ´´සිහි නොකරමි.   සිහිනොකරමි´´යි නැති බැවින්ම නිදහස් වෙයි.  මේ පළමුවැනි පුරුෂ දොෂයයි.

නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ චොදකයාටම ප්‍රතිවිරුද්ධව කථාකරත්.

256. ´´බාලවූ,  අව්‍යාකෘතවූ ඔබට යමක් කීමෙන් කවර ප්‍රයෝජනයක්ද?   ඔබද මා කිය යුතු කොට සිතන්නෙහිද?´´   මේ දෙවෙනි පුරිස දොසයයි.   නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  චොදකයාටම ආපසු ආරොපනය කරත්.   ´´ඔබද මෙබඳු නම් ඇවතකට පැමිණියෙක් වෙහිය.   ඔබ පළමුකොට ප්‍රතිකර්‍ම කරව´´ යි කියායි.   මේ තුන්වෙනි පුරිස දොසයයි.

257. නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  අනිකකින් අනිකක් පෙන්වා අසුනොවී කථා කරයි.   බාහිර කථාවක් ගෙනහැර දක්වයි.   කෝපයද,  ද්වේශයද,  නොසතුටද පහළ කරයි.   මේ සතරවෙනි පුරුෂ දොෂයයි.

258. නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  සංඝයා මධ්‍යයෙහි අත් දිගු කරමින් කථාකරයි.   මේ පස්වෙනි පුරුෂ දොෂයයි.

නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  ´´මම ඇවතකට නොපැමිණියේ වෙමි.   මම නොපැමිණියේ නොවෙමි´´ යි නිශ්ශබ්දවූයේ,  සංඝයා වෙහෙස කරයි.   මේ සයවෙනි පුරුෂ දොෂයයි.

259. නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  නොපිළිගෙන චොදක සංඝයාට අවමන් කොට ඇවැත් සහිත වූයේම කැමතිසේ බැහැර යයි.   මෙය සත්වැනි පුරුෂ දොෂයයි.

260. නැවතද, භික්‍ෂූහු භික්‍ෂුවකට ඇවතින් චෝදනා කරත්.   භික්‍ෂූන් විසින් ඒ භික්‍ෂු තෙමේ චෝදනා කරණු ලබන්නේ,  ´´කුමක් හෙයින් තෙපි මා කෙරෙහි දැඩිසේ නියුක්ත වෙහිද?   දැන්මම ශික්‍ෂාව බැහැරකොට ගිහි වන්නෙමි´´ යි කියායි.   හෙතෙම ශික්‍ෂාව බැහැරකොට,  ගිහි බවට පැමිණ,  මෙසේ කීය.   ´´ආයුෂ්මතුනි,  දැන්වත් තෙපි සතුටුවව්´´ යයි කියායි.   මේ අටවන පුරුෂ දොෂයයි.   මේ පුරුෂ දොෂ අට වෙති.

261. එහි අට වැදෑරුම් අසඤ්ඤීවාදියෝ කවරහුද?   රූපවත්වූයේ,  මරණින් මතු නිරෝගීවූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට අසඤ්ඤීයයි පණවත්.   අරූපවත්වූයේ  -පෙ- රූපවත්වූයේද, අරූපවත්වූයේද  -පෙ- රූපී නොවූයේ,  අරූපී නොවූයේ -පෙ- රූපවත්වූයේ,  මරණින් මතු නිරෝගීවූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට අසඤ්ඤීයයි පණවත්.   අනන්තවත් වූයේ,  මරණින් මතු අරෝග වූයේ, ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට අසඤ්ඤීයයි පණවත්.   අන්තවත් නොවූයේ,  අනන්තවත් නොවූයේ,  මරණින් මතු අරොග වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට අසඤ්ඤීයයි පණවත්.    මේ අට වැදෑරුම් අසඤ්ඤීවාදයෝ යයි කියනු ලැබේ.

262. එහි අට වැදෑරුම් නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤීවාදයෝ කවරහුද? රූපවත්වූයේ,  මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.   අරූපවත්වූයේ මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    රූපවත්වූයේද, අරූපවත්වූයේද මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    අන්තවත් වූයේ, මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    අනන්තවත් වූයේ, මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    අන්තවත් වූයේද,  අනන්තවත් වූයේද, මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    අන්තවත් නොවූයේ,  අනන්තවත් නොවූයේ, මරණින් මතු අරොගවත් වූයේ,  ආත්මය ඇත්තේ වෙයි.   ඔහුට නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී යයි පණවත්.    මේ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වාද අට වෙති.

නවකය.
 
263. එහි නව ආඝාත වස්තූහු කවරහුද?   ´´මට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසුරුණේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.    ´´මට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසිරේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.   ´´මට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසිරෙන්නේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.   ´´මාගේ ප්‍රිය මනාපයාට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසුරුණේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.   ´´මාගේ ප්‍රිය මනාපයාට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසිරේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.   ´´මාගේ ප්‍රිය මනාපයාට අනත්‍ර්‍ථය පිණිස හැසිරෙන්නේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.   ´´මාගේ අප්‍රිය අමනාපයාට වැඩ පිණිස හැසිරෙයි,  හැසුරුණේය, හැසිරෙන්නේය´´ යි ක්‍රෝධය උපදියි.    මේ නව ආඝාත වස්තූහු යයි කියනු ලැබේ.

264. එහි නව පුරුෂමලයෝ කවරහුද?   ක්‍රෝධය,  මක්ඛය,  ඉස්සාව,  මච්ඡරිය,  මායාව,  සාඨෙය්‍යය,  මුසාවාදය,  පාපිච්ඡතාව,  මිච්ඡාදිට්ඨිය යනුයි.    මේ නව පුරුෂ මලයෝ යයි කියනු ලැබේ. මානය,   ශ්‍රෙෂ්ඨයාට හීන වෙමියි මානය,  සමානයාට ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමියි මානය,  සමානයාට සමාන වෙමියි මානය,  සමාන
265. එහි නවවිධ මානයෝ කවරහුද?   ශ්‍රෙෂ්ඨයාට ශ්‍රෙෂ්ඨ වෙමියි මානය,   ශ්‍රෙෂ්ඨයාට සමාන වෙමියි යාට හීන වෙමියි මානය,   හීනයාට ශ්‍රේෂ්ඨ වෙමියි මානය,  හීනයාට සමාන වෙමියි මානය,  හීනයාට හීන වෙමියි මානය යනුයි.   මේ නවවිධ මානයෝ යයි කියනු ලැබේ.

266. එහි නව තෘෂ්ණා මූලක ධර්මයෝ කවරහුද?   තෘෂ්ණාව නිසා සෙවීම,  සෙවීම නිසා ලාභය,  ලාභය නිසා විනිශ්චය,  විනිශ්චය නිසා ඡන්‍දරාගය,  ඡන්‍දරාගය නිසා බලවත් ඇල්ම,   බලවත් ඇල්ම නිසා අයිතිකර ගැන්ම,   අයිතිකර ගැන්ම නිසා මසුරුකම,  මසුරුකම නිසා ආරක්‍ෂා කිරීම,  ආරක්‍ෂාව පිණිස දඬු ආදිය ගැන්ම,  ආයුධ ගැණීම,  කලහ,  විග්‍රහ,  විවාදතා,  තෝ යයි අගෞරව වචන කෙළම,  මුසාවාදය,  යන නොයෙක් ලාමක අකුසල ධර්‍මයෝ ඇති වෙත්. මේ නව තෘෂ්ණා මූලක ධර්මයෝ යයි කියනු ලැබේ.

267. එහි ඉඤ්ජිත නමැති නව මානයෝ කවරහුද?   වෙමියි මෙය ඉඤ්ජිතයකි.   මම වෙමියි මෙය ඉඤ්ජිතයකි.   මෙය මම වෙමියි මෙය ඉඤ්ජිතයකි.   වන්නාහයි මෙය වෙමියි මෙය ඉඤ්ජිතයකි.   රූපී වූවෝ වන්නාහයි මෙය ඉඤ්ජිත යෙකි.   අරූපී වූවෝ වන්නාහයි මෙය ඉඤ්ජිත යෙකි.    සඤ්ඤී වූවෝ වන්නාහයි මෙය ඉඤ්ජිත යෙකි.   අසඤ්ඤී වූවෝ වන්නාහයි මෙය ඉඤ්ජිත යෙකි.    නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූවෝ වන්නාහයි මෙය ඉඤ්ජිත යෙකි.    මේ ඉඤ්ජිත නමැති නව මානයෝ යයි කියනු ලැබේ.

268. එහි නව මඤ්ඤිතයෝ කවරහුද?   නව වන්‍දිතයෝ කවරහුද?   නව පපඤ්චිතයෝ කවරහුද?   නව සංඛතයෝ කවරහුද?   ඉඤ්ජිත,  මඤ්ඤිත,  ඵන්‍දිත,  පපඤ්චිත යනුද මේ සංඛත යන්න සේමය.   වෙමියි මෙය සංඛතයකි.   මම වෙමියි මෙය සංඛතයකි.   මෙය මම වෙමියි මෙය සංඛතයකි.   වන්නාහයි මෙය සංඛතයකි.   රූපීවූවෝ වන්නාහයි මෙය සංඛතයකි.   අරූපී වූවෝ වන්නාහයි මෙය සංඛතයකි.    සඤ්ඤී වූවෝ වන්නාහයි මෙය සංඛතයකි.   අසඤ්ඤී වූවෝ වන්නාහයි මෙය සංඛතයකි.   මෙය නව සංඛතයෝයි.

දසකය.

269. එහි දශ ක්ලේශ වස්තූහු කවරහුද?   ලෝභය,  දෝසය,  මෝහය,  මානය,  දිට්ඨිය,  විචිකිච්ඡාව,  ඵීනය,  උද්ධච්චය,  අහිරිකය,  අනොත්තප්පය යනුයි.    මේ දශ ක්ලේශ වස්තූහු යයි කියනු ලැබේ.

270. එහි ආඝාත වස්තූහු කවරහුද?   -පෙ- අස්ථානයෙහි හෝ ක්‍රෝධය උපදියි.

271. එහි දශ අකුශල කර්‍ම පථයෝ කවරහුද?   පාණාතිපාතය,  අදින්නාදානය,  කාමෙසු මිච්ඡාචාරය,  මුසාවාදය,  පිසුනාවාචාව,  ඵරුෂාවාචාව,  සම්ඵප්පලාපය,  අභිජ්ඣාව,  ව්‍යාපාදය,  මිච්ඡාදිට්ඨිය යනුයි. මේ දශ අකුශල කර්‍ම පථයෝ යයි කියනු ලැබේ.

272. එහි දශ සංයෝජනයෝ කවරහුද?   කාමරාග සංයෝජනය,  දිට්ඨි සංයෝජනය,  විචිකිච්ඡා සංයෝජනය,  සීලබ්බත පරාමාස සංයෝජනය,  භවරාග සංයෝජනය,  ඉස්සා සංයෝජනය,  මච්ඡරිය සංයෝජනය,  අවිජ්ජා සංයෝජනය යනුයි. මේ දශ සංයෝජනයෝ යයි කියනු ලැබේ.

273. එහි දශ මිච්ඡතයෝ කවරහුද?   -පෙ- මිච්ඡා ඥානය,  මිච්ඡා විමුත්තිය යනුයි. මේ දශ මිච්ඡතයෝ යයි කියනු ලැබේ.

274. එහි දස වස්තුක මිච්ඡා දිට්ඨිය කවරේද?   ( අභිධම්ම පිටකයේ 259 පිටුවේ 1220 ඡේදයේ )ස´ යොදන්න. )

275. එහි දස වස්තුකවූ අන්තග්ගාහික දෘෂ්ටිය කවරේද? ලෝකය සාශ්වතය කියා හෝ,  ලෝකය අසාශ්වතය කියා හෝ,  ලෝකය අන්ත ඇත්තේය කියා හෝ,  ලෝකය අනන්ත වූයේය කියා හෝ,  එයම ජීවය,  එයම ශරීරය කියා හෝ,  අනිකක් ජීවය,  අනිකක් ශරීරය කියා හෝ,  සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වෙයි කියා හෝ,  සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවෙයි හෝ කියා හෝ,  මෙසේ භව දෘෂ්ටියෙහි නොවන්නේය යනුයි.   මෙය දශ වස්තුකවූ අත්තග්ගාහික දිට්ඨියයි.

276. එහි ආධ්‍යාත්මික ස්කන්‍ධ පංචකය නිමිතිකොට උපදනා තෘෂ්ණා රැස්කිරීම් දහඅට කවරේද?   ආධ්‍යාත්මික ස්කන්‍ධ පංචකය දැඩිව ගෙන තෘෂ්ණා,  මාන,  දෘෂ්ටි වශයෙන් වෙමියි වෙයි.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වෙමියි වෙයි.   අනික් ආකාරයකින් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වන්නාහයි වෙයි. අනික් ආකාරයකින් වන්නාහයි වෙයි.   සාශ්වතයෙක් වෙමියි වෙයි.    අසාශ්වතයෙක් වෙමියි වෙයි.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වෙමියි වෙයි.    අනික් ආකාරයකින් වෙමියි වෙයි.   මම වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම මෙසේ වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම අනික් ආකාරයකින් වන්නේ නම් යයි වෙයි.   කෙසේද වෙමියි වෙයි.   කිසි ධර්‍මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන රූපය,  වේදනාව,  සංඥාව,  සංස්කාරයන්,  විඤ්ඤාණය වෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වෙමියි මානය ලබයි.   වෙමියි දෘෂ්ටිය ලබයි.   එසේ ඇති කල්හි මේ පපඤ්චිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වෙමියි කියා හෝ යනුයි.

277. කෙසේ මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වේද?   ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වෙමියි කියා හෝ, දෙවියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වෙමියි කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වෙමියි කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වෙමියි කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.

278. කෙසේ මෙසේ වෙමියි වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු සමානකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙසේ වෙමියි වෙයි.

279. කෙසේ අනික් ආකාරයක් වෙමියි වේද? ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  ඒසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවෙමී කියා හෝ,  මෙසේ අනික් ආකාරයකින් වෙමියි වෙයි.

280. කෙසේ වන්නාහු වේද?   කිසි ධර්‍මයක් එකක් එකක් වශයෙන් නොගෙන (සමූහ වශයෙන් ගෙන) රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව,  සංස්කාරයන්,  විඤ්ඤාණයන් වන්නාහුය.  ඡන්‍දය ලබයි.   වන්නාහුය.   මානය ලබයි.   වන්නාහුය.  දිට්ඨිය ලබයි.   වන්නාහුය.   එහි ඒ පපංච තුන ඇති කල්හි මේ පපංචිතයෝ වෙති.   මේ ආකාරයෙන් වන්නාහුය කියා හෝ මෙසේ වන්නාහුය කියා හෝ යනුයි.

281. කෙසේ මේ ආකාරයෙන් වන්නාහු වේද?   ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වන්නේය  කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  දෙවියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වන්නේය කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වන්නේය කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වන්නේය කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වන්නේය කියා හෝ,  මෙසේ මේ ආකාරයෙන් වන්නාහුය කියා වෙයි.

282. කෙසේ වනාහි මෙසේ වන්නාහුය යනු වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු නිමිතිකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  මෙසේ වන්නාහුය යනුයි.

283. කෙසේ අනික් ආකාරයක් වන්නාහුය යනු වේද? අන්‍ය පුද්ගලයකු නිමිතිකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  ඒසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ මෙසේ අනික් ආකාරයකින් වන්නාහුය යනු වෙයි.

284. කෙසේ වනාහි ශාස්වත වූවෙක් වෙමියි වේද?   කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් නිත්‍යවූවෙක් වෙමි.   ධ්‍රුව වූවෙක් වෙමි.   සාශ්වත වූවෙක් වෙමි.   වෙනස් නොවන ධර්‍ම ඇත්තෙක් වෙමියි

285. කෙසේ ශාස්වත නුවූවෙක් වෙමියි වේද?   කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් විඤ්ඤාණය නැති වන්නෙමි.   විනාශ වන්නෙමි.   නොවන්නෙමියි මෙසේ ශාස්වත නුවූවෙක් වන්නෙමියි වෙයි.

286. කෙසේ වනාහි වන්නෙවෙමියි වේද?   කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් විඤ්ඤාණය වන්නෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වන්නෙමියි මානය ලබයි.   වන්නෙමියි දෘෂ්ටිය එහි තුන් පපංචයන් ඇති කල්හි මේ පපංචිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් කියා හෝ මෙසේ වන්නෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වන්නෙමියි කියා හෝ වෙයි.

287. කෙසේ මේ ආකාරයෙන් වන්නෙමියි වේද? ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  දෙවියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ අනික් ආකාරයකින් වන්නෙමියි කියා හෝ වෙයි.

288. කෙසේ වනාහි වන්නේ නම් හෝ යනුවේද?  ( මෙහි 276 )ඩස´ යෙදීමේදී ´´වෙමියි´´ වෙනුවට ´´මම වන්නෙම් නම්´´ යයි යොදන්න.)  කෙසේ මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් හෝ යනුවේද?   ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,
දෙවියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ, මෙසේ මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් යනුවෙනි.

289. කෙසේ වනාහි මෙසේ වන්නේ නම් යනු වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් මම වන්නේ නම් හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  ඒසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් මම වන්නේ නම් කියා හෝ,  මෙසේ වන්නේ නම් කියා වෙයි.

290. කෙසේ අන් ආකාරයකින් වන්නේ නම් කියා හෝ වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු සමානකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  මෙසේ මෙසේ නොවන්නේ නම් වෙයි.   අන්‍ය පුද්ගලයකු නිමිති කොට මේ ආධ්‍යාත්මික පංචක්සන්‍ධයන් දැඩිව ගෙන ඇතිවන තෘෂ්ණා රැස්කිරීම් දහ අට වෙති.

291. එහි බාහිර පංචස්කන්‍ධය දැඩිව ගෙන ඇතිවන තෘෂ්ණා රැස්කිරීම් දහඅට කවරහුද? ආධ්‍යාත්මික ස්කන්‍ධ පංචකය දැඩිව ගෙන තෘෂ්ණා,  මාන,  දෘෂ්ටි වශයෙන් වෙමියි වෙයි.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වෙමියි වෙයි.   අනික් ආකාරයකින් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වන්නාහයි වෙයි. අනික් ආකාරයකින් වන්නාහයි වෙයි.   සාශ්වතයෙක් වෙමියි වෙයි.    අසාශ්වතයෙක් වෙමියි වෙයි.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.   මෙසේ වෙමියි වෙයි.    අනික් ආකාරයකින් වෙමියි වෙයි.   මම වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම මෙසේ වන්නේ නම් යයි වෙයි.   මම අනික් ආකාරයකින් වන්නේ නම් යයි වෙයි.   කෙසේද වෙමියි වෙයි.   කිසි ධර්‍මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන රූපය,  වේදනාව,  සංඥාව,  සංස්කාරයන්,  විඤ්ඤාණය වෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වෙමියි මානය ලබයි.   වෙමියි දෘෂ්ටිය ලබයි.   එසේ ඇති කල්හි මේ පපඤ්චිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වෙමියි කියා හෝ යනුයි.

292. කෙසේ මෙයින් වෙමියි වේද? කිසි ධර්‍මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන රූපය,  වේදනාව,  සංඥාව,  සංස්කාරයන්,  විඤ්ඤාණය වෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වෙමියි මානය ලබයි.   වෙමියි දෘෂ්ටිය ලබයි.   එසේ ඇති කල්හි මේ පපඤ්චිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වෙමියි කියා හෝ යනුයි.  කෙසේ මෙයින් මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වේද? ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  දෙවියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වෙමියි කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වෙමියි කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වෙමියි කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වෙමියි කියා හෝ,   මෙසේ මේ ආකාරයෙන් වෙමියි වෙයි.

293. කෙසේ වනාහි මෙයින් මෙසේ වෙමියි වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයෙක් නිමිතිකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙයින් අනික් පරිද්දකින් වෙමියි වෙයි.

294. කෙසේ වනාහි මෙයින් වන්නේයයි වේද? කිසි ධර්‍මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන රූපය,  වේදනාව,  සංඥාව,  සංස්කාරයන්,  විඤ්ඤාණය වෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වෙමියි මානය ලබයි.   වෙමියි දෘෂ්ටිය ලබයි.   එසේ ඇති කල්හි මේ පපඤ්චිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් වෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වෙමියි කියා හෝ යනුයි.   මෙයින් අනික් පරිද්දකින් වන්නේ හෝ වෙයි.

295. කෙසේ වනාහි මෙයින් මේ ආකාරයෙන් වන්නේයයි වේද? ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වන්නේය කියා හෝ,  මේ ආකාරයෙන් වන්නේයයි වෙයි.

296. කෙසේ වනාහි මෙයින් මෙසේ වන්නේයයි වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු නිමිතිකොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙසේ වෙමියි වෙයි.

297. කෙසේ නම් මෙයින් අනික් පරිද්දෙකින් වන්නේයයි වේද?   ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙයින් අන් පරිද්දෙකින් වන්නේ යයි වෙයි.

298. කෙසේ නම් මෙයින් මම සාශ්වත වූවෙක් වෙමියි වේද?    කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් නිත්‍යවූවෙක් වෙමි.   ධ්‍රුව වූවෙක් වෙමි.   සාශ්වත වූවෙක් වෙමි.   වෙනස් නොවන ධර්‍ම ඇත්තෙක් වෙමියි  මෙසේ මෙයින් සාශ්වත වූයෙක් වෙමියි වෙයි.

299. කෙසේ නම් මෙයින් මම විනාශ වූයේ වෙමියි වේද?    කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් විඤ්ඤාණය නැතිවන්නෙමි විනාශ වන්නෙමි නොවන්නෙමියි වෙයි.   මෙසේ මෙයින් විනාශ වූයේ වෙමියි වෙයි.

300. කෙසේ නම් මෙයින් වන්නෙමියි වේද?   කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් විඤ්ඤාණය වන්නෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වන්නෙමියි මානය ලබයි.   වන්නෙමියි දෘෂ්ටිය එහි තුන් පපංචයන් ඇති කල්හි මේ පපංචිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් කියා හෝ මෙසේ වන්නෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වන්නෙමියි කියා හෝ වෙයි.   විඤ්ඤාණය එහි මේ පපංච තුන ඇති කල්හි

කෙසේ නම් මෙයින් මෙසේ වන්නෙමියි කියා වේද? ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  දෙවියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වන්නෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙයින් මේ ආකාරයෙන් වන්නෙමියි වෙයි.

301. කෙසේ නම් මෙයින් මෙසේ වන්නෙමියි වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයෙකු නිමිති කොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙම යම් සේද,  මෙයින් එසේ මම මෙයින් මෙසේ වන්නෙමියි වෙයි.

302. කෙසේ නම් මෙයින් අන් පරිද්දකින් වන්නෙමියි වේද?   පර පුද්ගලයකු නිමිති කොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවන්නෙමියි කියා හෝ,  මෙසේ මෙයින් අන් පරිද්දකින් වන්නෙමියි වෙයි.

303. කෙසේ නම් මෙයින් මම වන්නෙම් නම් යයි වේද? කිසි ධර්මයක් සමූහ වශයෙන් ගෙන,  රූපය,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව සංස්කාරයන් විඤ්ඤාණය වන්නෙමියි ඡන්‍දය ලබයි.   වන්නෙමියි මානය ලබයි.   වන්නෙමියි දෘෂ්ටිය එහි තුන් පපංචයන් ඇති කල්හි මේ පපංචිතයෝ වෙත්.   මේ ආකාරයෙන් කියා හෝ මෙසේ වන්නෙමියි කියා හෝ අනික් ආකාරයකින් වන්නෙමියි කියා හෝ වෙයි.

304. කෙසේ නම් මෙයින් මම මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් හෝ යනු වේද?   මෙයින් මම මේ ආකාරයෙන් ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  වෛශ්‍යයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ශුද්‍රයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ගෘහස්ථයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  දෙවියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  මනුෂ්‍යයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  රූපවත්වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  අරූපවත්වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  සඤ්ඤීවූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී වූයේ වන්නේ නම් කියා හෝ,  මෙසේ මෙයින් මම මේ ආකාරයෙන් වන්නේ නම් හෝ යනු වෙයි.

305. කෙසේ නම් මෙයින් මම මෙසේ වන්නේ නම් යනු වේද?   අන්‍ය පුද්ගලයකු නිමිති කොට ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් වන්නේ නම් කියා හෝ,  මෙසේ මෙසේ වන්නේ නම් වෙයි.

306. කෙසේ නම් මෙයින් අන් පරිද්දකින් වන්නේ නම් හෝ වේද?   ඒ ක්‍ෂත්‍රිය තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ ක්‍ෂත්‍රියයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ බ්‍රාහ්මණ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ වෛශ්‍ය තෙම යම් බඳුද,  එසේම වෛශ්‍යයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ශුද්‍ර තෙම යම් බඳුද,  එසේ මම ශුද්‍රයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ගෘහස්ථ තෙමේ යම් බඳුද,  එසේ මම ගෘහස්තයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ ප්‍රව්‍රජිත තෙම යම් සේද,  එසේ මම  ප්‍රව්‍රජිතයෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ දෙවි තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම දෙවියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ මිනිස් තෙම යම් සේද,  එසේ මම මිනිසෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ රූපී තෙම යම් සේද,  එසේ මම රූපියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ අරූපී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම අරූපියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ සඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම සඤ්ඤියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  ඒ නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී තෙමේ යම් සේද,  එසේ මම නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤියෙක් නොවන්නේ නම් කියා හෝ,  මෙසේ මෙසේ නොවන්නේ නම් වෙයි.

307. මේ බාහිර පඤ්චස්කන්‍ධයන් දැඩිසේ ගෙන ඇතිවන දහ අටක්වූ තණ්හා විචරිතයෝ වෙති.   මෙසේ ආධ්‍යාත්මික පංචස්කන්‍ධය නිමිතිකොට ඇතිවන දහ අටක්වූ තෘෂ්ණා විචරිතයෝය,  බාහිර පංචස්කන්‍ධය නිමිතිකොට ඇතිවන දහ අටක්වූ තෘෂ්ණා විචරිතයෝය,   මේ සියල්ල එකතුකොට රැස්කොට සතිස් තෘෂ්ණා විචරිතයෝ වෙති.   මෙසේ මෙබඳුවූ අතීත තෘෂ්ණා විචරිතයෝ සතිසෙකි.   අනාගත තෘෂ්ණා විචරිතයෝ සතිසෙකි.  වර්‍තමානතෘෂ්ණා විචරිතයෝ සතිසෙකි.  මේ සියල්ල එකතුකොට රැස්කොට එක්සිය අටක්වු තෘෂ්ණා විචරිතයෝ වෙති.

308. එහි දෙසැට දෘෂ්ටිගතයෝ කවරහුද?   බ්‍රහ්මජාල සූත්‍ර විස්තරයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දෙශනා කරණ ලදහ.   සාශ්වත වාදයෝ සතරක් වෙති.   එකච්ච සස්ත වාදයෝ සතරක් වෙති.   අන්තානන්තිකයෝ සතරක් වෙති.   අමරා වික්ඛෙපයෝ සතරක් වෙති.   අධිච්ච සමුප්පන්නයෝ සතරක් වෙති.

(ඛුද්දකවත්‍ථු විභංගය නිමි.)
———-

16. ඥාණ විභඞ්ගය.

මාතිකා.

එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන මාතිකා වස්තුව මෙසේය.

1.  එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   විඥානයෝ පස් දෙනෙක් හේතු නොවූවෝ අහේතුකයෝය.   හේතු විප්පයුත්තයෝය.   සප්පච්චයෝය.   සංඛතයෝය.   අරූපයෝය.   ලෞකිකයෝය.   සාශ්‍රවයෝය.   සංයෝජනියෝය.   ගන්ථනියයෝය.   ඔඝනියයෝය.   යොගනියයෝය.   නීවරණියෝය.   පරාමට්ඨයෝය.   උපාදානියයෝය.   සංකිලෙසිකයෝය.   අව්‍යාකෘතයෝය.   සාරම්මණයෝය.   අචෙතසිකයෝය.   විප්පකයෝය.   උපාදින්න උපාදානියෝය.   අසංකිලිට්ඨ සංකිලෙසිකයෝය.   සවිතර්ක සවිචාරයෝ නොවෙති.   අවිතර්ක විචාර මාත්‍ර නොවෙති.   අවිතර්ක අවිචාරයෝය.   පීති සහගත නොවේ.   දර්‍ශනයෙන් නොව භාවනාවෙන් නොමදුරු කටයුතුය.   දර්‍ශනයෙන් නොව භාවනාවෙන් නොමදුරු කටයුතු හේතුකය.   ආචයගාමී නොවූවෝ අපචයගාමී නොවූවෝ වෙති.   ශෛක්ෂයෝ නොවෙති.   අශෛක්ෂයෝ නොවෙති.   පරිත්තයෝය.   කාමාවචරයෝය.   රූපාවචරයෝ නොවෙති.   අරූපාවචරයෝ නොවෙති.   පරියාපන්නයෝය.   අපරියාපන්නයෝ නොවෙති.   අනියතයෝය.   අනීය්‍යානිකයෝය.   උප්පන්නයෝය.   මනො විඤ්ඤාණයෙන් දතයුතුය.   අනිත්‍යයෝය.   ජරාභිභූතයෝය.   පඤ්ච විඥානයෝය.   උප්පන්න වත්ථුකයෝය.   උප්පන්නාරම්මණයෝය.   පුරෙජාත වත්ථුකයෝය.   පුරෙජාතාරම්මණයෝය.   අජ්ඣත්තික වත්‍ථුකයෝය.   බාහිරාරම්මණයෝය.   අසම්භින්න වත්‍ථුකයෝය.   අසම්භින්නාරම්මණයෝය.   නානාවත්‍ථුකයෝය.   නානාරම්මණයෝය.   ඔවුනොවුන් පිළිබඳ ගෝචර විෂය නොවිඳිත්.   අසමන්නාහාර (එක් අරමුණක නොපිහිටීමෙන්) වශයෙන් නූපදිත්.   අමනසිකාර වශයෙන් නූපදිත්.   මිශ්‍ර නොවීම් වශයෙන් නූපදිත්.   පෙරපසු නොව එකවිටම නූපදිත්. අඤ්ඤාමඤ්ඤයන්ට අනතුරුව නූපදිත්.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයෝ අනාභොගයෝය.   අභිනිපාත මාත්‍රය (අභිමුඛයෙහි වැටීම) හැර පඤ්චවිඤ්ඤාණයන්ගෙන් කිසි ධර්‍මයක් නොදනියි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව කිසි ධර්‍මයක් නොව දැන ගනියි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි.    පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කාය කර්මයක් හෝ වචී කර්මයක් නොතබයි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කුශල ධර්මයක් හෝ අකුශල ධර්මයක් සමාදන් නොවෙයි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කුසලාකුසල ධර්මය සමාදන් නොවෙයි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් සමනොවදියි.   නොනැගිටියි.   විඤ්ඤාණ පසින් චුත නොවෙයි.   නූපදියි.   විඤ්ඤාණ පසින් නොනිදයි.   (නින්දෙන්) නොනැගිටියි.   සිහින නොදකියි.   පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද නොනිදයි.   නොනැගිටියි.   සිහින නොදකියි.   සත්‍යවූ වස්තුව ප්‍රකට කරන්නාවූ ප්‍රඥාවයි.

කොටස් දෙකක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

2. කොටස් දෙකක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   ලෞකික ප්‍රඥාව වෙයි.   ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාව වෙයි.   කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් දතයුතු ප්‍රඥාව වෙයි.   කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් නොදතයුතු ප්‍රඥාව වෙයි.   සාශ්‍රව ප්‍රඥාව වෙයි.   ආනාශ්‍රව ප්‍රඥාව වෙයි.   ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත සාශ්‍රව ප්‍රඥාව වෙයි.   ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත අනාශ්‍රව ප්‍රඥාව වෙයි.   සංයෝජනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අසංයෝජනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   සංයෝජන විප්‍රයුක්ත සංයෝජනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   සංයෝජන විප්‍රයුක්ත අසංයෝජනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   ගන්ථනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අගන්ථනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   ගන්‍ථ විප්පයුත්ත ගන්ථනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   ගන්‍ථ විප්පයුත්ත අගන්ථනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   ඔඝනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අනොඝනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   ඔඝ විප්පයුත්ත අනොඝනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   යොගනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අයොගනිය ප්‍රඥාව වෙයි.   යොග විප්පයුත්ත යොගනිය ප්‍රඥාව වෙයි. යොග විප්පයුත්ත අයොගනිය ප්‍රඥාව වෙයි.    නීවරණිය ප්‍රඥාව  වෙයි.   අනීවරණිය ප්‍රඥාව වෙයි.   නීවරණ විප්‍රයුක්ත නීවරණිය ප්‍රඥාව වෙයි.    නීවරණ විප්‍රයුක්ත අනීවරණිය ප්‍රඥාව වෙයි.   පරාමට්ඨ ප්‍රඥාව වෙයි.   අපරාමට්ඨ ප්‍රඥාව වෙයි. පරාමාස විප්‍රයුක්ත අපරාමට්ඨ ප්‍රඥාව වෙයි.   උපාදින්න ප්‍රඥාව වෙයි.   අනුපාදින්න ප්‍රඥාව වෙයි.   උපාදානිය උපාදාන විප්‍රයුක්ත අනුපාදානිය ප්‍රඥාව වෙයි.   සංකිලෙසික ප්‍රඥාව වෙයි.   අසංකිලෙසික ප්‍රඥාව වෙයි.   කිලෙස විප්පයුත්ත සංකිලෙසික ප්‍රඥාව වෙයි.   කිලෙස විප්පයුත්ත අසංකිලෙසික ප්‍රඥාව වෙයි. සවිතර්‍ක ප්‍රඥාව වෙයි.   අවිතර්‍ක ප්‍රඥාව වෙයි.   සවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.   අවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.   සප්පීතික ප්‍රඥාව වෙයි.   අප්පීතික ප්‍රඥාව වෙයි.   පීති සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.    පීති සහගත නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   සුඛ සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.    සුඛ සහගත නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.    උපෙක්‍ෂා සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.    උපෙක්‍ෂා සහගත නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   කාමාවචර    ප්‍රඥාව වෙයි.   කාමාවචර නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   රූපාවචර ප්‍රඥාව වෙයි.   රූපාවචර නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   අරූපාවචර ප්‍රඥාව වෙයි.   අරූපාවචර නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   පරියාපන්න ප්‍රඥාව වෙයි.   අපරියාපන්න ප්‍රඥාව වෙයි.   නීය්‍යානික ප්‍රඥාව වෙයි.   අනීය්‍යානික ප්‍රඥාව වෙයි.   නියත ප්‍රඥාව වෙයි.   අනියත ප්‍රඥාව වෙයි.   සඋත්තර ප්‍රඥාව වෙයි.   අනුත්තර නම්වූ විපාක අර්ථය උපදවන ප්‍රඥාව වෙයි.   අත්‍ථජාපික කාමාවචර විපාකාත්‍ර්‍ථය උපදවන ජාපිතත්ථ ප්‍රඥාව වෙයි.

කොටස් තුනක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

3.  කොටස් තුනක් වශයෙන් ඥාන වත්ථුව වෙයි.   චින්තාමය ප්‍රඥාව වෙයි.    සුතමය ප්‍රඥාව වෙයි.   භාවනාමය ප්‍රඥාව    වෙයි.   දානමය ප්‍රඥාව වෙයි.   ශීලමය ප්‍රඥාව වෙයි.   භාවනාමය ප්‍රඥාව වෙයි.   අධිශීලයෙහි ප්‍රඥාව වෙයි.   අධිචිත්තයෙහි ප්‍රඥාව වෙයි.   අධිප්‍රඥාවෙහි ප්‍රඥාව වෙයි.   ආඝ කොසල්ලය,  අපාය කොසල්ලය,  උපාය කොසල්ලය,  වෙයි.   විපාක ප්‍රඥාව වෙයි.   විපාක ධර්ම ධර්ම ප්‍රඥාව වෙයි.   උපාදින්න උපාදානිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අනුපාදින්න උපාදානිය ප්‍රඥාව වෙයි.   අනුපාදින්න උපාදානිය ප්‍රඥාව වෙයි.    සවිතර්‍ක සවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.   අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර ප්‍රඥාව වෙයි.   අවිතර්‍ක අවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.   පීති සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.   සුඛ සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.   උපෙක්ඛා සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.   ආචයගාමිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   අපචය ප්‍රඥාව වෙයි.   ආචය ආචය ගාමිනී නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   අපචය ගාමිනී නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   ශෛක්ෂ ප්‍රඥාව වෙයි.   අශෛක්ෂ ප්‍රඥාව වෙයි.   ශෛක්ෂ නොවූ අශෛක්ෂ නොවූ ප්‍රඥාව වෙයි.   පරිත්ත ප්‍රඥාව වෙයි.   මහග්ගත ප්‍රඥාව වෙයි.   අප්පමාණ ප්‍රඥාව වෙයි.   පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   මහග්ගතාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   මග්ගාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   මග්ග හේතුක ප්‍රඥාව වෙයි.   මග්ගාධිපතිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   උප්පන්න ප්‍රඥාව වෙයි.   අනුප්පන්න ප්‍රඥාව වෙයි.   උප්පාදිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   අතීත ප්‍රඥාව වෙයි.   අනාගත ප්‍රඥාව වෙයි.   පච්චුප්පන්න ප්‍රඥාව වෙයි.   අතීතාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   අනාගතාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   පච්චුප්පන්නාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   අජ්ඣත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාව වෙයි.   සවිතර්ක ප්‍රඥාව වෙයි.   සවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.

4.  විපාක වූයේ ඇත.   විපාක ධර්ම ධර්ම වූයේ ඇත.   විපාක නොවූ විපාක ධර්ම ධර්ම නොවූ වූයේ ඇත.   උපාදින්න අනුපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   පීති සහගත වූයේ ඇත.   සුඛ සහගත වූයේ ඇත. උපෙක්‍ෂා සහගත වූයේ ඇත.   ආචය ගාමිනී වූයේ ඇත.   අපචය ගාමිනී වූයේ ඇත.   නෙවාචයගාමිනී නාපචයගාමිනී වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂා නොවූයේ අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   පරිත්ත වූයේ ඇත.   මහග්ගත වූයේ ඇත.   අප්පමාණ වූයේ ඇත.   පරිත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   මහග්ගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අප්පමාණාරම්මණ වූයේ ඇත.   මග්ගාරම්මණ වූයේ ඇත.   මග්ග හේතුක වූයේ ඇත.   මග්ගාධිපතිනී වූයේ ඇත.   උප්පන්න වූයේ ඇත.   අනුප්පන්න වූයේ ඇත.   උප්පාදිනී වූයේ ඇත.   අතීත වූයේ ඇත.   අනාගත වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්න වූයේ ඇත.   අතීතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අනාගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්නාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත වූයේ ඇත.   බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   අවිතර්ක විචාර මාත්‍ර ප්‍රඥාව වෙයි.   විපාක වූයේ ඇත.   විපාක ධර්ම ධර්ම වූයේ ඇත.   විපාක නොවූයේ විපාක ධර්ම ධර්ම නො වූයේ ඇත.   උපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වූයේ ඇත.   ආචයගාමිනී වූයේ ඇත.   අපචයගාමිනී වූයේ ඇත.   ආචයගාමිනී නොවූයේ අපචයගාමිනී නො වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ නොවූයේ අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   උප්පන්න වූයේ ඇත.   අනුප්පන්න වූයේ ඇත.   උප්පාදිනී වූයේ ඇත.   අතීත වූයේ ඇත.   අනාගත වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්න වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත වූයේ ඇත.   බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අවිතර්ක අවිචාර ප්‍රඥාව වෙයි.

විපාක වූයේ ඇත.   විපාක ධර්ම ධර්ම වූයේ ඇත.   විපාක නොවූයේ විපාක ධර්ම ධර්ම නො වූයේ ඇත.   උපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වූයේ ඇත.   පීති සහගත වූයේ ඇත.   සුඛ සහගත වූයේ ඇත.   උපෙක්‍ෂා සහගත වූයේ ඇත.   ආචයගාමිනී වූයේ ඇත.   අපචයගාමිනී වූයේ ඇත.   ආචයගාමිනී නොවූයේ අපචයගාමිනී නො වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ නොවූයේ අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   පරිත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   මහග්ගතාරම්මණ වූයේ ඇත.      අප්පමාණාරම්මණ වූයේ ඇත.      මග්ගාරම්මණ වූයේ ඇත.      මග්ග හේතුක වූයේ ඇත.   මග්ගාධිපති වූයේ ඇත.   උප්පන්න වූයේ ඇත.   අනුප්පන්න වූයේ ඇත.   උප්පාදිනී වූයේ ඇත.   අතීත වූයේ ඇත.   අනාගත වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්න වූයේ ඇත.   අතීතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අනාගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්නාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත වූයේ ඇත.   බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   පීති සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.   සුඛ සහගත ප්‍රඥාව වෙයි.   විපාක වූයේ ඇත.   විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම වූයේ ඇත.   විපාක නොවූයේ විපාක ධර්‍ම ධර්‍ම නො වූයේ ඇත.   උපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න උපාදානිය වූයේ ඇත.   අනුපාදින්න අනුපාදානිය වූයේ ඇත.   සවිතර්‍ක සවිචාර වූයේ ඇත.   අවිතර්‍ක විචාරමාත්‍ර වූයේ ඇත.   අවිතර්ක අවිචාර වූයේ ඇත.    ආචයගාමිනී වූයේ ඇත.   අපචයගාමිනී වූයේ ඇත.   ආචයගාමී නොවූයේ අපචයගාමී නො වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ නොවූයේ අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   පරිත්ත වූයේ ඇත.   මහග්ගත වූයේ ඇත.      අප්පමාණ වූයේ ඇත.      පරිත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   මහග්තාරම්මණ මග්ග හේතුක වූයේ ඇත.   මග්ගාධිපති වූයේ ඇත.   උප්පන්න වූයේ ඇත.   අනුප්පන්න වූයේ ඇත.   උප්පාදී වූයේ ඇත.   අතීත වූයේ ඇත.   අනාගත වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්න වූයේ ඇත.   අතීතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අනාගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්නාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත වූයේ ඇත.   බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   උපෙක්‍ෂා සහගත ප්‍රඥාව වෙයි. ආචය ගාමිනී වූයේ ඇත.   අපචය ගාමිනී වූයේ ඇත.   නෙවාචයගාමිනී නාපචයගාමිනී වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   ශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   අශෛක්‍ෂා නොවූයේ අශෛක්‍ෂ නො වූයේ ඇත.   පරිත්ත වූයේ ඇත.   මහග්ගත වූයේ ඇත.   අප්පමාණ වූයේ ඇත.   පරිත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   මහග්ගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අප්පමාණාරම්මණ වූයේ ඇත.   මග්ගාරම්මණ වූයේ ඇත.   මග්ග හේතුක වූයේ ඇත.   මග්ගාධිපතිනී වූයේ ඇත.   උප්පන්න වූයේ ඇත.   අනුප්පන්න වූයේ ඇත.   උප්පාදිනී වූයේ ඇත.   අතීත වූයේ ඇත.   අනාගත වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්න වූයේ ඇත.   අතීතාරම්මණ වූයේ ඇත.   අනාගතාරම්මණ වූයේ ඇත.   පච්චුප්පන්නාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත වූයේ ඇත.   බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්තාරම්මණ වූයේ ඇත.   බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ වූයේ ඇත.

කොටස් සතරක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

5. කම්මස්සකත ඥානය වෙයි.   සච්චානුලොමික ඥානය වෙයි.   මාර්‍ගයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානය වෙයි.   ඵලයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානය වෙයි.   දුක්ඛයෙහි ඥානය වෙයි.   දුක්ඛ සමුදයෙහි ඥානය වෙයි.   දුක්ඛ නිරෝධයෙහි ඥානය වෙයි.   දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි ඥානය වෙයි.   කාමාවචර ඥානය වෙයි.   රූපාවචර ඥානය වෙයි.   අරූපාවචර ඥානය වෙයි.   අපරියාපන්න ඥානය වෙයි.   අන්වයෙහි ඥානය වෙයි.   පරිච්චයෙහි ඥානය වෙයි.   සම්මුතියෙහි ඥානය වෙයි.   ආචය පිණිස පවත්නා ප්‍රඥාව ඇත.   අපචය පිණිස නොවේ.   අපචය පිණිස පවත්නා ප්‍රඥාව ඇත.   ආචය පිණිස නොවේ.   ආචයද අපචයද පිණිස පවත්නා ප්‍රඥාව ඇත.   ආචය පිණිස නොවූ අපචය පිණිස නොවූ ප්‍රඥාව ඇත.   නිර්වේදය පිණිස පවත්නා ප්‍රඥාව ඇත.   ප්‍රතිවේධය පිණිස නොවේ.   ප්‍රතිවේධය පිණිස පවත්නා ප්‍රඥාව ඇත.   නිර්වේදය පිණිස නොවේ.   නිර්වේදය පිණිසද ප්‍රතිවේධය පිණිසද පවත්නා නිර්වේදය පිණිස නොවූ ප්‍රතිවේධය පිණිස නොවූ ප්‍රඥාව ඇත.   හාන භාගිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   ඨිතිභාගිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   විශෙෂභාගිනී ප්‍රඥාව වෙයි.   නිබ්බොධ භාගිනී ප්‍රඥාව වෙයි.

6.  පටිසම්භිදා සතරක් වෙති.   ප්‍රතිපදා සතරක් වෙති.   අරමුණු සතරක් වෙති.   ජරාමරණයෙහි ඥානය වෙයි.   ජරාමරණ සමුදයෙහි ඥානය වෙයි.   ජරාමරණ නිරෝධයෙහි ඥානය වෙයි.  ජරාමරණ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි ඥානය වෙයි.   ජාතියෙහි -පෙ-  භවයෙහි  -පෙ-  උපාදානයෙහි  -පෙ-  තෘෂ්ණාවෙහි  -පෙ- වේදනාවෙහි  -පෙ-  ස්පර්‍ශයෙහි  -පෙ-  සළායතනයෙහි  -පෙ-  නාමරූපයෙහි  -පෙ-  විඤ්ඤාණයෙහි  -පෙ-  සංස්කාරයන්හි ඥානය වෙයි.  සංස්කාර සමුදයෙහි ඥානය වෙයි.   සංස්කාර නිරෝධයෙහි ඥානය වෙයි.   සංස්කාර නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි ඥානය වෙයි.

කොටස් පසක් වශයෙන් ඤාණ වත්‍ථුව මෙසේ වෙයි.

7. කොටස් පසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   අංග පසක් ඇති සම්මා සමාධිය වෙයි.   ඥාන පසක් ඇති සම්මා සමාධිය වෙයි.   කොටස් පසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

8. කොටස් සයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.   අභිඤ්ඤා සයෙහි ප්‍රඥාව වෙයි. කොටස් සයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

9. කොටස් සතක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   සැත්තෑසතක් ඥාන වත්‍ථූහු වෙති. කොටස් සතක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

10. කොටස් අටක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව වෙයි.   මෙසේ කොටස් අටක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.

11. කොටස් නවයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   නව අනුපුබ්බවිහාර සමාපත්තීන්හි ප්‍රඥාවයි. කොටස් අටක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

12. කොටස් දශයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව වෙයි.   තථාගතයන් වහන්සේගේ තථාගත බල දසයක් වෙති.   (ඒ දශයයි.)   යම් බලයකින් යුක්තවූ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,  ඒ දශය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම කාරණය කාරණය වශයෙන්ද,  අකාරණය අකාරණය වශයෙන්ද තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   තථාගත තෙම යම් ඥානයකින් කාරණය කාරණය වශයෙන්ද,  අකාරණය අකාරණය වශයෙන්ද තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

13.  නැවතදතථාගත තෙම අතීතානාගත පච්චුප්පන්න කුශලාකුසල කර්‍මයන්ගේ කාරණ වශයෙන්,  හේතු වශයෙන්,  විපාක වශයෙන් තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම අතීත අනාගත පච්චුප්පන්න කුශලාකුසල කර්‍මයන්ගේ කාරණ වශයෙන්,  හේතු වශයෙන්,  විපාක වශයෙන් තත්වූ පරිදි දැනගනිීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

14. නැවතද තථාගත තෙම සියලු ගතිගාමිනීවූද,  අගතිගාමිනීවූද මාර්‍ගය තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම සියලු ගතිගාමිනිවූද,  අගතිගාමිනීවූද මාර්‍ගය තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

15. නැවතද තථාගත තෙම අනෙක ධාතු,  නානා ධාතුකවූ ස්කන්‍ධායතන ධාතු ලෝකය තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම අනෙක ධාතු,  නානා ධාතුකවූ ස්කන්‍ධායතන ධාතු ලෝකය තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

16. නැවතද තථාගත තෙම සත්ත්‍වයන්ගේ නානාධිමුත්තිකතාව (හීනාදී ඇලීම්බව අධික ලෙස යෙදීම) තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම සත්ත්‍වයන්ගේ නානාධිමුත්තිකතාව (හීනාදී ඇලීම්බව අධික ලෙස යෙදීම) තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

17. නැවතද තථාගත තෙම අන්‍ය සත්ත්‍වයන්ගේ,  අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්‍ද්‍රියයන් පිළිබඳ වෘද්ධියද,  හානියද තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම අන්‍ය සත්ත්‍වයන්ගේ,  අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්‍ද්‍රියයන් පිළිබඳ වෘද්ධියද,  හානියද තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

18. නැවතද තථාගත තෙම ධ්‍යාන විමොක්‍ෂ සමාධි සමාපත්තීන්ගේ  කිලිටු බවද, පිරිසිදු බවද,  නැගිටීමද තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම ධ්‍යාන විමොක්‍ෂ සමාධි සමාපත්තීන්ගේ  කිලිටු බවද, පිරිසිදු බවද,  නැගිටීමද තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

19. නැවතද තථාගත තෙම පෙර විසූ කඳ පිළිවෙල සිහිකිරීම තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම පෙර විසූ කඳ පිළිවෙල සිහිකිරීම තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

20. නැවතද තථාගත තෙම සත්ත්‍වයන්ගේ චුතියද,  උත්පත්තියද තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම සත්ත්‍වයන්ගේ චුතියද,  උත්පත්තියද තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මෙයද තථාගතයන් වහන්සේගේ බලය වෙයි.

21. නැවතද තථාගත තෙම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂය කිරීම නම්වූ නිවණ තත්වූ පරිදි දැනගනියි.   යම් ඥානයකින් තථාගත තෙම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂය කිරීම නම්වූ නිවණ තත්වූ පරිදි දැනගනීද,  යම් බලයකට පැමිණ තථාගත තෙමේ ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණේද,  පිරිසෙහි සීහනාද කෙරේද,  ධර්‍මචක්‍රය පවත්වයිද,   මේ දසය තථාගතයන්ගේ තථාගත බලයෝ වෙති.

(දස වැදෑරුම් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය. )
—–

එකකය.

22. විඤ්ඤාන පසක් හේතු නොවූයේමය.   අහේතුක වූයේමය.   හේතු විප්‍රයුක්ත වූයේමය.   ප්‍රත්‍ය සප්‍රත්‍ය වූයේමය.   සංඛත වූයේමය.   අරූප වූයේමය.   ලෞකික වූයේමය.   ආශ්‍රව සහිත වූයේමය.   සංයෝජනිය වූයේමය.   ගන්‍ථනිය වූයේමය.   ඔඝනිය වූයේමය.   යෝගනිය වූයේමය.   පරාමට්ඨ වූයේමය.   උපාදානිය වූයේමය.   සංකිලෙසික වූයේමය.   අව්‍යාකෘත වූයේමය.   සාරම්මණ වූයේමය.   අචෙතසික වූයේමය.   විපාක වූයේමය.   උපාදින්න උපාදානිය වූයේමය.   අසංකිලිට්ඨ සංකිලෙසික වූයේමය.   සවිතර්‍ක නොවූයේ සවිචාර නො වූයේමය.   අවිතර්‍ක නොවූයේ විචාරමාත්‍ර නො වූයේමය.   අවිතර්‍ක අවිචාර වූයේමය.   පීතිසහගත නො වූයේමය.   දර්‍ශනයෙන් භාවනාවෙන් දුරු කටයුතු නො වූයේමය.   දර්‍ශනයෙන් භාවනාවෙන් දුරුකටයුතු හේතුක නොවේමය.   ආචයගාමී නො වූයේමය.   අපචයගාමී නො වූයේමය.   ශෛක්‍ෂ නො වූයේමය.   අශෛක්‍ෂ නො වූයේමය.   පරිත්ත වූයේමය.   කාමාවචර වූයේමය.   රූපාවචර නොවූයේමය.     අරූපාවචර නො වූයේමය.   පරියාපන්න වූයේමය.   අපරියාපන්න වූයේමය.   අනියත වූයේමය.   අනිය්‍යානික වූයේමය.   උප්පන්නය,   මනොවිඤ්ඤාණ විඤ්ෙඤය්‍ය වූයේමය.   අනිත්‍ය වූයේමය.   ජරාවෙන් මඩනා ලද්දේමය.

23.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයෝ උප්පන්න වත්‍ථුකයෝය,  උප්පන්නාරම්මණයෝය´´  යනු උපන් වස්තුවෙහි,  උපන් අරමුණෙහි උපදිත්.   පුරේජාත වස්තුකයෝ පුරෙජාතාරම්මණයෝය යනු පුරෙජාත වස්තුවෙහි පුරෙජාතාරම්මණයෙහි උපදිත්.   ආධ්‍යාත්මික වස්තුකයෝ බාහිරාරම්මනයෝය යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගේ ආධ්‍යාත්මික වස්තුකයෝය.   බාහිරාරම්මණයෝය.   අසම්භින්න වස්තුකයෝ අසම්භින්නාරම්මණයෝය යනු අසම්භින්න වස්තුවෙහි අසම්භින්න අරමුණෙහි උපදිත්.   නානාවස්තුකයෝ නානාරම්මණයෝය යනු චක්ඛු විඤ්ඤානයාගේ වනාහි අන්‍යවූ වස්තුව වෙයි.   අන්‍යවූ ආරම්මණය වෙයි.   සෝත විඤ්ඤානයාගේ වනාහි අන්‍යවූ වස්තුව වෙයි.   අන්‍යවූ ආරම්මණය වෙයි.   ඝාණ විඤ්ඤානයාගේ වනාහි අන්‍යවූ වස්තුව වෙයි.   අන්‍යවූ ආරම්මණය වෙයි.   ජිව්හා විඤ්ඤානයාගේ වනාහි අන්‍යවූ වස්තුව වෙයි.   අන්‍යවූ ආරම්මණය වෙයි.   කාය විඤ්ඤානයාගේ වනාහි අන්‍යවූ වස්තුව වෙයි.   අන්‍යවූ ආරම්මණය වෙයි.

24.  ´´ඔවුනොවුන් පිළිඹඳ ගෝචර විෂය නොවිඳිත්´´  යනු චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය සොත විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   සොත විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය ´´ඔවුනොවුන් පිළිඹඳ ගෝචර විෂය නොවිඳිත්´´  යනු චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය සොත විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   සොත විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂයද චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය ඝාණ  විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   ඝාන විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.

චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය ජිව්හා විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   ජිව්හා විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය කාය විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   කාය විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   සොත විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය -පෙ-  ඝාන විඤ්ඤාණයාගේ -පෙ-  ජිව්හා විඤ්ඤාණයාගේ -පෙ-  කාය විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය චක්ඛු විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය කාය විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   කාය විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය සොත විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   සොත විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය කාය විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   කාය විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය ඝාණ විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   ඝාණ විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය කාය විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   කාය විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය ජිව්හා විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.   ජිව්හා විඤ්ඤාණයාගේ ගෝචර විෂය කාය විඤ්ඤාණය නොවිඳියි.

25. ´´රූපාදීන්ගේ රැස් නොකිරීමෙන් නුපදිත්´´ යනු රැස් කරන්නහුට උපදිත්.   අමනසිකාර වශයෙන් නූපදිත් යනු මෙනෙහි කරන්නහුට උපදිත්.   (අනික් විඤ්ඤාණයක් හා ගැවසි ගත්තේ නූපදිත් යනු පිළිවෙලින් නූපදිත්.   පෙර පසු නොව එකවිටම නූපදිත් යනු එකක්‍ෂණයෙහි නූපදිත්.

26.  ´´ඔවුනොවුන්ට අනතුරුව නූපදිත්´´ යනු චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව සොත විඤ්ඤාණය නූපදියි.   සොත විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව චක්ඛු විඤ්ඤාණය නූපදියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව ඝාණ විඤ්ඤාණය නූපදියි.   ඝාන විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව චක්ඛු විඤ්ඤාණය නූපදියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව ජිව්හා විඤ්ඤාණය නූපදියි.   ජිව්හා විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව චක්ඛු විඤ්ඤාණය නූපදියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව කාය විඤ්ඤාණය නූපදියි.   කාය විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව චක්ඛු විඤ්ඤාණය නූපදියි.   සොත විඤ්ඤාණය -පෙ-  ඝාණ විඤ්ඤාණය ජිව්හා විඤ්ඤාණය -පෙ- කාය විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව චක්ඛු විඤ්ඤාණය නූපදියි.   චක්ඛු විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව කාය විඤ්ඤාණය නූපදියි.   කාය විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව සොත විඤ්ඤාණය නූපදියි.   සොත විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව කාය විඤ්ඤාණය නූපදියි.   කාය විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව ඝාණ විඤ්ඤාණය නූපදියි.   ඝාන විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව කාය විඤ්ඤාණය නූපදියි.   කාය විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව ජිව්හා විඤ්ඤාණය නූපදියි.   ජිව්හා විඤ්ඤාණය උපන් අනතුරුව කාය විඤ්ඤාණය නූපදියි.

27.  පඤ්ච විඤ්ඤාණයෝ අනාභොගය යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගේ ආවර්ජනයක් හෝ,  ආභොගයක් හෝ,  රැස්කිරීමක් හෝ,  සිහිකිරීමක් හෝ නැත.   ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කිසි ධර්‍මයක් නොදැනගනියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කිසි ධර්මයක් (කුසලයක් හෝ අකුසලයක්) නොදැන ගනියි.   අභිනිපාත මාත්‍රය (රූපාදීන්ගේ ඉදිරියෙහි වැටිම) හැර යනු ආපාත මාත්‍රය (ඉදිරියෙහි වැටීම) හැර යනුයි.

28.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කිසි ධර්මයක් නොදැන ගනියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනො ධාතුවෙන්ද කිසි ධර්මයක් නොදැන ගනියි.

29. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන් ගෙන් කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් ගමන හෝ,  සිටීම හෝ හිඳීම හෝ,   නිදීම හෝ යන කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි.

30. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනොධාතුවෙන්ද ගමන හෝ,  සිටීම හෝ,  හිඳීම හෝ,  නිදීම හෝ යන කිසි ඉරියව්වක් නොකරයි.

31.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කාය කර්මයක් නොපිහිටුවයි.   මනො කර්මයක් නොපිහිටුවයි.´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන් ගෙන් කායකර්‍ම වචීකර්‍මයක් නොපිහිටුවයි.

32.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කායකර්‍මයක් වචීකර්‍මයක් නොපිහිටුවයි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනො ධාතුවෙන්ද කාය කර්මයක් වචී කර්මයක් නොපිහිටුවයි.

33. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කුසලාකුසල ධර්‍මයක් සමාදන් නොවේය´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් කුසලාකුසල ධර්මයක් සමාදන් නොවෙයි.   (නොගනියි.)

34. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද කුසලාකුසල ධර්මය සමාදන් නොවෙයි.´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනො ධාතුවෙන්ද කුසලාකුසල ධර්මයක් සමාදන් නොවෙයි.

35. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් නොසමවදියි,  නොනැගිටියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් නොසමවදියි.   නොනැගිටියි.

36. ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද නොසමවදියි.  නොනැගිටියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනො ධාතුවෙන්ද නොසමවදියි,  නොනැගිටියි.

37.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් චුත නොවෙයි,  නූපදියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් චුත නොවෙයි,  නූපදියි.

38.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද චුත නොවෙයි,  නූපදියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනොධාතුවෙන්ද චුත නොවෙයි,  නූපදියි

39.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් නොනිදයි,  නින්දෙන් නොනැගිටියි,  සිහින නොපෙණෙයි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ගෙන් නොනිදයි,  නින්දෙන් නොනැගිටියි,  සිහින නොදකියි.

40.  ´´පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුවද නොනිදයි,  නින්දෙන් නොනැගිටියි,  සිහින නොදකියි´´ යනු පඤ්ච විඤ්ඤාණයන්ට අනතුරුව මනො ධාතුවෙන්ද නොනිදයි,  නින්දෙන් නොනැගිටියි,  සිහින නොදකියි.   මෙසේ යාථාවක වත්‍ථු (තත්වූ පරිදි කරුණු දක්වනු) වස්තුව විසින් කිරීමේ ප්‍රඥාවයි.   එක් කොටසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

දුකය.

41. භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ලෞකික ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ලෝකෝත්තර ප්‍රඥාවයි.   සියලු ප්‍රඥාවම කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් දතයුතුය.    කිසි ඉන්‍ද්‍රියකින් නොදතයුතුය.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව සාශ්‍රව ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනාශ්‍රව භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත සාශ්‍රව ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ආශ්‍රව විප්‍රයුක්ත අනාශ්‍රව ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව සංයෝජනිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අසංයෝජනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව සංයෝජන විප්පයුත්ත සංයෝජනිය ප්‍රඥාවයි. සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව සංයෝජන විප්පයුත්ත අසංයෝජනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ගන්‍ථනිය ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අගන්‍ථනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ගන්‍ථ විප්පයුත්ත ගන්‍ථනිය ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ගන්‍ථ විප්පයුත්ත අගන්‍ථනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ඔඝනිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනොඝනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ඔඝනිය විප්පයුත්ත ඔඝනිය ප්‍රඥාවයි.

42. සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනොඝනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ඔඝවිප්පයුත්ත ඔඝනිය ප්‍රඥාවයි.

43. සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ඔඝ විප්පයුත්ත අනොඝනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව යොඝනිය ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අයොඝනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව යොග විප්පයුත්ත යොගනිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව යොග විප්පයුත්ත අයොඝනිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව නීවරණිය ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනීවරණිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව නීවරණ විප්පයුත් නීවරණිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව නීවරණ විප්පයුත්ත අනීවරණිය  ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව පරාමට්ඨ ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අපරාමට්ඨ ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව පරාමාස විප්පයුත්ත පරාමට්ඨ ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව පරාමාස විප්පයුත්ත අපරාමට්ඨ ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි විපාකයෙහි ප්‍රඥාව උපාදින්න ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසලයෙහි,  භූමි තුනෙහි කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි,  සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනුපාදින්න ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව උපාදානිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනුපාදානිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි විපාකයෙහි ප්‍රඥාව උපාදාන විප්පයුත්ත උපාදානිය ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව උපාදාන විප්පයුත්ත අනුපාදානිය ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව කිලෙස විප්පයුත්ත සංකිලෙසික ප්‍රඥාවයි.

44.  සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව කිලෙස විප්පයුත්ත අසංකිලෙසික ප්‍රඥාවයි.   විතර්ක සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව සවිතර්ක ප්‍රඥාවයි.     විතර්ක විප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව අවිතර්ක ප්‍රඥාවයි.   විචාර සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව සවිචාර ප්‍රඥාවයි.   විචාර විප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව අවිචාර ප්‍රඥාවයි.   ප්‍රීති සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව සප්‍රීතික ප්‍රඥාවයි.   ප්‍රීති විප්පයුත්ත ප්‍රඥාව අප්පීතික ප්‍රඥාවයි.    ප්‍රීති සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව පීති සහගත ප්‍රඥාවයි.   පීති විප්පයුත්ත ප්‍රඥාව ප්‍රීති සහගත ප්‍රඥාව නොවේ.    සුඛ සම්පයුත්ත ප්‍රඥාව සුඛ සහගත ප්‍රඥාවයි.   සුඛ විප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව සුඛ සහගත ප්‍රඥාව නොවේ.    උපෙක්‍ෂා සම්ප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව උපෙක්‍ෂා සහගත ප්‍රඥාවයි.   උපෙක්‍ෂා විප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව උපෙක්‍ෂා සහගත ප්‍රඥාව නොවේ.   කාමාවචර කුසල  අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව කාමාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව කාමාවචර ප්‍රඥාවයි.   රූපාචවර ප්‍රඥාව,  අරූපාවචර ප්‍රඥාව,  අපරියාපන්න ප්‍රඥාව,  කාමාවචර ප්‍රඥාව නොවේ.    රූපාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව රූපාවචර ප්‍රඥාවයි. කාමාචවර ප්‍රඥාව,  අරූපාවචර ප්‍රඥාව,  අපරියාපන්න ප්‍රඥාව,  රූමාවචර ප්‍රඥාව නොවේ.    අරූපාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව අරූපාවචර ප්‍රඥාවයි.    කාමාචවර ප්‍රඥාව,  රූපාවචර ප්‍රඥාව,  අපරියාපන්න ප්‍රඥාව,  අරූපාවචර ප්‍රඥාව නොවේ.    භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව පරියාපන්න සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අපරියාපන්න ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි ප්‍රඥාව නීය්‍යානික ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසලයෙහි,  භූමි සතරෙහි විපාකයෙහි,   භූමි තුනෙහි කිරියා අව්‍යාකෘයෙහි ප්‍රඥාව අනියත ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසල අව්‍යාකෘයෙහි ප්‍රඥාව සඋත්තර ප්‍රඥාවයි.    සතර මාර්ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අනුත්තර ප්‍රඥාවයි.

45.  එහි අත්‍ථජාපික ප්‍රඥාව කවරේද?   සතර භූමීන්හි කුසලයෙහි අභිඥාව උපදවන්නාවූ,  සමාපත්තිය උපදවන්නාවූ,  රහතුන් වහන්සේගේ කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව අත්ථජාපික ප්‍රඥාවයි.   සතර භූමීන්හි විපාකයෙහි උපන් අභිඥාව ඇති,  උපන් සමාපත්තිය ඇති, රහතුන් වහන්සේගේ කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ජාපිතත්ථ ප්‍රඥාව නමි.   කොටස් දෙකක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

තිකය.
 
46.  එහි චින්තාමය ප්‍රඥාව කවරේද?   ප්‍රඥාව හා යෙදුන කර්‍මයන්හි,  ප්‍රඥාව හා යෙදුන ශිල්පයන්හි,  ප්‍රඥාව හා යෙදුන විද්‍යාවන්හි කම්මස්සකතයයි කියන ලද සත්ත්‍වයන්ගේ මේ කර්‍මය තමන්ට අයත්ය,  මෙය තමන්ට අයත් නොවේයයි මෙසේ දන්නාවූ හෝ,  සච්චානුලොමිකයයි කියන ලද විදර්‍ශනා ඥානය හෝ,  රූපය අනිත්‍යයි කියා හෝ,  වේදනාව අනිත්‍යයි කියා හෝ,  සංඥාව අනිත්‍යයි කියා හෝ,  සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයි කියා හෝ,  විඤ්ඤාණය අනිත්‍යයි කියා හෝ,  එබඳුවූ යම් කැමැත්තක්,  දිට්ඨියක්,  රුචියක්,  (මුතියක්,  බැලීමක්,  ධම්මනිජ්ඣානක්ඛන්තිය හෙවත් අනිත්‍යාදී වශයෙන් බැලීමක්,  අනුන්ගෙන් නොඅසා ලබයි.   මෙය චින්තාමය ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

47. එහි සුතමය ප්‍රඥාව කවරේද?   ප්‍රඥාව හා යෙදුනු  -පෙ- අනුන්ගෙන් අසා ලබාද,  මෙය සුතමය ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.   සියලු සමාපත්තින්ගෙන් යුක්තවුවහුගේ ප්‍රඥාව භාවනාමය ප්‍රඥාවයි.

48.  එහි දානමය ප්‍රඥාව කවරේද?   දානය නිසා දානයට පැමිණෙන්හුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය දානමය ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

49. එහි ශීලමය ප්‍රඥාව කවරේද?   ශීලය නිසා ශීලයට පැමිණෙන්හුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි. සියලු සමාපත්තින්ගෙන් යුක්තවුවහුගේ ප්‍රඥාව භාවනාමය ප්‍රඥාවයි.

50.  එහි අධිශීලයෙහි ප්‍රඥාව කවරේද?   ප්‍රාතිමොක්‍ෂ සංවරයෙන් සංවරවූවහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද   -පෙ-  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.

51. එහි අධිචිත්තයෙහි ප්‍රඥාව කවරේද?   රූපාවචර සමාපත්තියට සමවැදුනහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.

52.  මෙය අධිචිත්තයෙහි ප්‍රඥාවයි.   එහි අධිප්‍රඥාවෙහි ප්‍රඥාව කවරේද?   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාවයි.   මෙය අධිප්‍රඥාවෙහි ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

53. එහි ආය කොසල්ලය කවරේද?   මේ ධර්මය සිහිකරන්නහුට නූපන් අකුසල ධර්මයෝ නූපදිද්ද,  උපන් අකුසල ධර්මයෝ දුරුවෙද්ද,  මේ ධර්මයන් හෝ වනාහි සිහි කරන්නහුට නූපන්නාවූද කුසල ධර්මයෝ උපදිද්ද,  උපන්නාවූද කුසල ධර්මයෝ බොහෝ බවට විපුලත්වයට භාවනාවෙන් සම්පූර්‍ණ කිරීම පිණිස පවතිත්නුයි එහි යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි. මෙය ආය කොසල්ලයයි කියනු ලැබේ.

54. එහි අපාය කොසල්ලය කවරේද?   මේ ධර්මයන් සිහිකරන්නහුට නූපන්නාවූ කුශල ධර්මයෝ නූපදිද්ද,  උපන්නාවූද කුශල ධර්මයෝ නිරුද්ධ වෙද්ද,  මේ ධර්මයන් හෝ වනාහි සිහි කරන්නහුට නූපන්නාවූද අකුශල ධර්මයෝ උපදිද්ද,  උපන්නාවූද අකුශල ධර්මයෝ බොහෝ බව පිණිස,  මහත් බව පිණිස පවතිත්ද,  එහි යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි. මෙය අපාය කොසල්ලයයි කියනු ලැබේ.

55. එහි හදිසි වැඩවලදී සියලු දක්‍ෂ බව පිණිසවූ ප්‍රඥාව උපාය කොසල්ල නමි.   භූමි සතරෙහි විපාකයෙහි ප්‍රඥාව විපාක ප්‍රඥාවයි.   භූමි භූමි සතරෙහි කුසලයෙහි ප්‍රඥාව විපාක ධර්‍ම ධර්ම ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව විපාක නොවූ,  විපාක ධර්ම ධර්ම නොවූ ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි විපාකයෙහි ප්‍රඥාව උපාදින්න උපාදානිය ප්‍රඥාවයි.    භූමි තුනෙහි කුසලයෙහි,  භූමි තුනෙහි කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව අනුපාදින්න උපාදානිය ප්‍රඥාවයි.   විතර්‍ක විචාර සම්ප්‍රයුක්තවූ ප්‍රඥාව සවිතර්‍ක සවිචාර ප්‍රඥාවයි.   විතර්‍ක විප්‍රයුක්ත,  විචාර සම්ප්‍රයුක්ත,  අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර ප්‍රඥාවයි.   විතර්‍ක විචාර විප්‍රයුක්ත ප්‍රඥාව අවිතර්‍ක අවිචාර ප්‍රඥාවයි.   ප්‍රීති සම්ප්‍රයුක්තවූ ප්‍රඥාව ප්‍රීති සහගත ප්‍රඥාව නමි.   සුඛ සම්ප්‍රයුක්තවූ ප්‍රඥාව සුඛ සහගත ප්‍රඥාවයි.   උපෙක්‍ෂා සම්ප්‍රයුක්තවූ ප්‍රඥාව උපෙක්‍ෂා සහගත ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසලයෙහි ප්‍රඥාව ආචයගාමිනී ප්‍රඥාවයි.   සතර භූමීන්හි විපාකයෙහි,  තුන් භූමීන්හි කිරියා අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව අපචයගාමිනී නොවූ අපචයගාමිනී නොවූ ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ශෛක්‍ෂ ප්‍රඥාවයි.   මත්තෙහිවූ අර්හත් ඵලයෙහි ප්‍රඥාව අශෛක්‍ෂ ප්‍රඥාවයි.   භූමි තුනෙහි කුසලයෙහි,  භුමි තුනෙහි විපාකයෙහි,  භූමි තුනෙහි අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව ශෛක්‍ෂ නොවූ අශෛක්‍ෂ නොවු ප්‍රඥාවයි.

56. කාමාවචරවූ කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව පරිත්ත ප්‍රඥාවයි.   රූපාවචරවූ රූපාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව මහග්ගත ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අප්පමාණ ප්‍රඥාවයි.

57. එහි පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   පරිත්ත ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.  උපදීද මෙය මහග්ගතාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

58. එහි අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   අප්පමාණ ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ-  සම්මාදිට්ඨියක් උපදීද,     මෙය අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥායයි කියනු ලැබේ.

59.  එහි මග්ගාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   ආය්‍ර්‍ය මාර්‍ගය නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි. මෙය මග්ගාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.   සතර මාර්‍ගයන්හි ප්‍රඥාව මග්ගහේතුක ප්‍රඥාවයි.

60. එහි මග්ගාධිපතිනී ප්‍රඥාව කවරේද?   ආය්‍ර්‍ය මාර්‍ගය අධිපතිකොට යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද, මෙය මග්ගාධිපතිනී ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.   සතර භූමීන්හි විපාකයෙහි ප්‍රඥාව උප්පන්න වූයේ වෙයි.   උප්පාදිනී වූයේ වෙයි.   අනුප්පන්නයයි නොකිය යුතුය.   සතර භූමීන්හි කුසලයෙහි,  භූමි තුනෙහි කිරියා අව්‍යකෘතයෙහි ප්‍රඥාව උප්පන්න වූයේ වෙයි.   අනුප්පන්න වූයේ වෙයි.   උප්පාදිනීයයි නොකිය යුතුය.   සියලුම ප්‍රඥාවෝ අතීත වූවෝ වෙති.   අනාගත වූවෝ වෙති.    පච්චුප්පන්න වූවෝ වෙති.

61. එහි අතීතාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   අතීතාරම්මණයක් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අතීතාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

62. එහි අනාගතාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   අනාගත ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අනාගතාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

63. එහි පච්චුප්පන්නාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   පච්චුප්පන්න ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය පච්චුප්පන්නාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

64. සියලුම ප්‍රඥාවෝ අජ්ඣත්ත වූවෝ වෙති.   බහිද්ධ වූවෝ වෙති.   අජ්ඣත්ත බහිද්ධ වූවෝ වෙති.

65. එහි අජ්ඣත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   අජ්ඣත්ත ධර්මයන්නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අජ්ඣත්තාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

66. එහි බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   බාහිර ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

67. එහි අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර ධර්මයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අජ්ඣත්ත බහිද්ධාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.   කොටස් තුනක් වශයෙන් ඥාන වස්තුව මෙසේය.

කොටස් සතරක් වශයෙන් ඥාන වස්තුව මෙසේ වෙයි.

68. එහි කම්මස්සකත (කර්මය ස්වකීයකොට ඇති) ඥානය කවරේද?   දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත.   පරිත්‍යාග කළ දෙයෙහි විපාක ඇත.   දාන වශයෙන් දුන් දෙයෙහි විපාක ඇත.   සුකෘත,  දුෂ්කෘත කර්ම ඵලයන්ගේ විපාක ඇත.   මෙලොව ඇත.   පරලොව ඇත.   මව ඇත.   පියා ඇත.   ඔපපාතික සත්ත්‍වයෝ ඇත.   ලෝකයෙහි යහපත් මග ගියාවූ,  මනාව පිළිපන් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ඇත.   යමෙක් තුමූ මෙලොවද,  පරලොවද,  තෙමේ මනාකොට දැන ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කොට ප්‍රකාශ කරත්.   එබඳුවූ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   කම්මස්කත ඥානයයි කියනු ලැබේ.   සච්චානුලොමික ඥානය හැර සියලු සාශ්‍රවවූ,  කුසලවූ ප්‍රඥාව කම්මස්සකත ඥානයයි.

69. එහි සච්චානුලොමික ඥානය කවරේද?   රූපය අනිත්‍යයි කියා හෝ,  වේදනාව,  සඤ්ඤාව,  සංඛාරයෝ ,  විඤ්ඤාණය අනිත්‍යයි කියා හෝ,  යම් මෙබඳුවූ,  අනුලෝමිකවූ ඛන්තියක්,  මුදියක්,  පෙක්ඛාවක්,  ධම්මනිජ්ඣානක්,  ඛන්තියක් ඇද්ද,  මෙය සඤ්ඤානුලොමික ඥානයයි කියනු ලැබේ.

70. සතර මාර්‍ගයන්හි ඥානය මාර්‍ගයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානයයි.   සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ඵලයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානයයි.   මාර්‍ගයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානය දුක්ඛ සත්‍යයෙහිද මේ ඥානයයි.   දුක්ඛ සමුදයෙහිද මේ ඥානයයි.   දුක්ඛ නිරෝධයෙහිද මේ ඥානයයි.   දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහිද මේ ඥානයයි.

71. එහි දුකත්ඛයෙහි ඥානය කවරේද?   දුක නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය දුක්ඛයෙහි ඥානයයි කියනු ලැබේ.   දුක්ඛ සමුදය නිසා  -පෙ-  දුක්ඛ නිරෝධය නිසා  -පෙ-  දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවයයි කියනු ලැබේ.

72.  කාමාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව කාමාවචර ප්‍රඥාවයි.   රූපාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව රූපාවචර ප්‍රඥාවයි.   අරූපාවචර කුසල අව්‍යාකෘතයෙහි ප්‍රඥාව අරූපාවචර ප්‍රඥාවයි.   සතර මාර්‍ගයන්හි සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව අපරියාපන්න ප්‍රඥාවයි.

73. එහි ධර්‍මයෙහි ඥානය කවරේද?   සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ප්‍රඥාව ධර්මයෙහි ඥානයයි.   හෙතෙම අතීතානාගතවූ,  සෝවාන් මතින් දක්නාලද සතර මාර්‍ගයෙන් පැමිණෙන ලද මාර්‍ග ඥානයෙන් සතර ආය්‍ර්‍ය මාර්‍ගයන් දන්නා ලද,  චතුරාය්‍ර්‍ය සත්‍ය ධර්‍මය වටකොට ගන්නා ලද,  මේ ධර්මයෙන්,  ඥානයෙන් යමකට පමුණුවයිද,  අතීත කාලයෙහි යම්බඳු කිසියම් ශ්‍රමණයෝ හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ දුක දැනගත්තාහුද,   දුක්ඛ සමුදය දැනගත්තාහුද,  දුක්ඛ නිරෝධය දැනගත්තාහුද,  දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව දැනගත්තාහුද,  ඔවුහු මේ දුකම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ සමුදයම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ නිරෝධයම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවම දැනගත්තාහුය.   අනාගත කාලයට අයත් යම්බඳු කිසියම් ශ්‍රමණයෝ හෝ,  බ්‍රාහ්මණයෝ හෝ දුක දැනගත්තාහුද,   දුක්ඛ සමුදය දැනගත්තාහුද,  දුක්ඛ නිරෝධය දැනගත්තාහුද,  දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව දැනගත්තාහුද,  ඔවුහු මේ දුකම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ සමුදයම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ නිරෝධයම දැනගත්තාහුය.   ඔවුහු මේ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවම දැනගත්තාහුය. එහි යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.     මෙය අත්වයෙහි ඥානයයි කියනු ලැබේ.

74. එහි වෙන්කොට දැනීමේ ඥානය කවරේද?   මේ ශාසනයෙහි මහණ තෙමේ අන්‍ය සත්ත්‍වයන්ගේ,  අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ සිතින් සිය සිත වෙන්කොට දැනගනියිද,  සරාගවූ සිත සරාගවූ සිතයයි දැනගනියි.   වීතරාගවූ සිත වීතරාගවූ සිතයයි දැනගනියි.   සදොසවූ (ෙවෂ සහිත) සිත සදොසවූ සිතයයි දැනගනියි.   වීත දොස (ෙවෂයෙන් පහවූ) සිත වීත දොසවූ සිතයයි දැනගනියි.   සමොහවූ සිත සමොහ සිතයයි දැනගනියි.   වීත මොහවූ සිත වීතමොහවූ සිතයයි දැනගනියි.   හැකුළුණු සිත හැකුළුණ සිතයයි දැනගනියි.   අවුල්වූ සිත අවුල්වු සිතයයි දැගනියි.   මහග්ගතවු සිත මහග්ගතවු සිතයයි දැනගනියි.   අමහග්ගතවු සිත අමහග්ගතවු සිතයයි දැනගනියි.   සඋත්තරවූ සිත සඋත්තරවූ සිතයයි දැනගනියි.   අනුත්තරවු සිත අනුතුතරවූ සිතයයිද දැනගනියි.   සමාහිතවූ සිත සමාහිතවූ සිතයයි දැනගනියි.   අසමාහිතවූ සිත අසමාහිතවූ සිතයයි දැනගනියි.   විමුත්තවූ සිත විමුත්තතවූ සිතයයි දැනගනියි.   අවිමුත්තවු සිත අවිමුත්තවු සිතයයි දැනගනියි.  එහි යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය වෙන්කොට දැනීමේ ඥානයයි කියනු ලැබේ.   සෙසු සියලු ප්‍රඥාවෝ සම්මුති ඥානයයි.

75. ආචයවූ,  අපචය නොවූ ප්‍රඥාව කවරේද?   කාමාවචර කුසලයෙහි ප්‍රඥාව ආචය පිණිස වේ, අපචය පිණිස නොවේ.   සතර මාර්‍ගයන්හි ප්‍රඥාව අපචය පිණිස වේ, ආචය පිණිස නොවේ.   රූපාවචරවූ රූපාවචර කුසලයෙහි ප්‍රඥාව ආචය පිණිසද,  අපචය පිණිසද වේ.   අවසෙස ප්‍රඥාවෝ අපචය පිණිස නොවේ.   අපචය පිණස නොවේ.

76. එහි කලකිරීම පිණිසවූ,  ප්‍රතිවේධය පිණිස නොවූ ප්‍රඥාව කවරේද?   යම් ප්‍රඥාවකින් වීතරාගය වේද,  අභිඥා ප්‍රතිවේධය නොවේද,  සත්‍ය ප්‍රතිවේධය නොවේද,  මේ ප්‍රඥාව කලකිරීම පිණිස වේ.   ප්‍රතිවේධය පිණිස නොවේ.   ප්‍රථම ධ්‍යානයට පැමිණ සිටියාවූ ප්‍රඥාවෙන් කාමයන්හි වීතරාගවූයේ,  අභිඥාවෝ ප්‍රතිවේධ කෙරෙයි.   සත්‍යයෝ ප්‍රතිවේධ නොකෙරෙයි.   මේ ප්‍රඥාව ප්‍රතිවේධය පිණිස වේ.   කලකිරීම පිණිස සතර මාර්‍ගයන්හි ප්‍රඥාව කලකිරීම පිණිසද,  ප්‍රතිවේධය පිණිසද වේ.   අවසෙස ප්‍රඥාවෝ කලකිරීම පිණිස නොවේ.   ප්‍රතිවේධය පිණිස නොවේ.

77. එහි හාන භාගිනී ප්‍රඥාව කවරේද?   ප්‍රථම ධ්‍යානය ලැබූ තැනැත්තේ කාම සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්.   එය හානභාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූප වශයෙන් (මිත්‍ථයා) ස්ත්‍රිය පිහිටුවානුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   අවිතර්‍ක සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විශෙෂ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස්කෙරෙත්නුයි විරාගය හා යුක්තවූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   ද්වීතීය ධ්‍යාන ලාභීවූ විතර්‍ක සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස්කෙරෙත්නුයි හානභාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සිහිය සිටිත්නුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙනුයි විරාගය හා යුක්ත වූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   තෘතීය ධ්‍යානලාභීවූ,  පීති සුඛ සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස්කෙරෙත්නුයි හානභාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සතිය සිටිත්නුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.    දුක් නොවූ,  සැප නොවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විශෙෂ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විරාගය හා යුක්තවූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   සතරවන ධ්‍යානලාභීවූ උපෙක්ඛා සහගතවූ සඤ්ඤා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි හාන භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සතිය සිටිත්නුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.

78. ආකාසානඤ්චායතන සහගතවූ සඤ්ඤා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විසෙස භාගිනී ප්‍රඥාවයි.  නිබ්බිදා සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විරාගය හා යුක්ත වූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   ආකාසානඤ්චායතයන ලාභීවූ,  රූප සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි හානභාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සිහිය සිටිත්නුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   විඤ්ඤාණඤ්චායතන සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විසෙස භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විරාගය හා යුක්තවූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   විඤ්ඤාණඤ්චායතන ලාභීවූ ආකාසානඤ්චායතන සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි,  හානභාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සතිය සිටිත්නුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විසෙස භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස්කෙරෙත්නුයි විරාගය හා යුක්තවූයේ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ලාභීවූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සහගතවූ සඤ්ඤා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි හාන භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   එයට අනුරූපවූ සතිය සිටිනුයි ඨිති භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤා සහගතවූ සඤ්ඤා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විසෙස භාගිනී ප්‍රඥාවයි.   කලකිරීම් සහගතවූ සංඥා මනසිකාරයෝ රැස් කෙරෙත්නුයි විරාගය හා එක්වූ නිබ්බේධ භාගිනී ප්‍රඥාවයි.

79. එහි සතර ප්‍රතිසම්භිදාවෝ කවරහුද?   අත්‍ථ පටිසම්භිදා,  ධම්ම පටිසම්භිදා,  නිරුත්ති පටිසම්භිදා,  පටිභාන පටිසම්භිදා යනුයි.   අත්‍ර්‍ථයෙහි ඥානය අත්‍ථ පටිසම්භිදා නමි.   ධර්මයෙහි ඥානය ධම්ම පටිසම්භිදා නමි.   එහි ධම්ම නිරුත්ති වචනයෙහි ඥානය නිරුත්ති පටිසම්භිදා, නමි.   ඥානයන්හි ඥානය පටිභාන පටිසම්භිදා නමි.   මෙය සතර පටිසම්භිදා නමි.

80. එහි සතර ප්‍රතිසම්භිදාවෝ කවරහුද?   දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාව,  දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති  ඛිප්පාභිඤ්ඤාව ඇති ප්‍රඥාව,  සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාව,   සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති ඛිප්පාභිඥාව ඇති ප්‍රඥාවයි.   එහි දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාව කවරේද?   කරදරයෙන් අපහසුවෙන් සමාධිය උපදවන්නහුගේ දන්‍ධවූ සෙමින් ඒ ස්ථානය (ලෝකෝත්තර සමාධිය) දැනගන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් උපදීද,  මෙය දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

81. එහි දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  ඛිප්පාභිඤ්ඤවූ ප්‍රඥාව කවරේද?   කරදරයෙන්  අපහසුවෙන් සමාධිය උපදවන්නහුගේ වහා ලෝකෝත්තර සමාධිය දැනගන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් උපදීද,  මෙය දුක්වූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  ඛිප්පාභිඤ්ඤවූ ප්‍රඥාව යයි කියනු ලැබේ.

82. එහි සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාව කවරේද?   කරදරයක් නොමැතිව,  පහසුවෙන් සමාධිය උපදවන්නහුගේ,  සෙමින් ඒ ස්ථානයට පැමිණෙන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති දන්‍ධවූ අභිඥාව ඇති ප්‍රඥාව කවරේද?   කරදරයක් නොමැතිව,  පහසුවෙන් සමාධිය උපදවන්නහුගේ,  සෙමින් ඒ ස්ථානයට පැමිණෙන්නහුගේයයි කියනු ලැබේ.

83. එහි සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති ඛිප්පාභිඤ්ඤවූ ප්‍රඥාව කවරේද?   කරදරයක් නොමැතිව,  පහසුවෙන් සමාධිය උපදවන්නහුගේ,  වහා ඒ ස්ථානයට පැමිණෙන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සුඛවූ ප්‍රතිපදාව ඇති,  ඛිප්පාභිඤ්ඤවූ ප්‍රඥාව   මෙය සතර ප්‍රතිපදාවෝ වෙති.

84. එහි සතර ආරම්මණයෝ කවරහුද?   පරිත්තවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව,  පරිත්තවූ අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව,  අප්පමාණවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව,  අප්පමාණවූ අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව යනුයි.

85. එහි පරිත්තවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   සමාධිය නිකාමලාභී නොවූවහුගේ ආරම්මණය මහත්සේ පතුරුවන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය පරිත්තවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාවයි.

86. එහි පරිත්තවූ අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   සමාධිය නිකාමලාභී නොවූවහුගේ ආරම්මණය මහත්සේ පතුරුවන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය පරිත්තවූ අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

87. එහි අප්පමාණවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   සමාධිය නිකාමලාභී වූවහුගේ අරමුණ ස්වල්පයක් පතුරුවන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අප්පමාණවූ පරිත්තාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.

88. එහි අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාව කවරේද?   සමාධිය නිකාමලාභී වූවහුගේ අරමුණ මහත්සේ පතුරුවන්නහුගේ යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය අප්පමාණාරම්මණ ප්‍රඥාවයයි කියනු ලැබේ.   මෙය සතර ආරම්මණයෝ වෙති.

89. මාර්‍ගයෙන් යුක්තවුවහුගේ ඥානයක් වේද,  ජරා මරණයෙහිද මේ ඥානයයි.   ජරා මරණ සමුදයෙහිද මේ ඥානයයි.   ජරා මරණ නිරෝධයෙහිද මේ ඥානයයි.   ජරා මරණ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහිද මේ ඥානයයි.

90. එහි ජරා මරණයෙහි ඤාණය කවරේද?   ජරා මරණය නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය ජරා මරණයෙහි ඤාණයයි කියනු ලැබේ.

91. ජරා මරණ සමුදය නිසා,  -පෙ- ජරා මරණ නිරෝධය නිසා,  -පෙ- ජරා මරණ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය ජරා මරණ නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි ඥානයයි කියනු ලැබේ.

92. මාර්ගයෙන් යුක්තවූවහුගේ ඥානය ජාතියෙහිද මේ ඥානයයි.   ජාති සමුදයෙහිද -පෙ- භවයෙහිද මේ  ඥානයයි.  -පෙ- උපාදානයෙහිද මේ ඥානයයි. -පෙ- තෘෂ්ණාවෙහිද මේ ඥානයයි. -පෙ- වේදනාවෙහිද මේ ඥානයයි.  -පෙ- ස්පර්‍ශයෙහිද මේ ඥානයයි.  -පෙ- සළායතනයෙහිද මේ ඥානයයි. -පෙ- නාම රූපයෙහිද මේ ඥානයයි.  -පෙ- විඤ්ඤාණයෙහිද මේ ඥානයයි. -පෙ- සංස්කාරයන්හිද මේ ඥානයයි.  -පෙ- සංස්කාර නිරෝධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහිද මේ ඥානයයි.

93. එහි සංස්කාරයන්හි ඥානය කවරේද?   සංස්කාරයන් නිසා යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සංස්කාරයන්හි ඥානයයයි කියනු ලැබේ.

94. සංස්කාර සමුදය නිසා -පෙ- සංස්කාර නිරොධය නිසා -පෙ- සංස්කාර නිරොධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව නිසා -පෙ- යම් ප්‍රඥාවක් උපදීද,  පජානනයක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය සංස්කාර නිරොධ ගාමිනී ප්‍රතිපදාවෙහි ඥානයයි කියනු ලැබේ.

කොටස් පසක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

95. එහි අංග පසකින් යුක්තවු සම්මා සමාධිය කවරේද?   පීති ඵරණතා,  සුඛ ඵරණතා,  චෙතො ඵරණතා,  ආලොක ඵරණතා,  පච්චවෙක්ඛනා නිමිත්ත යනුයි.   ප්‍රීතිය පතුරුවමින් උපදීනුයි ධ්‍යාන දෙකෙහි ඥානය පීති ඵරණතා නමි.   සුඛය පතුරුවමින් උපදිනුයි ධ්‍යාන තුනෙහි ඥානය සුඛ ඵරණතා නමි.   පරචිත්තයෙහි ඥානය චෙතො ඵරණතා නමි.   දිව ඇස ආලෝක ඵරණතා නමි.   ඒ ඒ සමාධියෙන් නැගිටියහුගේ පච්චවෙක්ඛණ ඥානය පච්චවෙක්ඛනා නිමිත්ත නමි.   මෙය අංග පසකින් යුක්ත සමාධියයයි කියනු ලැබේ.

96. එහි පඤ්ච ඥානිකවූ සම්මා සමාධිය කවරේද?   මේ සමාධිය පච්චුප්පන්න සුඛයද මත්තෙහි සුඛ විපාකදවේ නුයි.   පච්චත්තවුම ඥානය උපදියි.   මේ සමාධිය ආය්‍ර්‍ය වූයේ නිරාමිසනුයි,  පච්චුත්තම ඥානය උපදියි.   මේ සමාධිය මහා පුරිසයන් විසින් සේවනය කළේනුයි,  පච්චත්තවූම ඥානය උපදියි.   මේ සමාධිය ශාන්ත වූයේ,  ප්‍රණීත වූයේ සංසිඳීමෙන් ලදුයේ,  සිතෙහි එකඟ බවට ගියේ අප්පගුණ සමාධිය මෙන් සසංස්කාරවූ,  සප්‍රයෝගවූ සිතින් විරුද්ධ ධර්මයන්ට නිග්‍රහ කොට ක්ලේශයන් දුරුකොට නොලැබූයේනුයි,  පච්චුත්තවූම ඥානය උපදියි.   මම ඒ මේ සමාධිය වනාහි සිහි ඇත්තේ සමවදිමි,  සිහි ඇත්තේ නැගිටිමියි පච්චත්තවූම ඥානය උපදියි.   මේ පඤච ඥානිකවූ සම්මා සමාධියයි.

කොටස් සයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

97. එහි අභිඤ්ඤා සයෙහි ප්‍රඥාව කවරේද?   ඉද්ධි විධයෙහි ඥානය,  සොත ධාතු විශුද්ධියෙහි ඥානය,  පරචිත්තයෙහි ඥානය,  පුබ්බෙ නිවාසානුස්සති ඥානය,  සත්ත්‍වයන්ගේ චතූපපාතයෙහි ඥානය,  ආශ්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂයයෙහි ඥානය යනුයි.   මේ අභිඤ්ඤා සයෙහි ප්‍රඥාව වෙයි.

කොටස් සතක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

98. එහි සත් සැත්තෑවක් ඥාන වස්තූහු කවරහුද?   ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණය වෙයි ඥානය වෙයි.   ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නැතැයි ඥානය වෙයි.   අතීත කාලයෙහි ජරා මරණ ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ වෙයි ඥානය වෙයි.   ජාතිය නැති කල්හි ජරා මරණ නැතැයි ඥානය වෙයි.   අනාගත කාලයෙහිද ජාති ප්‍රත්‍යයෙන් ජරා මරණ වෙයි ඥානය වෙයි.    ජාතිය (ඉපදීම) නැති කල්හි ජරා මරණ නැතැයි ඥානය වෙයි.   යම්බඳුවූ එය ඔහුගේ ධම්මට්ඨිති  ඥානයක් වේද,  එයද ඛය ධර්‍මය,  වය ධර්‍මය,  විරාග ධර්‍මය,  නිරෝධ ධර්මයයි.    ඥානය භව ප්‍රත්‍යයෙන් ජාතිය වන්නේ යයි ඥානය -පෙ- උපාදාන ප්‍රත්‍යයෙන් භවය වන්නේයයි ඥානය -පෙ- තෘෂ්ණා ප්‍රත්‍යයෙන් උපාදානය වන්නේයයි ඥානය  -පෙ-  වේදනා ප්‍රත්‍යයෙන් තෘෂ්ණාව වන්නේයයි ඥානය -පෙ- ස්පර්‍ශ ප්‍රත්‍යයෙන් වේදනාව වන්නේයයි ඥානය -පෙ- සළායතන ප්‍රත්‍යයෙන් ස්පර්‍ශය වන්නේයයි ඥානය -පෙ- නාමරූප ප්‍රත්‍යයෙන් සළායතනය වන්නේයයි ඥානය -පෙ- විඤ්ඤාණ ප්‍රත්‍යයෙන් නාම රූප වන්නේයයි ඥානය -පෙ- සංස්කාර ප්‍රත්‍යයෙන් විඤ්ඤාණය වන්නේයයි ඥානය -පෙ- අවිජ්ජා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වන්නේයයි ඥානය -පෙ- අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර නැතැයි ඥානය වෙයි.   අතීත කාලයෙහි අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වූයේ යයි ඥානය,  අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර නැතැයි ඥානය වෙයි.   අනාගත කාලයෙහි අවිද්‍යා ප්‍රත්‍යයෙන් සංස්කාර වන්නේයයි ඥානය,  අවිද්‍යාව නැති කල්හි සංස්කාර වූයේ යයි ඥානය,  යම්බඳු එය ඔහුගේ ධම්මට්ඨිති ඥානය වේද,  එයද ඛය ධර්මය,  වය ධර්මය,  විරාග ධර්මය,  නිරෝධ ධර්මය යයි ඥානය යනුයි.   මේ සැත්තෑව ඥාන වස්තූහු වෙති.

කොටස් අටක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේය.

99. එහි සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ඥානය කවරේද?   සොතාපත්ති මාර්ගයෙහි ප්‍රඥාව,  සොතාපත්ති ඵලයෙහි ප්‍රඥාව,  සකදාගාමි මාර්ගයෙහි ප්‍රඥාව,  සකදාගාමි ඵලයෙහි ප්‍රඥාව,  අනාගාමී මාර්ගයෙහි ප්‍රඥාව,  අනාගාමී ඵලයෙහි ප්‍රඥාව,  අරහත්ත මාර්ගයෙහි ප්‍රඥාව,  අරහත්ත ඵලයෙහි ප්‍රඥාව යනුයි.   මේ සතර මාර්‍ගයන්හි,  සතර ඵලයන්හි ඥානය යනුයි.

කොටස් නවයක් වශයෙන් ඥානවත්‍ථුව මෙසේය.

100. එහි අනුපුබ්බ විහාරි සමාපත්ති ප්‍රඥාව කවරේද?   ප්‍රථමජ්ඣාන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  දුතියජ්ඣාන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  තතියජ්ඣාන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  චතුත්‍ථජ්ඣාන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  ආකාසානඤ්චායතන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තියෙහි ප්‍රඥාව,  නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සඤ්ඤාවෙදයිත නිරොධ සමාපත්තියෙන් නැගිටියහුගේ පච්චවෙක්ඛන ඥානය මේ නව අනුපුබ්බ විහාරි සමාපත්ති ප්‍රඥාව වෙයි.

කොටස් දහයක් වශයෙන් ඥානවත්‍ථුව මෙසේය.

101. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ කාරණය කාරණය වශයෙන්ද,   අකාරණය අකාරණය වශයෙන්ද,  යථාභූත ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා කිසි සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.

102.  මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම් පෘතග්ජන පුරුෂයෙක් යම් හේතුවක් නිසා කිසි සංස්කාරයක් නිත්‍ය වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

103. මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා කිසි සංස්කාරයක් සැප වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.

104.  මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම් පෘතග්ජන පුරුෂයෙක් යම් හේතුවක් නිසා කිසි සංස්කාරයක් සැප වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

105. මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ සෝවාන් පුද්ගලයෙක් තෙම කිසි ධර්‍මයක් ආත්ම වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.

106.  මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන නොවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,  යම් හෙයකිත් පෘතග්ජනයෙක් කිසි ධර්මයක් ආත්ම වශයෙන් ගන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

107, 108. මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා වැදූ මව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් මව ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

109. මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා ස්වකීය පියා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් ස්වකීය පියා ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

110.  මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුත් (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා රහත් කෙනෙකුන් ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිත වේයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිත වේයයි එබඳු දෙයක් දක්නට නැත යනුවෙනි.   මෙබඳු දෙයක් විද්‍යමානවේ යයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජන තෙම යම් හෙයකින් රහත් කෙනෙකුන් ජීවිතයෙන් තොර කරන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

111.  මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් දූෂ්‍යවූ සිතින් ලේ උපදවන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි එබඳු දෙයක් විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.   මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් දූෂ්‍යවූ සිතින් ලේ උපදවන්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි යනුවෙනි.

112.  මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා සංඝ ඝෙද කරන්නේය යන -පෙ- මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් සඞ්ඝයා බිඳුවන්නේය යන මේ කාරණය නම් දක්නට ලැබේ.

113.  මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ පුද්ගලයෙක් යම් හේතුවක් නිසා අන්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු අදහන්නේය යන මේ කාරණය -පෙ-  මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් අන්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු අදහන්නේය යන මේ කාරණය  -පෙ- අන්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු අදහන්නේය යන මේ කාරණය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි එබඳු දෙයක් විද්‍යමාන නොවේයයි දැන ගනියි.   මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් අන්‍ය ශාස්තෘවරයෙකු විශ්වාස කරයි යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේ,

114.  මාර්ග දෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූ (සෝවාන්) පුද්ගලයෙක් අටවෙනි භවයක් උපදවන්නේය යන මේ -පෙ- මෙබඳු දෙයක් නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම්,   පෘතග්ජනයෙක් අටවෙනි භවයක් උපදවන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමාන වේ යනුවෙනි.

115. යම් හෙයකින් එක ලෝක ධාතුවෙක්හි අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුදුවරයන් වහන්සේලා දෙනමක් පෙර පසු නොව (එකවර) උපදින්නාහුය යන මේ කාරණයක් වේද,  එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි දැන ගනියි.   යම් හෙයකින් එක ලෝක ධාතුවෙක්හි එකම බුදුවරයෙක් උපදනේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

116. යම් හෙයකින් එක ලෝක ධාතුවෙක්හි සක්විති රජවරු දෙදෙනෙක් පෙර පසු නොව (එකවර) උපදින්නාහුය යන -පෙ-
-පෙ-  මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි දැන ගනියි.   එනම් එකම ලෝක ධාතුවෙක්හි එකම සක්විති රජ කෙනෙක් උපදනේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

117. යම් හෙයකින් ස්ත්‍රියක් තොම අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුදුවරයෙක් වේය යන මේ කාරණයක් වේද,  එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි දැන ගනියි.   යම් හෙයකින් පුරුෂයෙක් අර්හත්වූ සම්‍යක් සම්බුදුවරයෙක් වේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

118. යම් හෙයකින් ස්ත්‍රියක් සක්විති රජෙක් වේය යන මේ කාරණය,  එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි දැන ගනියි.   එනම් යම් හෙයකින් පුරුෂයෙක් සක්විති රජ වේද, යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

119. යම් හෙයකින් ස්ත්‍රියක් ශක්‍ර ආත්මය ලබන්නීය,  මාරාත්මය ලබන්නීය,  බ්‍රහ්මාත්මය ලබන්නීය,  එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් විද්‍යමාන වේයයි දැන ගනියි.   එනම් පුරුෂයෙක් ශක්‍රාත්මය ලබන්නේය,  මාරාත්මය ලබන්නේය,  බ්‍රහ්මාත්මය ලබන්නේය, යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ යනුවෙනි.

120. කාය දුශ්චරිතයාගේ ප්‍රියවූ,  සිත්කළුවූ,  මන වඩන්නාවූ විපාකයක් උපදනේයයි යම් කරුණක් වේද, එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් සිදුවේයයි දැන ගනියි. එනම් කාය දුශ්චරිතයාගේ අප්‍රියවූ,  අකාන්තවූ,  අමනාපවූ විපාකයක් උපදනේය යන මේ කාරණය නම් සිදුවන්නේය යනුවෙනි.

121. යම් හෙයකින් වාග් දුශ්චරිතයාගේ,  යම් හෙයකින් මනො දුශ්චරිතයාගේ ප්‍රියවූ,  සිත්කළුවූ,  මන වඩන්නාවූ විපාකයක් උපදනේයයි යම් කරුණක් වේද, එය හේතු රහිතයයි,  ප්‍රත්‍ය රහිතයයි,  ඒ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් සිදුවේයයි දැන ගනියි.   එනම් යම් හෙයකින් වාග් දුශ්චරිතයාගේ,  යම් හෙයකින් මනො දුශ්චරිතයාගේ  අනිෂ්ටවූ,  අප්‍රියවූ, අමනාපවූ විපාකයක් උපදනේය යන මේ කාරණය නම් සිදුවන්නේය යනුවෙනි.

122. යම් හෙයකින් කාය සුචරිතයාගේ අනිෂ්ටවූ,  අප්‍රියවූ,  අමනාපවූ විපාකයක් උපදවන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   මේ කාරණය නම් සිදුවේයයි දැන ගනියි.   එනම් කාය සුචරිතයාගේ ඉෂ්ටවූ,  ප්‍රියවූ, මනාපවූ විපාකයක් උපදනේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ.

123. යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයාගේ, යම් හෙයකින් මනො සුචරිතයාගේ අනිෂ්ටවූ,  අප්‍රියවූ,  අමනාපවූ විපාකයක් උපදවන්නේය යන මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවේයයි දැනගනියි.   එනම් යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයාගේ,  යම් හෙයකින් මනො සුචරිතයාගේ ඉෂ්ටවූ,  ප්‍රියවූ, මනාපවූ විපාකයක් උපදනේය යන මේ කාරණය විද්‍යමානවේ.

124. යම් හෙයකින් කාය දුශ්චරිතයෙන් යුත් පුද්ගල තෙම එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි යහපත් ගති ඇත්තාවූ සවර්‍ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය සිදු නොවේයයි,  මේ කාරණය දක්නට නොලැබේයයි දැන ගනියි.   මේ කාරණය නම් දක්නට ලැබේයයි දැන ගනියි.   එනම් යම් හෙයකින් කාය දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙම එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි,  සැපයෙන් තොරවූ,  නපුරු ගති ඇති,  විකාරව වැටෙන්නාවූ නරකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේයයි දැන ගනියි.

125. යම් හෙයකින් වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුත් පුද්ගල තෙම,  මනො දුශ්චරිතයෙන් යුත් පුද්ගල තෙම,  ඒ නිදානයෙන්  එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි යහපත් ගති ඇත්තාවූ සවර්‍ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය සිදු නොවේයයි,  මේ කාරණය විද්‍යමාන නොවෙයි, එයට හේතු නැතැයි දැන ගනියි.   මේ කාරණය නම් දක්නට ලැබේ.    යම් හෙයකින් වාග් දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ,   යම් හෙයකින් මනො දුශ්චරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි,  සැපයෙන් තොරවූ,  නපුරු ගති ඇති,  විකාරව වැටෙන්නාවූ නරකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේයයි දැන ගනියි.

126. යම් හෙයකින් කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි සැපයෙන් තොරවූ,  නපුරු ගති ඇති,  විකාරව වැටෙන්නාවූ නරකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේයයි දැන ගනියි.   මේ කාරණය නම් දක්නට ලැබෙයි.   යම් හෙයකින් කාය සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙම එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි යහපත් ගති ඇත්තාවූ සවර්‍ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේයයි දැන ගනියි.

127. යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ, යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි සැපයෙන් තොරවූ,  නපුරු ගති ඇති,  විකාරව වැටෙන්නාවූ නරකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය සිදු නොවේයයි,     මේ කාරණය දක්නට නොලැබේයයි දැනගනියි. යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ, යම් හෙයකින් වාග් සුචරිතයෙන් යුක්ත පුද්ගල තෙමේ එය හේතු කොටගෙන,  එය ප්‍රත්‍ය කොටගෙන,  ශරීරය බිඳී යාමෙන් පසු මරණින් මත්තෙහි යහපත් ගති ඇත්තාවූ සවර්‍ග ලෝකයෙහි උපදින්නේය යන මේ කාරණය නම් විද්‍යමානවේයයි දැන ගනියි.

128. යම් යම් ධර්‍මයෝ යම් යම් ධර්‍මයන්ගේ හේතුද,  ප්‍රත්‍යයෝද වෙති.   ඒ ඒ කරුණු නිමිතිකොට යම් යම් ධර්‍මයෝ යම් යම් ධර්‍මයන්ගේ හේතුද,  ප්‍රත්‍යයෝද නොවෙති.   ඒ ඒ කරුණු නිමිතිකොට අකාරණද වේයයි එහි යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මා දිට්ඨියක් ඇද්ද,  මෙය තථාගතයන්ගේ කාරණයද කාරණය වශයෙන් අකාරණයද අකාරණය වශයෙක් තත්වූපරිදි දැනගැණීමේ ඥානයයි.

129. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ අතීතානාගත පච්චුප්පන්න කර්‍ම සමාදානයන්ගේ කරුණ වශයෙන්,  හේතු වශයෙන් විපාකය තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානය කවරේද?

මෙහි තථාගත තෙම ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  ගති සම්පත්තියෙන් වැළකුනාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් ලාමකවූ අකුශල කර්‍මයෝ ඇද්ද,  හීන ආත්මභාව ඇති බැවින් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් ලාමක අකුශල කර්‍ම සමාදානයෝ (සමෘද්ධවූ) කාල සම්පත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  සම්‍යක් ප්‍රයෝගයෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.    ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද, ගති විපත්තිය පැමිණ විපාක දෙත්. ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද, උපධි විපත්තියට පැමිණ විපාක දෙත්.   ඇතැම් ලාමකවූ අකුශල කර්‍මයෝ ඇද්ද,  කාල විපත්තියට පැමිණ විපාක දෙත්.   ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  ප්‍රයෝග විපත්තියට පැමිණ විපාක දෙත්යයි දැනගනියි.

ඇතැම් යහපත් (කුසල) කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  ගති විපත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.    හීන ආත්මභාව ඇති බැවින් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් ලාමක අකුශල කර්‍ම සමාදානයෝ (සමෘද්ධවූ) කාල සම්පත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් ලාමකවූ කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  සම්‍යක් ප්‍රයෝගයෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   උපධි විපත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.   ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  කාල විපත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.    ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  ප්‍රයෝග විපත්තියෙන් වැළකුණාහු වෙති.   විපාක නොදෙත්.    ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  ගති සම්පත්තියට පැමිණ  විපාක දෙත්.    ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ ඇද්ද,  උපධි සම්පත්තියට  පැමිණ  විපාක දෙත්.    ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ කාල සම්පත්තියට  පැමිණ  විපාක දෙත්.    ඇතැම් යහපත් කර්‍ම සමාදානයෝ ප්‍රයෝග සම්පත්තියට පැමිණ විපාක දෙත්යයි එහි යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  මෙය අතීතානාගත පච්චුප්පන්න කර්‍ම සමාදානයන්ගේ කරුණු වශයෙන් හේතු වශයෙන් විපාක දීම තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානයයි.

130. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ සබ්බත්ථ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව නිරයගාමිනීයයි දැනගනියි.    මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව තිරිසන් යෝනියට යන සුළුයයි දැනගනියි.    මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව  ප්‍රේත ලෝකයට යන සුළුයයි දැනගනියි.   මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව  මිනිස් ලොවට යන සුළුයයි දැනගනියි.    මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව  දෙව් ලොවට යන සුළුයයි දැනගනියි.   මේ මාර්ගය,  මේ ප්‍රතිපදාව  නිවනට යන සුළුයයි දැනගනියි.   එහි යම්බඳු ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  මෙය තථාගතයන් වහන්සේගේ සබ්බත්ථ ගාමිනී ප්‍රතිපදාව තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානයයි.

131.  එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ අනෙක ධාතු නානා ධාතු ලෝකය තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම ස්කන්‍ධයන්ගේ නානත්වය දැන ගනියි.   ආයතනයන්ගේ නානත්වය දැනගනියි.   ආයතන නානත්වය දැනගනියි.   ධාතු නානත්වය දැනගනියි.   අනෙ ධාතු නානා ලෝක ධාතු නානත්වය දැනගනියි. එහි යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන්ගේ අනේක ධාතු නානා ධාතු ලෝකය  තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානයයි.

132.  එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ සත්ත්‍වයන්ගේ නානා අදහස් තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහයි දැනගනියි.   ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ඇත්තාහයි දැනගනියි.   හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරත්.   භජනය කරත්.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරත්.   ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරත්.   භජනය කරත්.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරත්.   අතීත කාලයෙහිද හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කළහ.      භජනය කළහ.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කළහ.   ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කළහ.      භජනය කළහ.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කළහ.   අනාගත කාලයෙහි හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරන්නාහ.   භජනය කරන්නාහ.    ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරන්නාහ.   ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ප්‍රණීතවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරන්නාහ.   භජනය කරන්නාහ.    ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරන්නාහ.   එහි යම්බඳු ප්‍රඥාවක් -පෙ- අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක් ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන් වහන්සේගේ නානා අදහස් ඇති බව තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානයයි.

133.  එහි තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ අන්‍ය සත්ත්‍වයන්ගේ,  අන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන්ගේ වැඩි බවද,  අඩු බවද තත්වූ පරිදි දැනගන්නා ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම සත්ත්‍වයන්ගේ ප්‍රකටව පවත්තා කෙලෙස් දැනගනියි.   අප්‍රකටව පවත්නා කෙලෙස් දැනගනියි.   චරිතය දැනගනියි.   අදහස් දැනගනියි.   අල්පවූ රාග, දෝස, මෝහ ඇත්තවුන්,  බොහෝ රාග, දෝස, මෝහ ඇත්තවුන්,  තියුණුවූ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්‍ද්‍රියයන් ඇත්තවුන්,  මෘදුවූ ශ්‍රද්ධාදී ඉන්‍ද්‍රියයන් ඇත්තවුන්,  ඒ ආසයාදීහු කොටස් වශයෙන් යහපත් ඇත්තවුන්,  එයම අයහපත් ඇත්තවුන්,  සුවසේ කී දෙය අවබෝධ කරන්නට හැක්කවුන්,  අපහසුවෙන් කී දෙය අවබෝධ කරන්නවුන්,  සුදුසුවූ,  නුසුදුසුවු සත්ත්‍වයින් දැනගනියි.

134. සත්ත්‍වයන්ගේ ආසය කවරේද?   ලෝකය සාශ්වතය කියා හෝ,  ලෝකය අසාශ්වතය කියා හෝ,  ලෝකය අන්ත ඇත්තේය කියා හෝ,  ලෝකය අනන්ත වූයේය කියා හෝ,  එයම ජීවය,  එයම ශරීරය කියා හෝ,  අනිකක් ජීවය,  අනිකක් ශරීරය කියා හෝ,  සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වෙයි කියා හෝ,  සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවෙයි හෝ කියා හෝ,  මෙසේ භව දෘෂ්ටියෙහි ඇලුනාවූ සත්ත්‍වයෝ වෙත්.   මේ උභය අන්තයට නොපැමිණ,  මෙය ප්‍රත්‍ය බව කොට ඇති,  පටිච්ච සමුප්පන්න ධර්‍මයන්හි අනුලොමික ඛන්තිය හෙවත් විදර්‍ශනා ඥානය,  යථාභූත ඥානය හෙවත් මග්ග ඥානයද යනුයි.   මේ සත්ත්‍වයාගේ ආසයයි.

135. සත්ත්‍වයන්ගේ අනුසය කවරේද?   අනුසයෝ සත් දෙනෙක් වෙති.   කාමරාගානුසය,  පටිඝානුසය,  මානානුසය,  දිට්ඨානුසය,  විචිකිච්ඡානුසය,  භවරාගානුසය,  අවිජ්ජානුසය යනුයි.   යමක් ලෝකයෙහි ප්‍රිය රූපය නම්,  ඉෂ්ට රූපය නම්,  මෙහි සත්ත්‍වයන්ගේ රාගානුසය අත් නොහැර පවතියි.   යමක් ලෝකයෙහි අප්‍රිය රූපය නම්,  අසාත රූපය නම්,  මෙහි සත්ත්‍වයන්ගේ පටිඝානුසය අත් නොහැර පවතියි.   මෙසේ මේ ධර්‍ම දෙක්හි අවිජ්ජානුපතිතවූයේ ඒ අවිද්‍යාව හා එක්වු මානයද,  දිට්ඨියද,  විචිකිච්ඡාවද දතයුතුය.

136. සත්ත්‍වයන්ගේ චරිතය කවරේද?   පරිත්ත භූමිකවූ හෝ, මහා භූමිකවූ හෝ, පුඤ්ඤාභි සංඛාරය, අපුඤ්ඤාභි සංඛාරය, අනෙඤ්ජාභි සංඛාරය යනුයි.

137. සත්ත්‍වයන්ගේ අධිමුත්තිය (අදහස්) කවරේද?   හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ඇත.   උසස් අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ ඇත.   හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයෝ හීනවූ අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරත්.   භජනය කරත්.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරත්.   උසස්  අදහස් ඇති සත්ත්‍වයින් සේවනය කරත්.   භජනය කරත්.   නිතර ලඟට පැමිණ ආශ්‍රය කරත්. -පෙ- සත්ත්‍වයන්ගේ අධිමුත්ති හෙවත් අදහස් වෙති.

138. මහත්වූ කෙලෙස් ඇති ඒ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   ක්ලේශ වස්තු දශයක් වෙති.   ලෝභය,  ද්වේෂය,  මෝහය,  මානය,  දිට්ඨිය,  විචිකිච්ඡාව,  ථීනය,  උද්ධච්චය,  අහිරිකය,  අනොත්තප්පය යනුයි.   යම්බඳු සත්ත්‍වයින්ට මේ දශ කිලෙස වස්තූහු සේවනය කළාහු,  භාවිත කළාහු,  ළඟට පැමිණීම් වශයෙන් ආශ්‍රය කළාහු,  භාවිත කළාහු,  මහත් බවට ගියාහු වෙති.

139. අප්පරජක්ඛවූ ඒ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   යම්බඳු සත්ත්‍වයන්ට මේ දශකිලෙස වස්තූහු සේවනය නොකළාහු,  භාවිතා නොකළාහු,  ආශ්‍රය නොකළාහු,  මහක් බවට නොපැමිණියාහු වෙද්ද,

140. මෘදුවූ ඉන්‍ද්‍රිය ඇති සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   ඉන්ද්‍රියයෝ පස් දෙනෙක් වෙති.   සද්ධින්ද්‍රිය,  විරියින්ද්‍රිය,  සතින්ද්‍රිය,  සමාධින්ද්‍රිය,  පඤ්ඤින්ද්‍රිය,  යනුයි.   යම් සත්ත්‍ව කෙනෙකුන්ගේ මේ පඤ්චෙන්ද්‍රියයෝ සේවනය නොකළාහු,  භාවිතා නොකළාහු,  ආශ්‍රය නොකළාහු,  මහක් බවට නොපැමිණියාහු වෙද්ද,

141. කවර සත්ත්‍වයෝ තික්ඛින්ද්‍රිය ඇත්තෝද,  යම් ඒ සත්ත්‍වයන්ගේ මේ පඤ්චෙන්ද්‍රියයෝ. සේවනය කළාහු,  භාවිත කළාහු,  ළඟට පැමිණීම් වශයෙන් ආශ්‍රය කළාහු,  භාවිත කළාහු,  මහත් බවට ගියාහු වෙද්ද,

142. ද්වාකාරවූ ඒ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   යම් සත්ත්‍ව කෙනෙක් ප්‍රකටවූ,  පවිටුවූ කෙලෙස් ඇත්තාහු,   ප්‍රකටවූ,  පවිටුවූ අප්‍රකට කෙලෙස් ඇත්තාහු,  පාප චරිත ඇත්තාහු,  පාප අදහස් ඇත්තාහු,  මහත්වූ කෙලෙස් රජස් ඇත්තාහු,  මුදිතින්ද්‍රිය වූවාහු වෙද්ද,

143. ස්වාකාරවූ ඒ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   යම් ඒ සත්ත්‍ව කෙනෙක් කළ්‍යාණ වූවාහු,  කළ්‍යාන සය ඇත්තාහු,  කළ්‍යාන චරිත ඇත්තාහු,  කළ්‍යාණ අදහස් ඇත්තාහු,  ස්වල්පවූ කෙලෙස් රජස් ඇත්තාහු,  තික්ඛින්ද්‍රිය වූවාහු වෙද්ද,  ඒ මේ සත්ත්‍වයෝ ස්වාකාරයෝද,  එබඳුවූ ඒ සත්ත්‍වයෝ හැඳින්විම දුකසේ කටයුත්තෝයි.   යම්බඳුවුම ඒ සත්ත්‍වයෝ ස්වාකාරයෝද,  ඒ මේ සත්ත්‍වයෝ කියන කරුණ සුවසේ හැඳින්වීම කටයුත්තෝයි.

144. අභව්‍යවූ ඒ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   යම් ඒ සත්ත්‍ව කෙනෙක් පස් වැදෑරුම් ආනන්තරිය කර්‍ම නම්වූ කර්‍මාවරණයෙන් යුක්තවූවෝද,  කිලෙසාවරණ නම්වූ නියත මිත්‍යාදෘෂ්ටියෙන් යුක්තවූවෝද,   විපාකාවරණ නම්වූ අහේතුක ප්‍රතිසන්ධියෙන් යුක්තවූවෝද,  ශ්‍රද්ධාව නැත්තෝද,  කත්තුකම්‍යතා කුසලච්ඡන්‍දය නැත්තෝද,  භවාඞ්ග ප්‍රඥාවෙන් පිරිහුනෝද,  කුසල ධර්‍මයන්හි සම්මතනියාම නම්වු මාර්‍ගයට බැසගැනිමට අභව්‍යයෝ වෙද්ද,

145. භව්‍යවූ ඒ මේ සත්ත්‍වයෝ කවරහුද?   යම් ඒ සත්ත්‍ව කෙනෙක් කර්‍මාවරණ නුවූවෝද,  කිලෙසාවරණ නුවූවෝද,  විපාකාවරණයෙන් යුක්ත නුවුවෝද,  ශ්‍රද්ධා ඇත්තෝද, කත්තුකම්‍යතා කුසලච්ඡන්‍දයෙන් යුක්තවූවෝද,  ප්‍රඥාවන්තද,  කුසල ධර්‍මයන්හි සම්මතනියාම නම්වූ මාර්‍ගයට බැසගැනිමට සුදුස්සෝ වෙද්ද,  ඒ මේ සත්ත්‍වයෝ භව්‍යයෝයයි යම්බඳුවූ එහි ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්‍යක් දෘෂ්ටියක් ඇද්ද, එයයි.   මේ තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ පර සත්ත්‍වයන්ගේ,  පර පුද්ගලයන්ගේ,  ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන්ගේ වැඩි අඩු බව තත්වූ පරිදි දන්නා ඥානයයි.

146. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ ධ්‍යාන විමොක්‍ෂ සමාධි සමාපත්තීන්ගේ කිළුටු බව,  පිරිසිදු බව,  නැගිටීම තත්වූ පරිදි දැනීමේ ඥානය කවරේද?   ධ්‍යාන වඩන තැනැත්තේ යනු ධ්‍යාන කරන්නෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් සම්පත්තියම ලැබූවෙක් වූයේ විපත්තියයයි අවබෝධ කරයි.   ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් විපත්තිය ලැබූවෙක් වූයේ සම්පත්තියයයි අවබෝධ කරයි.   ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් සම්පත්තියම ලැබුවෙක් වූයේ සම්පත්තියයි අවබෝධ කරයි.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් විපත්තිය ලැබූවෙක් වූයේ විපත්තියයයි අවබෝධ කෙරෙයි.   මේ ධ්‍යාන කරන්නෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අනිකුදු ධ්‍යාන කරන්නෝ සතරදෙනෙක් වෙති.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් සෙමින් සමවදියි.  වහා නැගිටියි.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් වහා සමවදියි. සෙමින් නැගිටියි. ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් සෙමින් සමවදියි.   සෙමින් නැගිටියි.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ  පුද්ගලයෙක් වහා සමවදියි,  වහා නැගිටියි.    මේ ධ්‍යාන කරන්නෝ සතර දෙනෙක් වෙති.   අනිකුදු ධ්‍යාන කරන්නෝ සතරදෙනෙක් වෙති.     ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ පුද්ගලයෙක් ඇත.     (හෙතෙමේ) සමාධියෙහි සමාධි කුසලයෙක් (දක්‍ෂයෙක්) වෙයි.   සමාධියෙහි සමාපත්ති කුසලයෙක් නොවෙයි.   ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ පුද්ගලයෙක් ඇත.   (හෙතෙම) සමාධියෙහි සමාධි කුසල වූයේ වෙයි.   සමාධියෙහි සමාධි කුසලයෙක් නොවෙයි.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ පුද්ගලයෙක් ඇත.   සමාධියෙහි සමාධි කුසලයෙක් වෙයි.   සමාධියෙහි සමාපත්ති කුසලයෙක් වෙයි.    ඇතැම් ධ්‍යාන කරණ පුද්ගලයෙක් ඇත.    (හෙතෙම) සමාධියෙහි සමාධි කුසලයෙක් නුවූයේ වෙයි.   සමාධියෙහි සමාපත්ති කුසලයෙක් නොවෙයි.   මේ ධ්‍යාන කරණ පුද්ගලයෝ සතරදෙන වෙති.   ´ධ්‍යාන´ යනු ධ්‍යාන සතර වෙති.   ප්‍රථඹ ධ්‍යානය,  දුතිය ධ්‍යානය,  තතිය ධ්‍යානය,  චතුත්‍ථක්‍්ඣානය, යනුයි.

147. ´´විමොක්‍ෂ´ යනු විමොක්‍ෂ අටෙකි.   රූප ලෝකවල උපන් තැනැත්තේ රූපයන් දකියි.   මෙය පළමුවෙනි විමොක්‍ෂයයි.   ආධ්‍යාත්මික අරූප සංඥා ඇත්තේ බාහිර රූපයන් දකියි.   මෙය දෙවෙනි විමොක්‍ෂයයි.   යහපත්වූම මිදිමක් ඇත්තේ වෙයි.    මෙය තුන්වෙනි විමොක්‍ෂයයි.   සර්‍වප්‍රකාරයෙන් රූප සංඥාව ඉක්මවා ප්‍රතිඝ සංඥාවන්ගේ අස්තයට පැමිණවීමෙන්,  නානත්ත සංඥාවන්ගේ මෙනෙහි නොකිරීමෙන්,  අනන්තවූ ආකාශයයයි ආකාශානඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි. මේ සතරවෙනි විමොක්‍ෂයයි.  සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකාශානඤ්චායතනය ඉක්මවා අනන්තවූ විඤ්ඤාණයයි විඤ්ඤාණඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.   මෙය පස්වෙනි විමොක්‍ෂයයි.   සර්‍වප්‍රකාරයෙන් විඤ්ඤාණඤ්චායතනය ඉක්මවා කිසිවක් නැතැයි ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.   මේ සවෙනි විමොක්‍ෂයයි. සර්‍වප්‍රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්චායතනයට පැමිණ වාසය කරයි.   මෙය සත්වෙනි විමොක්‍ෂයයි.   සර්‍වප්‍රකාරයෙන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්චායතනය ඉක්මවා සඤ්ඤා වෙදයිත නිරෝධයට පැමිණ වාසය කරයි.   මේ අටවෙනි විමොක්‍ෂයයි.

148. ´´සමාධි´´ යනු සමාධි තුනෙකි.   සවිතර්‍ක සවිචාර සමාධිය,  අවිතර්‍ක විචාර මාත්‍ර සමාධිය,  අවිතර්‍ක අවිචාර සමාධිය යනුයි.

´´සමාපත්ති´´ යනු නව අනුපූර්‍ව විහාර සමාපත්තීහුයි.   ප්‍රථම ධ්‍යාන,  වීතීය ධ්‍යාන සමාපත්තිය,  තෘතීය ධ්‍යාන සමාපත්තිය,  චතුර්ථ ධ්‍යාන සමාපත්තිය,  ආකාශානඤ්චායතන සමාපත්තිය,  විඤ්ඤාණඤ්චායතන සමාපත්තිය,  ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්තිය,  නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සමාපත්තිය,  සඤ්ඤා වෙදයිත නිරෝධ සමාපත්තිය, යනුයි.

´´සංකිලෙස´´ යනු හානභාගිය ධර්‍මයෝයි.   ´´වොදාන´´ යනු විසෙසභාගිය ධර්‍මයෝයි.   ´´වුට්ඨානය´´ යනු වොදානයද වුට්ඨානයයි.   ඒ ඒ සමාධියෙන් නැගිටීමද වුට්ඨානයයි.    එහි යම්බඳු ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්‍යක් දෘෂ්ටියක්  ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන් වහන්සේගේ ධ්‍යාන විමොක්‍ෂ සමාධි සමාපත්තීන්ගේ අපිරිසිදු බවද,  පිරිසිදු බවද,  නැගිටීමද තත්වූ පරිදි දැනගන්නා  ඥානයයි.

149. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ පූර්‍වෙනිවාසානුස්මෘතිය තත්වූ පරිදි දැනීමේ ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම නොයෙක් වැදෑරුම් පූර්‍වෙනිවාසය සිහි කරයි.   ඒ කෙසේද?   (අඞ්ගුත්තර නිකායේ 1 පොතේ 300 පිටුවේ ඡේද 4 – 8 අවසානය දක්වා යොදන්න.)  උද්දේස සහිතවූ නොයෙක් ආකාර පූර්‍වෙනිවාසය සිහිකෙරේයයි එහි යම් ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්මාදිට්ඨියක්  ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන් වහන්සේගේ පූර්‍වෙනිවාසානුස්මෘතිය තත්වූ පරිදි දැනීමේ ඥානයයි.

150. එහි තථාගතයන් වහන්සේගේ සත්ත්‍වයන් පිළිබඳ චුති, උත්පත්ති දෙක තත්වූ පරිදි දැනීමේ ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම පිරිසිදු මිනිස් බව ඉක්මවූ දිව ඇසින් සත්ත්‍වයන් දකියි.  (මෙහි 16 ඥාන විභංගයේ 124 ඡේදයේ )ඩ´ සිට 125 ඡේදය අවසානය දක්වා යොදන්න.)   එහි යම්බඳු ප්‍රඥාවක් -පෙ- සම්‍යක් ඥානයක්  ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන් වහන්සේගේ සත්ත්‍වයන් පිළිබඳව චුති, උත්පත්ති දෙක තත්වූ පරිදි දැනීමේ ඥානයයි.

151. එහි තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය කිරීමෙහි තත්වූ පරිදි ඥානය කවරේද?   මෙහි තථාගත තෙම ආශ්‍රවයන්ගේ ක්‍ෂය කිරීමෙන් අනාශ්‍රවවූ චිත්ත විමුක්තියද,  ප්‍රඥා විමුක්තියද,  මෙලොවම තෙමේ දැන ප්‍රත්‍යක්‍ෂකොට එයට පැමිණ වාසය කරයි.   එහි යම් ප්‍රඥාවක්,  පජානනයක්,  සල්ලක්ඛනයක්,  පච්චූපලක්ඛනයක්,  පණ්ඩිච්චයක්,  කොසල්ලයක්,  නෙපුඤ්ඤයක්,  වෙභව්‍යයක්,  චින්තාවක්,  උපපරික්ඛාවක්,  භුරියක්,  මෙධාවක්,  පරිනායිකාවක්,  විපස්සනාවක්,  සම්පජඤ්ඤයක්,  පතොදයක්,  ප්‍රඥාවක්,  ප්‍රඥෙන්‍ද්‍රියක්,  ප්‍රඥාබලයක්,  ප්‍රඥා ආවුධයක්,  ප්‍රඥා ප්‍රාසාදයක්,  ප්‍රඥා ආලෝකයක්,  ප්‍රඥා ඔභාසයක්,  පඤ්ඤාපජ්ජොතයක්,  පඤ්ඤාරතනයක්,  අමොහයක්,  ධම්මවිචයක්,  සම්මාදිට්ඨියක්,  ඇද්ද,  එයයි.   මෙය තථාගතයන් වහන්සේ පිළිබඳ ආශ්‍රවයන් ක්‍ෂය කිරීමෙහි තත්වූ පරිදි ඥානයයි.   මෙය තථාගතයන්ගේ තථාගත බල දශයයි.   යම් බලයකින් යුක්තවූ තථාගත තෙම ශ්‍රේෂ්ඨ ස්ථානයට පැමිණෙයි.   පිරිසෙහි සීහනාදය කරයි.   ශ්‍රේෂ්ඨ චක්‍රය පවත්වයි.

කොටස් දශයක් වශයෙන් ඥාන වත්‍ථුව මෙසේ වෙයි.

(ඥාන විභඞ්ගය නිමි.)
———-